جالاعاشتاعى جارقىن ىستەر

تابيعاتى كوركەم, تىرشىلىگى تولىمدى جالاعاشتا مەملەكەت­تىك باعدارلامالاردىڭ يگىلىگى ايقىن سەزىلەدى. اۋىل اكىمىنىڭ ورىنباسارى قۋانىش رىسبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق جوبالار اياسىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر.

«اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا اۋىلىشىلىك جولدار جوندەلىپ, كوشە شامدارى ورناتىلدى, الەۋمەتتىك نىساندار جاڭعىرتىلدى. «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە اۋىزسۋ جۇيەسىن جاڭارتۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋ شارالارى قولعا الىندى. «اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ» باعىتىندا تۇرعىندار مال, ەگىن شارۋاشىلىعىن وركەندەتىپ, مەملەكەتتىك گرانت ەسەبىنەن شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارىن اشىپ جاتىر. سونىمەن قاتار «كەلەشەك مەكتەپتەرى», «اۋىلدىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوبالارى اياسىندا ءبىلىم وشاعى مەن مەديتسينالىق پۋنكتتى جوندەۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. بۇل باستامالار اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرىپ, حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا زور ىقپال ەتىپ وتىر», دەيدى ق.رىسبەتوۆ.

جالپى اۋماعى 31 مىڭ گەكتاردى الىپ جاتقان ەلدى مەكەندە ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىس تا جۇيەلى. مەملەكەت باسشى­سىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «تازا قازاق­ستان» اكتسياسى مۇندا تۇراقتى سيپات الىپ, كوپشىلىك بەلسەنە قاتىساتىن يگى داستۇرگە اينالعان. اكتسيا اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كۇشىمەن 11 200 ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلدى. بۇل اۋىلدى كوگالداندىرۋعا عانا ەمەس, ەكولوگيا­لىق سانانى جاڭعىرتۋعا قوسىلعان سۇ­بە­لى ۇلەس. وتكەن جىلى اكتسيا اياسىن­دا 21 سەن­بىلىك ۇيىمداستىرىلىپ, وعان ­­640 ادام قاتىسقان. ناتيجەسىندە, پولي­گونعا 230 تونناعا جۋىق قاتتى تۇرمىس­تىق قالدىق شىعارىلدى. اباتتاندىرۋ جۇمىسى بارىسىندا 3 شاقىرىم اعاش وتىرعىزاتىن اۋماق قورشالدى. ۇزىندىعى 32 شاقىرىمدى قۇرايتىن 27 كوشەگە جارىق شامدارى ورناتىلدى. اۋىلدىڭ ورتالىق, شىعىس, باتىس اۋماقتارىندا 3 بالالار ويىن الاڭى بوي كوتەردى. ەرەسەكتەرگە ارنالعان «Street Workout», فۋتبول الاڭدارى سالىنىپ, «جەڭىس» اللەياسى جاڭارتىلدى.

ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەر دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن شەشىمىن تاۋىپ كە­لەدى. وكرۋگتەگى توزۋى 60%-عا جەتكەن ەلەكتر جەلىلەرىن (جالپى ۇزىندىعى 45 كم) جاڭارتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. 11 ترانسفورماتور كۇردەلى جون­­دەۋ­دەن ءوتىپ, 1066 جارىقتاندىرۋ باعا­نا­سىنىڭ 320-سى سىرلانىپ, 62-ءسى جاڭا­سىنا اۋىستىرىلدى. اۋىلداعى 714 اۋلاعا ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز­سۋ تارتىلعان. 2013 جىلى ۇزىندىعى 38,6 شاقىرىم سۋ قۇبىرى توسەلگەن ەدى. بىلتىر 14 شاقىرىمدىق سۋ جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ, ساراپتامادان وتكەن. قارجى بولىنگەن جاعدايدا, بيىل جۇيە تولىق اۋىستىرىلىپ, قوسىمشا ­جەراستى سۋ كوزدەرى قوسىلادى.

جول ساپاسى مەن بايلانىس جايى دا نازاردا. اۋىلداعى 35 كوشەنىڭ 42,5 شا­قىرىمىنا اسفالت توسەلگەن. جول بو­يىن­دا ايالدامالار, جاساندى كەدەرگىلەر مەن جول بەلگىلەرى قويىلعان. بۇل تۋريس­تەر لەگى تولاستامايتىن ايماقتا جول قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. سونداي-اق 534 اۋلا تولىعىمەن ساپالى ينتەرنەت جەلىسىمەن (4G) قامتىلعان.

الەۋمەتتىك نىساندار قاتارى دا ارتىپ كەلەدى. بىلتىر 130 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىل قۇنى 1 ملرد 67 ملن تەڭگەنى قۇراي­تىن 50 ورىندىق سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىنىڭ ىرگەتاسى قالاندى. ءتۋريزمدى تۇلەتۋ ماقساتىندا «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا ەكى اسحانا, «ەتنواۋىل» كەشەنى جۇمىسىن باستاعان.

تاۋلى ءوڭىردىڭ اۋىل شارۋاشى­لىعى, كاسىپكەرلىك, تۋريزم سالالارىنا 136,6 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. ناتيجەسىندە, ءوندىرىس, وڭدەۋ, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى كاسىپكەرلەر قاتارى كوبەيدى. سونىڭ ءبىرى – جەكە كاسىپكەر ساندۋعاش وسپانوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن «شەبەر» تىگىن تسەحى. جەتى جىل بۇرىن اشىلعان تسەح بۇگىندە ىرگەلى كاسىپورىنعا اينالعان.

– «ساۋساق بىرىكپەي, ينە ىلىكپەيدى» دەيدى حالىق دانالىعى. اۋىلداعى ىسمەر قىز-كەلىنشەكتەردىڭ باسىن قوسىپ, قىز جاساۋىن دايىنداۋمەن, قۇراق كورپە, ۇلتتىق ناقىشتاعى كيىمدەر تىگۋمەن اينالىسامىز. مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا الدىمەن قايتارىمسىز 1 ملن تەڭگە گرانت, كەيىن 7%-دىق مولشەرلەمەمەن 2 ملن 300 مىڭ تەڭگە نەسيە الىپ, قاراعاندىدان لازەرلىك ستانوك پەن تىگىن ماشينالارىن ساتىپ الدىم. قازىر اقمارال, گۇلجانات, ايجان باستاعان ون شاقتى شەبەرمەن بىرگە جۇمىس ىستەيمىز. وتكەن تامىز ايىندا 11 قىزدىڭ جاساۋىن دا­يىنداپ, رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەت­تىك. ۇلتتىق بۇيىمدارىمىزعا شەتەل­دىك تۋريستەر ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. رەسەي, اۋستراليا, تۇركيا­دان كەلگەن مەيمانداردان بولەك, ەلىمىز­دىڭ اقتاۋ, اتىراۋ, ورال, قاراعاندى سەكىل­دى قالالارىنان تاپسىرىس قابىلداي­مىز. بۇيىمدارىمىزدى ناسيحاتتاۋدا الەۋ­مەتتىك جەلىنىڭ كومەگى كوپ, – دەيدى كوپبالالى انا, كاسىپكەر س.وسپانوۆا.

جانعا جايلى جالاعاشتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وركەندەۋىنە ءاربىر تۇرعىن ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. جاسالعان جاعداي مەن اتقارىلعان جۇمىس اۋىل جاستارىنىڭ تۋعان جەردە تۇراقتاۋىنا, ەلدى مەكەننىڭ گۇلدەنۋىنە بەرىك نەگىز.

الماتى وبلىسى,

كەگەن اۋدانى