ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرلەرى مۇناي-گاز كەشەنى ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنا سەرپىندى كۇش بەرىپ كەلە جاتقاندىعى جاسىرىن ەمەس. سوڭعى جىلدارى ەلباسى-مىزدىڭ ەلىمىزدى شيكىزاتتىق ەكونوميكادان تاۋەلسىز ەتۋ جولىندا ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرمالارى جۇزەگە اسۋ ۇستىندە ەكەنىنە تاياۋدا عانا وبلىستاردا ىسكە قوسىلعان جاڭا كاسىپورىندار دالەل بولا الادى. ونىڭ قاتارىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى “اقتاۋ بيتۋم زاۋىتى” بار. جاڭا زاۋىت تولىقتاي جۇمىس ىستەپ, ءونىم بەرە باس-تاعان كەزدە بيتۋمدى ارزان باعاعا الۋ ارقىلى كادەگە جاراتىپ, 2 جىل ىشىندە ماڭعىستاۋ اۋدانىنداعى اۆتوكولىك جولدارى تولىق جاڭارتىلماق. ءتۇرلى سالالارعا نەگىزدەلگەن كەشەندەر ارقىلى ەكى اياعى تەڭ باسقان, ياعني ءارتاراپتاندىرىلعان سان قىرلى ەكونوميكا مىنە, وسىلايشا قالىپتاسپاق.
جەرگىلىكتى جەردەگى وسىنداي ورەلى ءىستى ءوز كوزىمىزبەن كورۋ ءۇشىن جاقىندا ىسساپارمەن ماڭعىستاۋ وبلىسى, ماڭعىستاۋ اۋدانىنا بارىپ-قايتتىق. ءىسساپار بارىسىندا اۋداننىڭ ءوندىرىس پەن ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىنداعى العا باسۋشىلىق ەسكى پروبلەمالارى جاڭا سيپاتتا شەشىمىن تابۋىنا اسەر ەتكەندىگىن بايقادىق. ونى اۋدان اكىم قارمىس بوقانوۆتىڭ ءوز اۋزىنان ەستىدىك.
مۇنداعى №1 ماسەلە نەمەسە اۋىز سۋ ماسەلەسى ەكەن. جاراتقاننىڭ كول-كوسىر تەڭىز بەرىپ, ال توڭىرەگىن تۇششى سۋعا زارىقتىرىپ قويعان قۇدىرەتىن قاراساڭىزشى. اۋدان ورتالىعى شەتپە اۋىلى عانا ەمەس, كەيبىر ەلدى مەكەندەر اۋىز سۋ تاپشىلىعىن كورىپ وتىر. دەگەنمەن, بۇل ماسەلە سوڭعى كەزدەرى قولعا الىنىپ, قالىپقا كەلۋدە. شەتپە حالقى جىل سايىن وسۋدە, اتاپ ايتقاندا 2006 جىلى 11 مىڭ بولسا, بيىلعى جىلى 13 مىڭعا جەتىپ وتىر. اۋدان حالقى ەسكى شەتپەدەگى بۇلاق كوزدەرىنەن جينالعان سۋ قويماسى سۋىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن سەزىنۋدە. سوندىقتان جەرگىلىكتى بيۋدجەت قارجىسىنا سۋ جەتكىزۋدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى جاساقتالىپ, ول “2004-2010 جىلدارى اۋىل-ايماقتى دامىتۋ” باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى. باعدارلاما بويىنشا شەتپە ەلدى مەكەنىنە كوگەزدەن سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىنا (1-كەزەڭگە) 921,5 ملن.تەڭگەنىڭ جانە اۋىلىشىلىك سۋ قۇبىرى قۇرىلىسىنا (2-كەزەڭگە) 930,0 ملن.تەڭگەنىڭ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستاردى “اليانس لتد” جشس اتقارماق. 2010 جىلعا رەسپۋبليكا-لىق بيۋدجەتتەن 1,2 - كەزەڭگە 160,0 ملن.تەڭگە ءبولىنىپ, تولىق يگەرىلدى. قالعان قارجىسىن بولدىرتۋگە مينيسترلىككە ۇسىنىس بەرىلدى. سونداي-اق, اۋدانعا قاراستى شەبىر اۋىلىن سۋمەن جابدىقتاۋ قاراستىرىلۋدا.
تاعى ءبىر تىڭ جاڭالىق. ماڭ-عىستاۋ اۋدانىندا شۇبات تسەحى اشىلماق. جۋىق ارادا اشىلاتىن جاڭا تسەحتا جوسپار بويىنشا 10-12 ادامعا جۇمىس ىستەيدى. ونداعى بارلىق جۇمىس ۇدەرىسى اۆتوماتتاندىرىلعان. “شىعاتىن قۇتىنىڭ وزىندىك قۇنىن ازايتۋ ءۇشىن جۇمىس ورنىن كوپتەپ اشا المايمىز”, دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ابزال ساربالاەۆ. ال ءونىمنىڭ الەۋەتتى تۇتىنۋشىلارى اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان مۇناي كەنورىندارى مەن كومپانيالارى بولماق. بۇل ءونىمدى كوپتەپ دايىنداۋعا, ۇلتتىق سۋسىننىڭ دارىپتەلىپ, كەڭ قۇلاش جايۋىنا كومەكتەسەدى.
سونداي-اق, 5 گەكتار جەر ارنايى دايىندالىپ, جىلىجاي جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر ەكەن. مۇ-نىڭ بارلىعى اۋدان تۇرعىندارىنا سىرتتان كەلەتىن ونىمدەردى ەمەس, جەرگىلىكتى جەردىڭ ءونىمىن تۇتىنۋعا جاعداي تۋعىزادى. جول مەن كورسەتىلەتىن قىزمەت تۇرلەرىنە تولەنەتىن قوسىمشا شىعىن بولمايتىندىقتان جەرگىلىكتى ءونىمنىڭ تۇرعىندارعا تومەن باعامەن بوساتىلاتىنى بەلگىلى. اۋداندا ماۋسىمدىق كوكونىس ونىمدەرىن ەگۋمەن اينالىسىپ وتىرعان 34 شارۋا قوجالىقتارى مەن جەكە تۇلعالار بار. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى ءوز باقشا ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋدە الاتىن ۇلەس 10 پايىزدان 12 پايىزعا وسكەن. كاسىپكەرلەر شۇبات تسەحى مەن جىلىجاي اشىلۋىنا بايلانىستى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 تامىزىنا دەيىن ناقتى ۇسىنىستار بەرمەك.
2009 جىلى اۋدانعا بەلگىلەنگەن كىرىس جوسپارى 3 955 480 مىڭ تەڭگە ورنىنا 3 984 331,3 مىڭ تەڭگە بولىپ, 100,7 پايىزعا ورىندالعان. الدىڭعى جىلدارمەن سالىستىرعاندا, سالىق ءتۇسىمى 277,8 پايىزعا ارتقان. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوسپارى 100 پايىزعا ورىندالىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەت جوسپارى 100,7 پايىزعا ورىندالعان. اۋدانعا نەگىزگى ءتۇسىمدى قۇرايتىن مۇناي ونەركاسىبىمەن اينالىساتىن كاسىپورىنداردىڭ م ۇلىك جانە جەر سالىقتارى 2 356 227,6 مىڭ تەڭگە بولدى. اۋدان بويىنشا 1 724 سالىق تولەۋشى تۇلعا بار ەكەن. بۇل 10-نان استام ەلدى مەكەن قارايتىن اۋدانعا وتە از كورسەتكىش. زاڭدى تۇلعالار سانى 375, جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كاسىپورىن – 37, 8. ال اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ءوندىرۋشىلەر پاتەنت جۇيەسىمەن جۇمىس جاسايدى. اۋدان اكىمى قارمىس بوقانوۆ جەر قويناۋىن يگەرىپ جاتقان كومپانيالاردان اۋدانعا ءتۇسەتىن پايدا تومەن ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان مۇناي كاسىپورىندارى جەرگىلىكتى جەر بويىنشا تىركەلمەيتىندىكتەن جەر ەگەسىنە پايدا تۇسىرمەيدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە 1 تەڭگە دە سالىق ءتولەمەيتىندىكتەن ونداعى تۇرعىندارعا دا پايداسى اسا كوپ بولماي تۇر.
جول. بۇگىندە تەمىر تۇلپارسىز جۇرەتىن شارۋا ادامى جوقتىڭ قاسى. ال ونىڭ ۇزاق قىزمەت ەتۋى مەن پايداسى جۇرەتىن جولعا بايلانىستى. ماڭعىستاۋ اۋدانىندا ايتىلىپ جۇرگەن جول جىرى ءبىر بۇل ەمەس. اۋىزدى قۋ شوپپەن سۇرتپەي-اق قويايىق, وتكەن جىلى اۋداندىق ماڭىزى بار جانە اۋىلىشىلىك اۆتوكولىك جولدارىنا اعىمداعى جانە ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اتاپ ايتساق, تۇششىقۇدىق اۋىلىندا ءارتۇرلى تاراپتاعى ۇزىندىعى 2,8 شاقىرىم جولعا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. “شەتپە-ۇشتاعان” اۆتوكولىك جولىنىڭ 8-56 شاقىرىم ارالىعىندا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جاسالدى. ال شەتپە اۋىلىنىڭ اۋىلىشىلىك قىزىلتۇران, بازارلى اۋىل, قۇرىلىسشى, جاڭا ورپا كوشەلەرىنىڭ جولدارىنا دا ورتاشا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. تولىق, كۇردەلى جول جوندەۋلەرىن جۇرگىزۋگە تەك رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنە جالتاقتاۋ دۇرىس ەمەس, بۇل ماسەلەگە جەرگىلىكتى جەردەگى مۇناي كومپانيالارى قول ۇشىن بەرسە ساۋاپتى ءىس بولار ەدى.
“جول كارتاسى”. وتكەن جىلى وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ جانە مامانداردى دايارلاۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندەگى “جول كارتاسى” نەگىزىندە اۋدانعا قاراستى اۋىلداردا 2 ورتا مەكتەپ, 3 اۋىلدىق مادەنيەت ءۇيى, 2 بالاباقشا كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, تۇرعىندار يگىلىگىنە قىزمەت كورسەتۋدە. بيىل 2010 جىلعا “جول كارتاسى” باعدارلاماسىمەن ماڭعىستاۋ اۋدانىنا 80,64 ملن. تەڭگە ءبولىنۋ جوسپارلانعان. باعدارلاماعا سايكەس تۇششىقۇدىق, وڭدى, شەتپە اۋىلدارىنىڭ جولدارى جاڭادان اسفالتتالىپ, جارتىلاي كۇردەلى جوندەۋلەردەن ءوتتى. ەلباسىمىز ءوزى نەگىزىن قالاعان اقتاۋداعى بيتۋم زاۋىتى تولىق ىسكە قوسىلعان ۋاقىتتا ارزان ونىممەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى ەكى جىل ىشىندە اۋدان ورتالىعى تولىق اسفالتتالماق دەپ جوسپارلانۋدا. وعان دەيىن بىردە ءبولىنىپ, بىردە بولىنبەي قارجى بولىنگەنىمەن, تام-تۇمداپ بولىنگەن اقشا جول بەرەكەسىن كەلتىرمەسى انىق. سوندىقتان “اقتاۋ بيتۋم زاۋىتى” تولىق ىسكە اسىپ, ءونىم بەرە باستاۋىنا اۋدان تۇرعىندارى وتە مۇددەلى. اۋدان كولەمىندەگى تاعى ءبىر ينۆەستيتسيالىق جوبا - شەتپە اۋىلى جانىندا ورنالاسقان “كاسپيتسەمەنت” جشس تسەمەنت ءوندىرۋ زاۋىتى بويىنشا جۇمىس ىسكە اسىرىلۋدا.
بۇگىنگى كۇنى شەتپە ەلدى مەكەنىنىڭ اۆتوكولىك جولدارىن جوندەۋگە 400 ملن. تەڭگەگە جسق-ى دايىن. شەتپە اۋىلىنىڭ 8,75 شاقىرىم اۆتوجولىن جوندەۋگە “جول كارتاسىمەن” 50 ملن.تەڭگە ءبولىندى. اۋىلدى اباتتاندىرۋ مەن تازالىق جۇمىستارىنا 14,52 ملن. تەڭگە ءبولىنىپ, ەسەپتى كەزەڭگە 5,1 ملن. تەڭگەسى يگەرىلدى. جاستار ءتاجىريبەسىن ۇيىمداستىرۋعا 26 جاس مامانعا 1,8 ملن. تەڭگە قارالىپ, ول 100 پايىزعا يگەرىلدى. سونىمەن قاتار جىڭعىلدى ەلدى مەكەنىندەگى اۋىلدىق كلۋب 14,17 ملن.تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپتى. بۇل جۇمىستاردىڭ بارلىعى اياقتالعان كەزدە حالىق ءۇشىن پايداسى دا كوپ بولار دەگەن ويدامىز.
ۆەنەرا تۇگەلباي.
استاناعا تولاعاي تارتۋ
ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا سونى سەرپىلىسپەن كەلە جاتقان سىربويلىقتار استانا كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا ەل يگىلىگىنە تولاعاي تارتۋلار جاسادى. ايتا كەتۋ كەرەك, سىر ايماعىندا كۇن قۇرعاتپاي ونداعان ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, سان الۋان سالانىڭ ءساندى عيماراتتارى بوي كوتەرىپ, ەسىكتەرىن ايقارا اشۋدا بولسا, تۇرعىندارعا پاتەر كىلتتەرى دە تابىستالۋدا. سانامالاپ ايتۋ استە مۇمكىن دە ەمەس. ەندىگى ءسوز كەزەگىن وسىنداي يگىلىكتى ىستەردىڭ ءبىرلى-جارىمىنا بەرەلىك.
قارماقشى اۋدانىنىڭ ورتالىعى – جوسالى كەنتىندەگى “بيس” جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جانىنان شاعىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. وسى زاۋىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان اۋدان اكىمى بيعالي قايۋپوۆ ەلباسىنىڭ بارشا قازاقستاندىقتارعا ارناعان اعىمداعى جىلعى جولداۋىندا تاپسىرىلعان “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” شەڭبەرىندەگى مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن قارماقشىلىق كاسىپكەرلەر تاراپىنان جەتى جوبا ۇسىنىلعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. وسى جوبالاردىڭ تورتەۋى قولداۋ تاپقان. اعىمداعى جىلى جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىستى بۇل جوبالاردىڭ جالپى قۇنى 6 ملرد. 19 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن كورىنەدى. بۇگىنگى ەل يگىلىگىنە بەرىلىپ وتىرعان شاعىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – سونىڭ ءبىرى. وسى ءبىر ىرگەلى ءىس وسىدان تۇپ-تۋرا بەس جىل بۇرىن تۇرعىندار تاراپىنان مۇناي ۆاگوندارىن جۋىپ, تازارتقاننان كەيىنگى قالدىقتاردى كادەگە جاراتپاسا, ەكولوگيالىق زارداپتاردىڭ ۇلعاياتىندىعى جايلى ۇسىنىستارىنان كەيىن باستاۋ العان. 2007 جىلى زاۋىتتىڭ ىرگەتاسى قالانا باستاعاننان ۇجىمداعى بىلىكتى دە ءبىلىمدى ازاماتتار كومىرسۋتەگى شيكىزاتتارىن جانە جۋىلعان مۇناي ونىمدەرىن قايتا قورىتۋ جايىن تۇبەگەيلى زەرتتەيدى. العاشقى ەكى كەزەڭدە 916 ملن. 400 مىڭ تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, 150 ادام جۇمىسقا تارتىلادى. مىنە, وسى زاۋىت ىسكە قوسىلىپ, تاۋلىگىنە 7 توننا, جىلىنا 25 مىڭ توننا دايىن ءونىم شىعارىپ, زاۋىتتىڭ جانار-جاعارمايلارى ىشكى قاجەتتىلىكتەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا بەرىلە باستادى.
“بيس” سەرىكتەستىگى باسشىلارىنان بىلۋىمىزشە, وتكەن جىلعى الەمدىك قارجى داعدارىسى وندىرىسكە دە ءوزىنىڭ كەرى اسەرىن تيگىزگەن كورىنەدى. بۇرىن مۇناي قالدىقتارىن وتقا جاعىپ, قالعان بولىگى شەتەلگە جىبەرىلىپ وتىرعان. ەندى, مىنە, وسى جارامسىز زاتتاردى جاڭا تەحنولوگيامەن تەرەڭدەتە وڭدەۋدىڭ جولىن تاۋىپ, ۇكىمەتتىڭ رەسمي رۇقساتىن الىپ وتىر. جاقىندا فراكتسيانىڭ كانن قالاسىنداعى عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسياعا ارنايى شاقىرۋ الىپ, التىن مەدالمەن ماراپاتتالعان قارماقشىلىق سەرىكتەستىكتىڭ الار اسۋى ءالى الدا ەكەندىگىنە كوز جەتكىزدىك.
سونداي-اق, استانا مەرەكەسى كۇنى قارساڭىندا جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ قاراتاۋ بوكتەرىنە قونىس تەپكەن “شالقيا – نەرۋد كومپانياسى” جشس-ءى ساعاتىنا 300 توننالىق جىلجىمالى تاس مايدالاۋ كەشەنىن ىسكە قوستى. ۇلىبريتانيانىڭ “TEREXS” كومپانياسىنىڭ وندىرىسكە نەگىزدەلگەن ءۇش بولەك الىپ اگرەگاتى قاراتاۋدىڭ قاتپار تاسىنا اۋىز سالدى. وندىرىستىك سۇرانىسقا ساي 6 ءتۇرلى فراكتسيادا تاس شىعاراتىن جىلجىمالى تاس مايدالاۋ زاۋىتى نەگىزىنەن “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” تاسجولىنىڭ مەردىگەرلەرىنە قيىرشىق تاس دايىنداۋدا.
ناقتىلاي ايتار بولساق, شالقيا – نەرۋد كومپانياسى” جشس-ءى “باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” اۆتوجولىنىڭ باس مەردىگەرى “توديني كونسترۋكتسيون” كومپانياسىنىڭ 1 ملن. 300 مىڭ توننا تاپسىرىسىن مەرزىمىندە ورىنداۋ جولىندا جەمىستى جۇمىس اتقارۋدا. بۇگىندە اتالمىش ءوندىرىس ورنىندا 44 ادام ەڭبەك ەتىپ جاتسا, ولاردىڭ باسىم بولىگى – جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
اۋدان اكىمى بەكمىرزا ەلامانوۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋدان اۋماعىندا 4 ينۆەستيتسيالىق جوبا وڭىرلىك باعدارلاماعا ەنگەن. ولار: “تاسبۇلاق”, “ۋاد”, “شالقيا – نەرۋد كومپانياسى” جشس تاس زاۋىتتارى مەن كوكونىس-باقشا ونىمدەرىن وندىرەتىن “تاتۋ اگرو” شارۋا قوجالىعىنىڭ تومات وڭدەۋ زاۋىتى. ال, مۇنان وزگە “سكز-ۋ” جشس-ءنىڭ كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتى قۇرىلىسىنىڭ باستالۋى اۋىل شارۋاشىلىقتى اۋداننىڭ وندىرىستىك-اۋىل شارۋاشىلىعى اۋدانىنا اينالۋىنا نەگىز قالاپ وتىر.
استانا مەرەكەسى قارساڭىندا سىر ايماعىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق بولدى, ياعني قىزىلوردا قالاسىندا ورنالاسقان “شاپاعات ءسۇت” جشس يەلىگىندەگى نان زاۋىتى ىسكە قوسىلدى. ونى پايدالانۋعا بەرۋ راسىمىنە وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋاندىقوۆ قاتىسىپ, ىرگەلى زاۋىتتىڭ يگىلىكتى ىسىنە ءوز ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
سەرىكتەستىك ديرەكتورى دانيار الدوڭعاروۆتىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل زاۋىت قالا تۇرعىندارىنىڭ 63,3 پايىزىن نان ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتپەك. بۇگىندە قىزىلوردا قالاسىندا ءبىر بولكە نان 30-35 تەڭگەدەن بولسا, اتالمىش سەرىكتەستىك سالماعى 500-600 گرامم بولاتىن نان ونىمدەرىن وندىرەدى ەكەن. قازىر زاۋىتتا 5 پەش ورنالاستىرىلسا, الداعى ۋاقىتتا پەش سانى 12-گە جەتكىزىلمەك. دەمەك, سول كەزدە ءوندىرىس اۋماعىندا اتقارىلاتىن ءىستىڭ اۋقىمى ارتا تۇسپەك. ازىرگە سەرىكتەستىك ونىمدەرى “اقنيەت” ساۋدا ورتالىعىندا ساتىلۋدا. ال الداعى ۋاقىتتا قالانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ساۋدا نۇكتەلەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتۋدى قولعا الىپ جاتىر.
استانا كۇنى مەرەكەسى قارساڭىنداعى سىر ايماعىنداعى تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق ارزان “كوگىلدىر وتىن” قىزىلوردالىقتاردىڭ يگىلىگىنە بەرىلە باستادى. اتاپ ايتقاندا, “قىزىلورداگاز” جشس-ءى جاڭا ءوندىرىس ورنىن اشىپ, ياعني سەرىكتەستىك يەلىگىندەگى ءمودۋلدى تيپتەگى گاز جيناقتاۋشى بەكەتتە گاز بالوندارىنا سۇيىتىلعان گاز قۇيىلا باستادى. ەسكەرتە كەتەيىك, قىزىلوردا قالاسى تۇرعىندارى ءۇشىن كىشى سىيىمدىلىقتاعى گاز باللونى – 450 تەڭگەگە, ال ۇلكەن سىيىمدىلىقتاعى گاز باللون 900 تەڭگەگە بوساتىلۋدا.
كوپشىلىككە ءمالىم, اقشابۇلاق كەنىشىندە ىلەسپە گازدى وڭدەۋ كەشەنى ىسكە قوسىلعاننان بەرى تۇرعىنداردىڭ جىلۋعا كەتەتىن شىعىندارى كۇرت ازايىپ, بيزنەستىڭ دە وركەن جايۋىنا جاعداي جاسالعان. ەندىگى كەزەكتە قوعامدىق كولىكتەردى دە سۇيىتىلعان گازبەن جۇرگىزۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ وشاقتارىن جىلىتۋدى دا گازعا كوشىرۋ ماسەلەسى كەزەكتە تۇر. بۇگىنگى تاڭدا جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلگەن 1200 ورىندىق ءبىلىم وشاقتارىنا جىلۋ جاعارماي ارقىلى بەرىلۋدە.
“قىزىلورداگاز” جشس-ءنىڭ الداعى جۇمىس جوسپارلارىندا قالا عانا ەمەس, ەلدى مەكەندەرگە دە ارزان سۇيىتىلعان گازدى جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. دەمەك, سىر تۇرعىندارىنىڭ مۇقتاجدارىن وتەۋگە باعىتتالعان ىزگىلىكتى ىسكە ساتتىلىك تىلەيمىز.
ءسوز ورايى كەلگەن سوڭ تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىققا نازار اۋدارالىق. جۋىقتا تاڭعى ساعات 7-دە قىزىلورداداعى “قورقىت اتا” اۋەجايىنا الماتىدان ۇشىپ شىققان كانادالىق ء“Bombardىer CRJ-100” رەاكتيۆتى جولاۋشىلار ۇشاعى كەلىپ قوندى. بۇل قازاقستاندىق “يرتىش ەير اۋەكومپانياسى” اق ۇشاعىنىڭ قىزىلورداعا جاساعان العاشقى رەيسى. اتالمىش كومپانيا ۇشاقتارى بۇگىنگى تاڭدا الماتى قالاسىن قوستاناي, پاۆلودار جانە وسكەمەن قالالارىمەن بايلانىستىرىپ وتىرسا, ەندى, مىنە, ولاردىڭ قاتارىنا سىر ەلى دە قوسىلدى.
بۇل ۇشاق بورتىنا 50 جولاۋشى الىپ, ساعاتىنا 800-850 شاقىرىم جىلدامدىقتا ەكى قالا اراسىن ءبىر جارىم ساعاتقا جۋىق ۋاقىتتا ۇشىپ وتەدى. بۇل رەيس قىزىلوردا مەن الماتى اراسىنا دا اپتانىڭ بەيسەنبى جانە سەنبى كۇندەرى قاتىنايدى ەكەن. الداعى ۋاقىتتا “قورقىت اتا” اۋەجايىندا سىيىمدىلىعى 148 ادامدىق “ەيرباس – ا320” ۇشاقتارى دا ۇشا باستاماق دەگەن بولجام بار.
سىر ەلىنىڭ استانا تويىنا تاعى ءبىر تارتۋى – قىزىلوردا قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا 30 جانە 50 پاتەرلىك يپوتەكالىق تۇرعىن ۇيلەردىڭ كىلتتەرى تابىس ەتىلدى.
– ايتا كەتۋ كەرەك,– دەيدى ءوز سوزىندە قالا اكىمى مارحابات جايىمبەتوۆ, – سوڭعى بەس جىلدا شاھارىمىزدا 21 كوپقاباتتى ءۇي بوي كوتەردى. ال, 2010 جىلعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 532,35 ملن. تەڭگە, ارەندالىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا 502,924 ملن. تەڭگە قارجى قاراستىرىلدى. الداعى ۋاقىتتا قالامىزدا تاعى دا ەكى يپوتەكالىق ءۇي پايدالانۋعا بەرىلمەك.
سونىمەن جىل وتكەن سايىن ەمەس, اي وتكەن سايىن ايشىقتالىپ كەلە جاتقان سىر ايماعى استانا مەرەكەسىنە وسىنداي تولاعاي تارتۋلار جاسادى.
ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.