وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىلىم بەرۋ گەوگرافياسى كەيىنگى جىلدارى ءوز ءورىسىن كەڭەيتە باستادى. ادەتتە ءبىز قازاقستاندا اشىلعان شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى مەن ورتالىقتارى تۋرالى كوپ بىلەمىز. الايدا ەلىمىزدىڭ شەكاراسىنان شىعىپ, الىس-جاقىن شەتەلدەردە دە ستۋدەنتتەر تارتىپ, ءتول ديپلوممەن مامان دايارلاپ وتىرعان جوعارى وقۋ ورىندارى بارىنان بەيحابارمىز.
قانشا فيليال بار؟
وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە سۇراۋ سالدىق. سونداعى دەرەككە سۇيەنسەك, كەيىنگى 3 جىلدا وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 5 فيليالى شەتەلدە اشىلدى.
اتاپ ايتقاندا, 2022 جىلدان باستاپ بىشكەك قالاسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ فيليالى جۇمىس ىستەيدى, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى وش مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ فيليالى; 2023 جىلى وزبەكستانداعى شىرشىق قالاسىندا اۋەزوۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى, تاجىكستانداعى دۋشانبە قالاسىنداعى وسيمي اتىنداعى تاجىك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ بىرلەسكەن اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتى اشىلدى. 2025 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىنداعى فيليالى جۇمىس ىستەي باستادى.
بۇل فيليالداردا قانداي ماماندىقتار وقىتىلادى, گرانتتار قاراستىرىلعان با, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى قانداي, قانشا تالاپكەر قابىلداۋعا قاۋقارلى؟ وسىلاردىڭ نەگىزگىلەرىن تارقاتىپ, سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردىك.
قازۇۋ-دىڭ كەڭەيگەن كارتاسى
بىلتىر عانا ف.م.دوستوەۆسكي اتىنداعى ومبى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ رەسمي تۇردە اشىلعانى بەلگىلى. بۇل – رەسەيدە تۇڭعىش رەت اشىلعان وتاندىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى. بيىلعى قىركۇيەك ايىندا تالاپكەرلەردى قابىلداعان فيليالعا قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرى ستۋدەنتتەردى وقىتۋ ءۇشىن ارنايى 200 گرانت بولگەن. فيليالعا جالپى 200–250 تالاپكەردى قابىلداۋ جوسپارلانىپ وتىر.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى تاراتقان اقپاراتقا سۇيەنسەك, قازۇۋ-دىڭ ومبىداعى فيليالى «حالىقارالىق قۇقىق», «قازاق فيلولوگياسى» جانە «كەدەن ءىسى» سياقتى ءبىلىم باعدارلامالارى بويىنشا باكالاۆر مەن ماگيسترلەردى دايارلايدى. بولاشاقتا قوس ديپلومدى ءبىلىم باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلماق. فيليالداعى وقۋ ۇدەرىسىن ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە جۇرگىزەدى. الداعى ۋاقىتتا شەتەلدىك عالىمداردى تارتۋ كوزدەلىپ وتىر.
قازىرگى ۋاقىتتا فيليالدا وقۋ-ادىستەمەلىك قىزمەتكە ارنالعان 10 كابينەت جاساقتالعان. اتاپ ايتقاندا, ستۋدەنتتەر شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كەدەن ءىسى, اباي اتىنداعى قازاق ءتىلى جانە ءنازىر تورەقۇلوۆ اتىنداعى حالىقارالىق قۇقىق كابينەتتەرىندە ءدارىس تىڭدايدى. وسىعان قوسا باسشىلىق پەن پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى ءۇشىن 5 كابينەت, 7 وقۋ اۋديتورياسى جانە كوۆوركينگ ورتالىعى قاراستىرىلعان.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ بىشكەك قالاسىنداعى فيليالى 2022 جىلعى 26 مامىردا اشىلدى. ونىڭ رەسمي اشىلۋ ءراسىمى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بولاتىن. بۇگىنگى تاڭدا فيليالدا 12 باكالاۆريات باعدارلاماسى جانە بەيىندىك ماگيستراتۋرا بويىنشا ءبىلىم بەرىلەدى. ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە ماماندىقتار قاتارىندا – «قۇقىقتانۋ», «مەنەدجمەنت», «كومپيۋتەرلىك ينجەنەريا» جانە «شەتەل فيلولوگياسى» بار. قازىرگى ۋاقىتتا فيليالدا 750-گە جۋىق ستۋدەنت وقيدى, ال 2025–2026 وقۋ جىلىنا 630-دان استام تالاپكەر قابىلدانعان. دارىستەر قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى.
وشتاعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت فيليالى
وتكەن جىلعى تامىز ايىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيليالى قىرعىز رەسپۋبليكاسىندا اشىلدى. فيليال بىشكەك قالاسىنداعى وش مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا قۇرىلدى. بۇل جۇمىس پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ەدى.
مەملەكەت باسشىسى ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وتكەن ءباسپاسوز بريفينگىندە بەلگىلى بولعانداي, قازاقستان ۇكىمەتى قىرعىز ستۋدەنتتەرىنە 50 گرانت ءبولىپ وتىر. كەلەسى جىلدان باستاپ گرانت سانىن 60-قا دەيىن كوبەيتپەك.
ەۇۋ-دىڭ وش مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى فيليالى ەكولوگيا, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى بويىنشا مامانداردى دايىندايتىن بولادى. سونداي-اق فيليال بازاسىندا ەكى ەلدىڭ ستۋدەنتتەرى ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى, اۋدارما ءىسى, شەت ءتىلى, جۋرناليستيكا, فيزيكا ماماندىقتارى بويىنشا ءبىلىم الىپ, وقۋىن اياقتاعان سوڭ ەكى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قوس ديپلومىن الادى, وسىعان قوسا بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە دە مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعان.
سونىمەن قاتار ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى اكادەميالىق ۇتقىرلىق جانە قوس ديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ 16 ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتقان. تاعى ءبىر ارىپتەستىككە اتالعان ۋنيۆەرسيتەت دۋشانبەدە ءوتىپ جاتقان ورتالىق ازيا ەلدەرى جوعارى وقۋ ورىندارى رەكتورلارىنىڭ ءىى فورۋمىندا قول جەتكىزگەن ەدى. فورۋم بارىسىندا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە م.س.وسيمي اتىنداعى تاجىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بىرلەسىپ فاكۋلتەت قۇرۋعا كەلىسكەن.
شىرشىقتاعى شاڭىراق
وسىدان 3 ايداي بۇرىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شىرشىق قالاسىنداعى مۇحتار اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى فيليالىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋعا باردى. سول كەزدەگى تاراتىلعان اقپاراتقا قاراعاندا, ەكىجاقتى كەلىسىم قازاقستان مەن وزبەكستان جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا, اكادەميالىق الماسۋدى كەڭەيتۋگە, عىلىمي بايلانىستاردى دامىتۋعا جانە جاڭا ءبىلىم بەرۋ باستامالارىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. ەكى ەل جاستارى اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋ جانە بىرلەسكەن يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىلگەرىلەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان مەن وزبەكستان جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىتتارىن, اكادەميالىق موبيلدىك, تسيفرلاندىرۋ جانە يننوۆاتسيالار سالاسىنداعى تاجىريبە الماسۋدى, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن عىلىمي باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ارقىلى قولعا الىنباق.
تاراپتار فيليالدى ارالاۋ بارىسىندا بىرقاتار وقۋ اۋديتوريالارى مەن زەرتحانالاردا ءوتىپ جاتقان ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن كوزبەن كوردى. دەلەگاتسيا وكىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇقىقتانۋ باعىتى بويىنشا ارنايى جابدىقتالعان وقۋ-سوت زالىنا كىرىپ, جاس مامانداردىڭ كاسىبي داعدىلاردى مەڭگەرۋ دەڭگەيىنە وڭ باعا بەردى. سونىمەن قاتار اقپاراتتىق تەحنولوگيالار باعىتى بويىنشا روبوتتەحنيكا, باعدارلامالاۋ جانە تسيفرلىق ينجەنەريا كابينەتتەرىندە بولىپ, ستۋدەنتتەردىڭ IT جوبالارىمەن تانىستى.
P.S. ەلىمىزدە شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بولىمشەلەرى, فاكۋلتەتتەرى مەن فيليالدارى اشىلىپ جاتقانى جاقسى ءۇردىس بولار, الايدا وقىتۋ ارقىلى ءال-اۋقاتىن كوتەرىپ وتىرعان ەلدەردەن ۇلگى رەتىندە وتاندىق ءبىلىمدى «ەكپورتتاۋعا» ءمان بەرگەنىمىز ماڭىزدى. العاشقى قادامدار بار ەكەنىن جازدىق. بۇل – بىزدەگى جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيگە بەت العانىنىڭ بەلگىسى.