«قازاق حالقىنىڭ ارداقتى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 1945 جىلى 100 جىل تولۋىن بۇكىل قازاق حالقى زور قۋانىشپەن تويلاۋعا ازىرلەنىپ جاتىر. سۇيگەن تويىنا شاما-شارقىنشا شاشۋ اپارۋ – ءاربىر قازاقتىڭ اتا كادەسى. مەنىڭ شامام كەلگەن شاشۋ – وقۋشىلاردىڭ الدىنا ۇسىنعالى وتىرعان وسى كىتاپ. «ورامال تونعا جاراماسا دا, جولعا جارايدى».
بۇل – ءسابيت مۇقانوۆتىڭ اباي شىعارماشىلىعىن تالداعان «جارىق جۇلدىز» اتتى مونوگرافياسىنا سوناۋ 1945 جىلى جازعان ارناۋىنىڭ ءتۇيىنى.
سابەڭنىڭ سوزىنە ەلىكتەپ, ءبىز بيىل جارىق كورگەن «الىپ اباي» اتتى كىتابىمىزدىڭ سوڭىندا بىلاي جازعانبىز:
ء«بىزدىڭ دە ماقساتىمىز – وسى.
اباي اتتى الىپ بايتەرەكتىڭ ءبىر عانا بۇتاعىن, اقىن ۇلىلىعىنىڭ ءبىر عانا سيپاتىن – ادەتتە اۋىزعا ازىراق الىناتىن تارجىمەشىلىك تالانتىن تۇتاستاي اشىپ كورسەتۋگە ارنالعان كىتابىمىزدى اباي اتامىزدىڭ 180 جىلدىعىنا شاشۋىمىز دەپ قابىل العايسىز, قولدان كەلگەنگە رازى بولعايسىز, ارداقتى وقىرمان».
اباي جىلى دا اياقتالىپ كەلەدى. مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ اباي جىلىندا قانداي قوماقتى ءىس اتقارعانى «الىپ ابايدىڭ» تاياۋدا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا وتكەن تانىستىرىلىمىندا جان-جاقتى ايتىلدى, بيىلعى تىنعان ءىستىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىز دە اتالدى.
جىل قورىتىلار تۇستا اباي شىعارماشىلىعىنان, سونىڭ ىشىندە اۋدارماشىلىعىنان تۋىندايتىن كەيبىر ويلاردى ورتاعا سالماقپىز.
دانىشپاندىق دارىستەرى
«اباي اتامىز» دەپ سويلەيمىز. «اباي اتامىز ايتقانداي» دەپ اڭگىمە باستايمىز. ءسوز مانىنە تەرەڭ ءۇڭىلىپ قاراساق, بۇل ءبىر عاجاپ قۇبىلىس. بۇكىل حالىقتىڭ اقىندى نەمەسە جازۋشىنى اتا دەپ اتاۋى, جانىنا سونشالىقتى جاقىن تۇتۋى مىنا جۇمىر جەردىڭ بەتىندە قازاقتان باسقا حالىقتا كەزدەسە قويماسا كەرەك. كەزدەسسە دە سيرەك ەكەنى انىق.
كەيدە ويلاپ وتىرساڭىز, اباي ءبىز ءۇشىن اقىن دا, فيلوسوف تا, اۋدارماشى دا, كومپوزيتور دا ەمەس, بارىنەن بۇرىن ءوزىمىزدىڭ جانىمىزعا سونشاما جاقىن ادامىمىز, اعايىنىمىز با, تۋىسقانىمىز با, اعامىز با, اتامىز با, ايتەۋىر, ءبىر جاقسى تانيتىن ادامىمىز سياقتى. سول اداممەن تالاي رەت كەزدەسكەن, سويلەسكەن, سىرلاسقاندايمىز, تالاي رەت اقىلىن العاندايمىز, ال كەيدە نە بالالىقپەن, نە شالالىقپەن الماي كەتكەندەيمىز. ءبىز ءومىرىمىزدى ابايسىز ەلەستەتە المايمىز. قۋانساڭ دا, قينالساڭ دا ابايدىڭ الدىنا باراسىڭ. جار ءسۇيىپ, بالا ءسۇيىپ قۋانساڭ دا, جاقىنىڭنىڭ ازاسىنا كۇيىپ, قايعىرساڭ دا اباي جانىڭنان تابىلادى. ءيا, اباي اتامىز بىزگە كادىمگى ءوزىمىزدىڭ اتامىز سياقتى. ابايمەن اقىلداسامىز, ابايمەن سىرلاسامىز, ابايعا مۇڭىمىزدى شاعامىز, ابايدان تاعىلىم الامىز. اباي – ءبىز ءۇشىن ارامىزدا جۇرگەن اقىلمان, دالامىزدا جۇرگەن دانىشپان.
اقىل-ءبىلىمى, پاراسات-تاجىريبەسى اسقان كەمەڭگەردى, دانالىق قاسيەتتەردى بويىنا سىڭىرگەن ادامدى دانىشپان دەيمىز. وزىندىك «مەننىڭ» كەڭىستىگىن بارىنشا كەڭەيتكەن, سان قيلى داۋىرلەر وكىلدەرىمەن تىلدەسەتىن جوعارى ساناعا جەتكەن اسا جارقىن تۇلعالارعا دا قاتىستىرىپ وسى ءسوزدى ايتۋعا بولادى.
ەلىنىڭ ەلدىگىن دالەلدەگەن
ءسابيت مۇقانوۆ ءدال ايتقان: «دانىشپاننىڭ ءبارى اقىن ەمەس, اقىننىڭ ءبارى دانىشپان ەمەس. ال ابايدا وسىنىڭ ەكەۋى دە بار». اقىندىق پەن دانىشپاندىقتىڭ ءبىر ادامنىڭ بويىندا توعىسۋى – الىپتىقتىڭ انىق ايعاعى. سوندىقتان دا ءبىز كىتابىمىزدى «الىپ اباي» اتادىق. بۇل اتاۋدا ءابىش كەكىلباەۆ مادەنيەتتانۋشىلىعى تۋرالى جازىلعان «ابىز ءابىش» كىتابىنا ۇقساستىق بارى راس. مۇنى دانالار ساباقتاستىعىن تياناقتاي تۇسەتىن جاي دەپ بىلەمىز.
جاقسى اۋدارما – ءتىل قادىرىن تانىتۋدىڭ دا سەنىمدى جولى. اۋدارمادا ءتولتۋما مەن تەلتۋما تايتالاسادى, ياعني اۆتور مەن اۋدارماشى وزىنشە ءبىر ونەر جارىسىنا تۇسەدى دەيمىز. ولاي دەپ ايتۋ ازدىق ەتەدى. اۋدارمادا سولار ارقىلى ءتىل مەن ءتىل دە جارىسقا تۇسەدى. ءتىل مەن ءتىلدىڭ جارىسى, تۇپتەپ كەلگەندە, بەينە ءبىر ەل مەن ەلدىڭ ونەر جارىسى دەسە دە بولادى. دەمەك, اۋدارما – ۇلتىڭنىڭ ۇلىلىعىن, ەلىڭنىڭ ەلدىگىن دالەلدەۋدىڭ ءبىر جولى. ابايدىڭ اۋدارماشىلىق الىپتىعى – ۇلتىنىڭ ۇلىلىعىن, ەلىنىڭ ەلدىگىن داۋسىز دالەلدەپ بەرگەن عاجايىپ قۇبىلىس.
«تەك تاماشا اقىن عانا تاماشا اۋدارماشى بولا الادى» دەگەن ەدى تارجىمە كلاسسيگى ۆيلگەلم لەۆيك. اباي اۋدارماشىلىعى ونىڭ اقىندىعىن دا ۇشتاعانى انىق. اقىننىڭ اۋدارماشىلىققا كىرىسكەنگە دەيىنگى ولەڭدەرى مەن اۋدارماشىلىققا كىرىسكەننەن كەيىنگى ولەڭدەرىندە ايىرما بارىن اركىم-اق اڭعارادى. اۋدارما ارقىلى قازاق پوەزياسىن ءتىل, ءتۇر, ءپىشىن, ءپىشىم جاعىنان دا بايىتتى اباي. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, قازىر ەكى ولەڭنىڭ بىرىندە قولدانىلاتىن شالىس ۇيقاستىڭ (ا-ب-ا-ب) اباي اۋدارمالارىنان كەيىن ورنىققانىن ايتۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. وعان دەيىن قارا ولەڭ ۇيقاسى (ا-ا-ب-ا) بەلەڭ الىپ كەلگەنى بەلگىلى.
كىتابىمىزدا اقىن شىعارماشىلىعىن ءبىر قىرىنان – اۋدارماشىلىعى تۇرعىسىنان عانا قاراستىردىق. ويتكەنى جالپى ابايتانۋ گۋمانيتارلىق عىلىمنىڭ ۇلكەن ءبىر سالاسىنا اينالعانىمەن, ناقتى اباي اۋدارماشىلىعىنا ءتيىستى كوڭىل بولىنبەي كەلگەن ەدى. بۇل سوزىمىزگە اقىن اۋدارماسى تۋرالى العاشقى جانە جالعىز كىتاپتىڭ – زاكي احمەتوۆتىڭ «لەرمونتوۆ ي اباي» مونوگرافياسىنىڭ سوناۋ... 1954 جىلى جاريالانعانىن, وندا, اتىنان دا كورىنىپ تۇرعانىنداي, ابايدىڭ لەرمونتوۆتان جاساعان اۋدارمالارى عانا قاراستىرىلعانىن, سونان بەرگى جەتپىس جىلدان استام ۋاقىتتا بۇل تاقىرىپقا تۇتاستاي ارنالعان اۆتورلىق ەڭبەك تۇرماق, ۇجىمدىق جيناق تا شىقپاعانىن ايتۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى. كىتاپتى تازا عىلىمي زەرتتەۋ تۇرىندە جازۋدان ادەيى باس تارتتىق, كوپشىلىك قاۋىم, ادەبيەتكە قىزىعاتىن ءار ادام ەركىن وقي الاتىنداي ەتىپ, ويىمىزدى بارىنشا ۇعىنىقتى تىلمەن, ءجوندى-ءجونسىز تەوريا تىقپالاماي قاعازعا تۇسىردىك. ابايتانۋعا ەرتەلى-كەش ۇلەس قوسقان عالىمداردىڭ, ادەبيەتشىلەردىڭ ەڭبەكتەرىنەن ۇزىندىلەردى مولىنان كەلتىرىپ, تۇجىرىمدارىمىزدى تياناقتاپ وتىردىق. كىتاپ جازۋداعى اۋەلگى ماقسات سول كىتاپتى وقىتۋ بولۋى كەرەك. زەرتتەۋدىڭ قولجەتىمدى, وقىلىمدى شىعۋىن قامداپ, ەڭبەكتى تاراۋشالارعا دا ءبولىپ جازدىق. تاراۋشالارعا اۋدارما ولەڭدەردىڭ, مىسالداردىڭ اتى نەمەسە العاشقى جولى تاقىرىپ ەتىپ قويىلعان. تەز تابىلا قالادى. كولەمى 600 بەتتىك ەڭبەكتە اباي اۋدارمالارىنان ءبىر شىعارما شاشاۋ قالدىرىلماي, ءتۇپ-تۇگەل تالدانىپ شىقتى, ءار ولەڭ, ءار مىسال اتاۋى جەكە-جەكە تاقىرىپقا قويىلىپ تۇرىپ, حرونولوگيالىق رەتپەن ءسوز ەتىلدى. جەتكىلىكتى جازىلعان دەلىنەتىن پۋشكيننەن, لەرمونتوۆتان, كرىلوۆتان جاسالعان اۋدارمالاردىڭ سىرتىندا, گيوتەنىڭ, شيللەردىڭ, بايروننىڭ, ميتسكەۆيچتىڭ, ءبۋنيننىڭ, دەلۆيگتىڭ, پولونسكيدىڭ, ر.لەۆەنشتەين – ۆ. كرىلوۆتىڭ ولەڭدەرى قازاقشا قالاي ورىلگەنىنە دە كوپ كوڭىل ءبولىندى.
وسى كىتاپتى وقىعان ادام اباي تومىن قايتادان قولعا السا, اقىن اۋدارمالارىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تىڭ تۇرعىدان زەردەگە سالسا – ويداعىمىزدىڭ ورىندالعانى.
اۋدارما – ادەبيەتتىڭ ورەلى بيىگى بولسا, اۋدارماشىلىق – ادەبيەتشىنىڭ ورەلى بيىگى.
مىقتى ادەبيەتشىنىڭ ءبارى بىردەي مىقتى اۋدارماشى بولا المايدى. ورىستىڭ سىنشى عالىمدارى تيۋتچەۆتىڭ دە, بلوكتىڭ دا اۋدارماشى رەتىندە باعى اشىلماعانىن جازىپ جاتادى. تالانتقا قوسا مۇندا تەرەڭ ءبىلىم دە كەرەك. ويدىڭ جۇيەلىلىگى, قيسىندىلىعى, بىلايشا ايتقاندا, تارتىپتىلىگى دە وتە ماڭىزدى. بۇل ارادا ءتىپتى تالانتتىڭ ءوزى دە باستى ولشەم ەمەس. تارجىمەشىنىڭ تالانتى تاسىپ بارا جاتسا دا, تۇپنۇسقانىڭ اجارىن ءوز تىلىندە تولىق اشا الماۋى ابدەن مۇمكىن. ف. باتيۋشكوۆ: «دوستوەۆسكيدىڭ تالانتى تۋرگەنەۆتەن كەم ەمەس ەدى, الايدا تۋرگەنەۆتىڭ اۋدارمالارى ارتىق, ويتكەنى ول ناعىز ءبىلىمدى ادام ەدى, باتىستاعى ەۋروپالىق مادەنيەتتى جاقسى بىلەتىن: فلوبەردىڭ دارا تۇلعاسىن ول دوستوەۆسكيدىڭ بالزاكتىڭ دارا تۇلعاسىن كورگەنىنەن ايقىنىراق, انىعىراق كورەتىن. اسا دانىشپاندىعىنىڭ سالدارىنان وتە سۋبەكتيۆتى پىكىرلەردى وڭدى-سولدى ايتا بەرەتىن تولستويعا دا اۋدارماشىلىقتى ونشا سەنىپ تاپسىرۋدىڭ قاجەتى شامالى», دەپ جازعان. قازاقتىڭ تالاي تاماشا اقىن-جازۋشىلارىنىڭ دا اۋدارماعا كەلگەندە جۇرىسىنەن جاڭىلىپ قالا بەرەتىنى از كەزدەسپەگەن.
اۋدارماشى تالانتى – ايرىقشا تالانت. ادامنىڭ ءوزىن تولقىتقان, تەبىرەنتكەن جايدى قاعازعا ءتۇسىرۋى, ولەڭگە اينالدىرۋى – تابيعي جاي. ال وزگەنىڭ جازعانىنا تولقۋى, تەبىرەنۋى, ءوزى باستان وتكەرگەندەي كۇي كەشۋى, سول سەزىمگە ەلدەستەرىم, تىلدەستەرىم دە ورتاقتاسسىن دەپ قولعا قالام الۋى, سويتە ءجۇرىپ ۇلتىنىڭ, حالقىنىڭ ءسوز ونەرىن ورگە سۇيرەۋى, جاڭا كوكجيەك اشۋى, جاڭا اسقارلارعا شاقىرۋى تەك تابيعي جاي ەمەس, بۇل ءۇشىن اقىندىق شەبەرلىككە قوسا, جالپاق جۇرتقا جاقسىلىق جاساۋعا ۇمتىلاتىن ۇلى جۇرەك كەرەك.
سول ۇلى جۇرەك يەسى – اباي. سول ۇلى جۇرەك ابايدى ۇلى اقىن عانا ەمەس, ۇلى اۋدارماشى دا ەتتى. وسىدان بەس جىل بۇرىنعى ءبىر كونفەرەنتسيادا: «ەگەر اباي ءوز بەتىنشە بىردە-ءبىر جول ولەڭ, بىردە-ءبىر جول قارا ءسوز جازباعان بولسا, ەگەر ول تەك تازا اۋدارماشىلىقپەن عانا شۇعىلدانىپ, الەمدىك پوەزيا كلاسسيكتەرىنىڭ عاجايىپ شىعارمالارىن ءتول تىلىمىزگە توگىلتىپ تۇسىرۋمەن توقتاعان بولسا, وندا ءبىز بۇل كۇندەرى ۇلى اۋدارماشى ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىن اتاپ ءوتىپ جاتار ەدىك...» دەگەنىمىز بار-دى. ءبىز ءوز كىتابىمىزبەن وسى ويدى دالەلدەۋگە تىرىستىق.
ۇلى جۇرەك ۇلاعاتى
اباي – ادامزاتتىق اۋقىمداعى الىپ تۇلعا. ادامزات الىپتارى الۋان قىرلى اق الماس سياقتى بولادى. ولار ءار قىرىنان قاراعان سايىن قۇبىلا قۇلپىرىپ, جاڭاشا جارقىراي بەرەدى. قازاق ەلى ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازىن ۇلىقتاۋدىڭ ۇيرەنەرلىكتەي ۇلگىسىن كەلىستى كورسەتە الادى. ابايدىڭ بار ايشىعى ايقارا اشىلاتىن زامان دا, جالپىادامزاتتىق سۋرەتكەر, جاھاندىق ويشىل ەكەنى دالەلدەنەتىن ۋاقىت تا كەلەدى ءالى. قازاق ەلى اباي اماناتىن اقتايتىن, وركەنيەتتىڭ بيىگىنە كوتەرىلەتىن, ەڭبەكتى سۇيەتىن, ادىلەتتى ەل بولادى ءالى. سەنەمىز سوعان.
تانۋ – تاعىلىم تۇتۋ
اباي اماناتىنىڭ ءبىرى – «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ». ءبىز بارشانى باۋىرعا باساتىن دالالىق دانا داستۇرىمىزدەن اينىماۋىمىز كەرەك. ەل بىرلىگى دەگەنىمىز قازاقتىڭ عانا بىرلىگى ەمەس. ەل بىرلىگى دەگەنىمىز – بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ, ءبىزدى تاريح توعىستىرعان, تاعدىر تابىستىرعان سان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ دە بىرلىگى. ەل بىرلىگىنىڭ باستى شارتى – ۇلت بىرلىگى. ۇلت بىرلىگى – ۇلى بىرلىك. بىرەۋدى زور, بىرەۋدى قور ساناپ ءجۇرىپ, ءتىلى بويىنشا الالاپ ءجۇرىپ, ەلىنىڭ ءىشىن الاتايداي ءبۇلدىرىپ الاتىنداي, اقىر اياعىندا جەرىنەن ايىرىلىپ قالاتىنداي سۇمدىقتار دا بولۋى مۇمكىن مىنا بەتى قاتتى زاماندا. «بولۋى مۇمكىن» دەپ ساقتانا سويلەيمىز عوي, ايتپەسە, سول سۇمدىق, مىسالى, ءبىر ەلدە بولعالى دا تۇر راسىندا. اۋىز وزىمدىكى ەكەن دەپ ۇلتارالىق, مەملەكەتارالىق ماسەلەلەرگە بەتالدى ارالاسا بەرۋدىڭ, اينالاعا الاڭداماي سويلەۋدىڭ, شاماعا قاراماي شالقاقتاۋدىڭ اياعى جاقسىلىققا اپارمايدى.
ء«ار قادامىمىزدى انىق باسىپ, الەمدە جانە ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالاردى بايىپپەن ساراپتاي ءبىلۋىمىز قاجەت. تۇراقتىلىق پەن دامۋىمىزدىڭ كەپىلى بولعان تاتۋلىق پەن بىرلىكتى بارىنەن جوعارى قويعان ابزال» (قاسىم-جومارت توقاەۆ).
اباي اۋدارما جاساۋ ارقىلى ەل مەن ەلدى جاقىنداستىرۋدى, ءتىل مەن ءتىلدى تۋىستىرۋدى, ءدىل مەن ءدىلدى جۇعىستىرۋدى دا ماقسات تۇتقانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ابايدى الەمگە تانىتۋدى ءجيى ايتامىز, ماقسات ەتىپ قويامىز. دۇرىس ماقسات. سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز اباي ارقىلى قازاقتى الەمگە تانىتۋ بولۋى كەرەك. ال بۇل ابايدى تانىتۋدان اناعۇرلىم قيىن.
ءوزىڭ تولىق تانىمايتىندى وزگەگە تام-تۇمداپ تا تانىتا المايسىڭ.
تانۋ تاعىلىم تۇتۋدان باستالادى. ساعات اشىمباەۆ بىلاي جازعان ەدى: «ابايدى تاعىلىم تۇتۋ دەگەنىمىز – اباي تاعىلىمىنان شىنداپ ۇلگى-ونەگە الۋ, ءتالىم-تاربيە كورۋ. اباي ايتقان جانىڭا جارا سالار جاماندىقتاردان, ياعني كەسەلدى ارەكەت, كەسىرلى پەيىل, كەساپات مىنەزدەردەن بويىڭدى دا, ويىڭدى دا كوش بويى اۋلاق ۇستاۋ, ولارعا جول بەرمەۋ, جول بەرگەنگە سەنىكى ءجون دەپ ايتپاۋ دەپ بىلەمىز. ەكىنشى جاعىنان, اباي تاعىلىمىنا تاعزىم ەتۋ – اباي ايتقان ادام بالاسىنا ءتان سىرى مەن سىمباتى تەڭ تۇسكەن جاقسى قاسيەتتەرگە «بولماساق تا ۇقساپ باعىپ» ولاردى قاستەرلەي ءبىلۋ, جاقسىلىققا جول اشۋ, پاراساتقا قۇشتارلىقتى دارىپتەۋ, ادالدىق پەن شىندىق مۇددەسى جولىندا ءمۇلت كەتپەۋ, ادام تاعدىرىنا اياۋشىلىقپەن قاراي ءبىلۋ, ازاماتتىق ءھام ادامگەرشىلىك داستۇرلەردى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي قورعاي ءبىلۋ بولىپ تابىلادى. قىسقاسى, اباي تاعىلىمىنان ۇيرەنۋ دەگەن ءسوز ءوز ومىرىڭە جانە وزگەلەرگە دە ابايدىڭ كوزىمەن ءادىل باعا بەرۋگە ۇيرەنۋ, بارىڭدى دا, جوعىڭدى دا اباي تارازىسىنا سالىپ ولشەپ كورۋ, اباي كورسەتكەن كەمشىلىكتەرگە كەڭشىلىك بەرمەۋ دەگەندى باسا ايتقىمىز كەلەدى. ابايدىڭ بىزگە بەرەتىنى سول, ءبىزدىڭ ودان تەك باتپانداپ الا ءبىلۋىمىز عانا».
قازاقتىڭ ابايدى تانۋىن تەجەپ تۇرعان ماسەلەنىڭ ماسەلەسى – بار قازاقتىڭ بىردەي ابايدى قازاقشا وقىماۋى, وقي الماۋى, تالايىنىڭ ابايدى اۋدارمادان وقۋى. «قازاق جاپپاي قازاقشا ۇيرەنگەندە عانا اباي قازاقتىڭ بار بالاسىنا قۇشاعىن ايقارا اشادى» (باۋىرجان ومار ۇلى).
مۇحتار ماعاۋيننىڭ «اباي ءوزىنىڭ ۇلىلىعىمەن قازاقتى تانىتتى. الاشتىڭ اسىپ تۋعان پەرزەنتى ەكەن. قانداي قۇرمەتكە دە لايىق ەكەن. سول ابايعا ءبىز لايىق بولا الدىق پا؟.. ۇلت الدىنداعى, ۇلى پەرزەنت الدىنداعى پارىزىمىزدى ۇعىنىپ, قارىزىمىزدى وتەي الدىق پا؟..» دەگەن ساۋالى – ءبىزدىڭ الدىمىزدان ءدايىم شىعا بەرەتىن, شىعا بەرەتىن ساۋال. بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن ەشبىر جەكە ادام قايتارا الماق ەمەس. بۇل ساۋالعا جاۋاپتى بۇكىل حالىق قانا قايتارا الادى. وعان دا ۋاقىت, كوپ ۋاقىت قاجەت.
ۇلت الدىنداعى, ۇلى پەرزەنت الدىنداعى پارىزىمىزدى ۇعىنىپ, قارىزىمىزدى وتەۋدىڭ جولى – ەڭ الدىمەن اباي اماناتىنا ادال بولۋ. ال اباي اماناتىنا ادال بولۋ دەگەن نە؟ وتە وڭايلاتىپ ايتىپ كورەيىكشى. ولەڭ جاتتاۋعا ەبى كەلمەيتىن, ءتىپتى قولىنا كىتاپ الا بەرمەيتىن ادامعا ەسەپتەپ, بارىنشا وڭايلاتىپ سويلەيىكشى. اباي ايتقان بەس دۇشپان مەن بەس اسىل ءىستى ءبىر سويلەمگە سىيعىزىپ كورەيىكشى.
ەگەر ءاربىر جان وسەككە جاقىن جۇرمەسە, وتىرىك ايتپاسا, ماقتانشاقتىققا بوي ۇرماسا, ەرىنشەكتىككە سالىنباسا, بەكەر مال شاشپاقتى تىيسا, وسىلاردى بەس دۇشپانىم دەپ بىلسە, تالاپتى بولسا, ەڭبەك ەتسە, تەرەڭ ويمەن جۇرسە, قاناعاتشىل بولسا, راقىمشىلىق جاساسا, وسىلاردى بەس اسىل ءىس دەپ كونسە, وسىنىڭ ءوزى اباي اماناتىنا ادالدىقتىڭ باسى. تەك وسىنى جاساساق تا بىرتە-بىرتە سانا دا وزگەرەدى, ادام دا وزگەرەدى, قوعام دا وزگەرەدى, زامان دا وزگەرەدى. وسى ءبىر سويلەمگە سىيىپ كەتكەن اقىن ءسوزىن جادىندا جاتتاپ, جۇرەگىندە ساقتاپ جۇرگەن جاننىڭ ءوزى-اق مىنا ومىردە تالاي نارسەگە قول جەتكىزەدى.
اباي ءبارىن دە ايتىپ كەتتى. «ادام بول, مال تاپ» – تاپ وسى ءتورت سوزدە ءومىر ءسۇرۋدىڭ بار كىلتى, ياعني جۇرەگىڭدى ۇستاۋدىڭ جولى دا, شارۋاڭدى ۇشتاۋدىڭ جولى دا تۇرعان جوق پا؟
ابايىمىزدى تۇقىرتقىسى كەلەتىن, ابايىمىزدان ايىرعىسى كەلەتىن كۇشتەر بولعان, بار جانە الدا دا بولا بەرەدى. اباي – حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ بالاما اتاۋى. ابايعا شابۋىلدىڭ استارىندا («اباي ومىردە بولماعان» دەگەن ساندىراق ءسوزدىڭ, «اباي اتىنان ول شىعارمالاردى باسقالار جازعان» دەگەن الجىعان اڭگىمەنىڭ تاسقا باسىلعانىن مىنا شىققىر كوزدىڭ كورگەنىنە كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق) حالىققا, ۇلتقا, دىلگە, تىلگە شابۋىل جاتاتىنىن, اباي ارداقتاعان دوستىققا, اباي شاقىرعان بىرلىككە سىنا قاعۋ جاتاتىنىن ۇمىتپايىق.
ابايسىز جۇرت – ابايسىز جۇرت. ابايسىز جۇرتتىڭ دا, ابايلامايتىن ادامنىڭ دا اداسۋى وڭاي.
«اباي – بىزگە قۇدايدان بەرىلگەن ادام. مۇنداي تەرەڭ, الدىن كورگىش, دانىشپان ادام بۇرىن تۋعان جوق. ءبىز اباي جولىنان اجىراماۋىمىز كەرەك» (مەكەمتاس مىرزاحمەت ۇلى).
ءبىز حالقىمىز سول جولعا, اباي ايتاتىن عادىلەت جولىنا تۇسكەنىنە, ادىلەتتى تۋ ەتىپ ۇستاعانىنا تاۋبە دەيمىز.
اباي جولى اداستىرمايدى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى