تسيفرلىق پەداگوگيكا: جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ۇستاز ءرولى

جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋ باعىتى

الەمدىك ترەندتەر كورسەتكەندەي, ءبىلىم سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ جىل سايىن 30–40%-عا ءوسىپ وتىر. قازاقستان دا بۇل ۇدەرىستەن شەت قالعان جوق. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىن­شە, بىلتىر ەل مەكتەپتەرىندەگى تسيفرلىق ءبىلىم رەسۋرستارىن پايدالانۋ دەڭگەيى 68%-عا جەتكەن. بىراق اسا ماڭىزدىسى – تەحنولوگيانىڭ قارقىنى ەمەس, وسى وزگەرىستەر داۋىرىندەگى ۇستازدىڭ جاڭا ءرولى. جي ەشقاشان ادامنىڭ رۋحاني الەمىن, شاكىرت تاربيەلەۋدەگى مورالدىق جاۋاپكەرشىلىگىن الماستىرمايدى. كەرى­سىنشە, تەحنولوگيا ورىستەگەن سايىن مۇعالىم تۇلعاسىنىڭ قۇندىلىعى ارتا بەرەدى.

تسيفرلىق پەداگوگيكا – وقۋ مەن وقى­تۋدىڭ فيلوسوفياسىن, مازمۇنىن جانە ادىستەمەسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەتىن, ءبىلىم الۋشىنىڭ جەكە وقۋ تراەكتورياسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جۇيە. پەداگوگ دايارلاۋدىڭ جاڭا مودەلى جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستراتەگيالىق ميسسياسى – جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى اسا اۋقىمدى جانە ماڭىزدى ماسەلە. قا­زىرگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر­دىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەت – جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋ. بۇل مودەل بىرنەشە ستراتەگيالىق باعىتتان تۇرادى. ونىڭ العاشقىسى – پراكتيكاعا باعىتتالعان وقىتۋ. تەوريانى مەكتەپتىڭ ناقتى جاعدايىمەن ۇشتاستىرۋ, ستۋدەنت­تەردىڭ پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىن كۇ­شەي­تۋ – كاسىبي شەبەرلىكتىڭ نەگىزگى شارتى. ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاق­ستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇل با­عىتتا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كە­لەدى. ستۋدەنتتەر وقۋدان قول ۇزبەي قالا مەك­تەپتەرىندە پەداگوگيكالىق پراكتيكا­دان ءوتىپ جاتىر. بۇل تاجىريبە بالالاردىڭ تەو­ريا­لىق ءبىلىمىن بەكىتۋگە, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولۋعا ىقپال ەتەتىنىن كورسەتىپ وتىر.

ەكىنشى ستراتەگيالىق باعىت – تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى قالىپتاستىرۋ. ءو.جانىبە­كوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءاربىر بولاشاق مۇعالىم­نىڭ «EdTech» پلاتفورمالارىن, ءاداپ­تيۆ­تى وقىتۋ جۇيەلەرىن, تسيفرلىق باعا­لاۋ قۇ­رالدارىن, جاساندى ينتەللەكتىمەن جۇ­مىس جۇرگىزۋدى مەڭگەرۋىن نازاردان تىس قال­دىر­عان ەمەس. سەبەبى «EdTech» – ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى بىرىكتىرەتىن تۇجىرىمدا­ما: وقۋ ۇدەرىسىندە قولدانىلاتىن بارلىق تسيفرلىق قۇرال – ونلاين پلاتفورمالار, ءموبيلدى قوسىمشالار, ينتەراكتيۆتى سا­باقتار, ءبىلىم باعدار­لامالارى, تسيفرلىق وقۋلىقتار, LMS (وقۋ باسقارۋ جۇيەلەرى), جاساندى ينتەللەكت (مىسالى ChatGPT), بەينەساباقتار, پودكاستار, گەيميفيكاتسيا. باسقاشا ايتار بولساق, وقىتۋ-ۇيرەتۋدى قولداۋ ءۇشىن كومپيۋتەر­لىك جابدىقتار, باعدارلامالار, ونلاين پلاتفورمالار, تسيفرلىق كونتەنتتەر جانە وقىتۋ ادىستەمەلەرى قولداناتىن تاسىلدەر جيىنتىعى. «EdTech» – تەحنيكا عانا ەمەس, سونداي-اق «وقىتۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋى, وقىتۋ-باقىلاۋ, كەرى بايلانىس, باعالاۋ, مازمۇن قۇرۋ, ونلاين / ارالاس وقىتۋ, جەكە-دارا وقىتۋ» سياقتى پەداگوگيكالىق جانە باسقارۋشىلىق كوم­پونەنتتەردى قامتيدى. «EdTech»-ءتىڭ باستى ماقساتى – وقىتۋدى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەۋ, جەڭىلدەتۋ, قىزىقتى ەتۋ. بەينەماتەريالدار, انيماتسيالار, گەيميفيكاتسيا, ينتەراكتيۆ تاپسىرمالار – بولاشاق مۇعالىمدەردى وقىتۋ ۇدەرىسىن قىزىقتى ءارى ءتيىمدى ەتەدى. مۇنداي فورمات ستۋدەنتتەردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ, پانگە دەگەن ىنتاسىن كۇشەيتەدى.

زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت – بولاشاق پەداگوگتىڭ كاسىبي ءوسۋىنىڭ كورسەتكىشى

پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەگى «EdTech» تەحنولوگيالارىنىڭ ماڭىزى مەن مۇمكىندىگى مول. اتاپ ايتقاندا, وقۋ-باسقارۋ جۇيەلەرى – LMS پلاتفورمالارى ساباق جوسپارلارىن ازىرلەۋ, تاپسىرما بەرۋ, تەستىلەۋ جۇرگىزۋ جانە ستۋدەنتتەردىڭ اكادەميالىق ۇلگەرىمىن باقىلاۋ ۇدەرىسىن تولىق تسيفرلاندىرادى. ءبىر پلاتفورمادا وقۋ ماتەريالدارىنىڭ جۇيەلەنۋى وقىتۋشىلار ءۇشىن دە, ستۋدەنتتەر ءۇشىن دە وقۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا جاعداي جاسايدى.

«EdTech» تەحنولوگيالارىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن اۆتوماتتى تالداپ, ءار ستۋدەنتكە جەكە وقۋ تراەكتورياسىن ۇسىنا الادى. بۇل بولاشاق پەداگوگتەردىڭ قابىلەتى مەن وقۋ قارقىنىنا سايكەس ماتەريال الۋعا, ءوز تەمپىمەن مەڭگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تسيفرلىق باعالاۋ قۇرالدارى ستۋدەنتتەردىڭ ناتيجەلەرىن, قاتىسۋىن, تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ديناميكاسىن ناقتى دەرەكتەر ارقىلى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە بۇل ۇدەرىستەر «Platonus» جۇيەسى ارقىلى باسقارىلىپ, جۇرگىزىلەدى. وسى تۇرعىدا ايتا كەتۋ كەرەك, اناليتيكالىق ەسەپتەر وقۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, وقۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋگە جانە وقىتۋشىنىڭ كاسىبي شەشىمدەرىن دالەلدى ەتۋگە كوپ كومەكتەسەدى.

دەمەك, «EdTech» تەحنولوگيالارى – بۇگىنگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرەتىن قۋاتتى قۇرال. تسيفرلاندىرىلعان وقۋ ۇدەرىسى وقۋ ورنىنىڭ يننوۆاتسيالىق باعىتىن كۇشەيتىپ, زامان تالابىنا ساي جاڭارتىلعان ءبىلىم ورتاسىن قالىپتاستىرادى. زاماناۋي ادىستەمەلەردى قولدانۋعا جول اشقان بۇل تەحنولوگيالار وقىتۋشىلارعا ساباق بەرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ەركىن ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ءبىلىم ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرەدى. دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن مونيتورينگ جۇيەسى ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم الۋ بارىسىن ناقتى باعالاپ, وقۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا جاعداي جاسايدى. سونداي-اق «EdTech» قۇرالدارىن مەڭگەرگەن بولاشاق مۇعالىمدەر ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە تسيفرلىق قۇزىرەتتەردى قوسا مەڭگەرەدى. ناتيجەسىندە, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن قارۋلانعان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ساپالى ءبىلىم ۇسىنا الادى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار مەن وقۋ-ادىستەمەلىك سەمينارلار, ارنايى كۋرستار, ءدارىس ساباقتار ۇيىمداستىرىلىپ, تسيفرلىق تەحنولو­گيانى, جاساندى ينتەللەكتىنى وقۋ ۇدەرى­سى­نە ەنگىزۋ بويىنشا ءبىلىم باعدارلامالا­رىنا ارنايى پاندەر ەنگىزىلىپ, تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.

ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇس­تىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسي­تەتى CAREC ينستيتۋتىنىڭ حالىقارا­لىق گرانتتىق بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتاندى. بۇل جەتىستىك ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم جۇ­يە­­سىنىڭ عىلىمي الەۋەتىن ايقىنداپ قا­نا قويماي, حالىقارالىق سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىپ, ينكليۋزيۆتى ­جا­نە تسيفر­لىق ءبىلىمدى دامىتۋ باعى­­­­تىن­­داعى ماڭىزدى قادام رەتىندە باعا­لاندى.

وسى جەڭىستىڭ اياسىندا ۋنيۆەرسي­تەت­تە ورتالىق ازيا وڭىرلىك ەكونومي­كا­لىق ىنتىماقتاستىق ينستيتۋتىمەن (واوەىي, CAREC) بىرلەسە وتىرىپ, «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم ءۇشىن جاساندى ينتەل­لەكتىنى پايدالانۋ: واوەىي ءوڭىرى ءۇشىن ماسشتابتا­لاتىن مودەل» اتتى حالىق­ارا­لىق عىلى­مي-پراكتيكالىق ءىس-شارا ۇيىم­داستى­رىل­دى. حالىقارالىق جيىن بارىسىندا شە­تەلدىك جانە وتاندىق ساراپشىلار ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ تسيفرلىق ترانسفورما­تسيا مەن ينكليۋزيۆتى ءبىلىمدى دامى­تۋ باعىتىنداعى باستامالارىن جو­عا­رى باعا­لاپ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باع­­دار­لا­مالاۋ ۇدەرىسىن, پەداگوگيكالىق ادىس­­تە­مەلەردى جاڭعىرتۋداعى رولىنە ەرەكشە توقتالدى. سونداي-اق جي تەحنولو­گياسىن ءبىلىم جۇيەسىنە ەنگىزۋدىڭ بولاشا­عى, ايماقتىق عىلىمي ىنتىماقتاستىق­­تى كەڭەيتۋ تەتىكتەرى جانە جاڭا زەرتتەۋ ­با­عىتتارى جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇل ءىس-شارا ينكليۋزيۆتى ءبىلىم مەن جاساندى ين­تەللەكتىنى ۇشتاستىرۋ ارقىلى واوەىي وڭى­رىندە ساپالى بىلىمگە تەڭ قولجەتىمدى­­لىك قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى باس­تاما بولدى. ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ مۇنداي حالىقارالىق جوباعا جەتەكشىلىك ەتۋى – ونىڭ ايماقتىق ءارى جاھاندىق ءبىلىم كەڭىستىگىندەگى يننوۆاتسيالىق كوشباسشى رەتىندەگى مارتەبەسىن ايقىن كورسەتەدى. عىلىمي جيىنعا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى تور­اعاسى م.ا. گۇلجان جاراسوۆا, CAREC ينستيتۋتىنىڭ الەۋەتتى ارتتىرۋ جونىندەگى مامانى ستيۆەن حاو ليۋ, اقش-تاعى ستەن­فورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاساندى ينتەل­لەكت پروفەسسورى, «LiveTech.AI» كومپا­نيا­سىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى يۋنەس بەنسۋدا مۋرري, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ Smart جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنىڭ (ISSAI) باس ديرەكتورى حۋسەين اتاكان ۆارول جانە جي مەن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم سالاسىنداعى وزگە دە حالىقارالىق ساراپشىلار قاتىستى.

ۋنيۆەرسيتەتتە قازىرگى تاڭدا ينكليۋزيۆ­تى ءبىلىمنىڭ جاڭا مودەلىنە سايكەس جا­ڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلامالارى ازىر­لەنىپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىلىپ جاتىر. بارلىق ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ 3-كۋرس ستۋ­دەنتتەرى ءۇشىن ء«بىلىم ۇدەرىسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ» ءپانى وقۋ جوسپارىنا ەنگىزىلدى. سونىمەن بىرگە جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگيالار باعىتى بويىنشا 3 مەملەكەتتىك گرانتتىق عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

اتالعان حالىقارالىق باسقوسۋ – ءبىلىم مەن تەحنولوگيانى توعىستىرىپ, بولاشاققا باعدارلانعان جاڭا يدەيالار مەن شەشىمدەر قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزدى قادام. اقش, ەۋروپا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن كەلگەن ساراپشىلاردىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە ازىرلەنگەن ينكليۋزيۆتى بىلىمگە جي تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدىڭ ايماقتىق جول كارتاسى بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ ءبىلىم كەڭىستىگىن جاڭعىرتۋعا سەرپىن بەرمەك.

جاڭا فورماتتاعى مۇعالىم دايارلاۋ­دىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ ءبىرى – زەرتتەۋشىلىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ. بۇگىنگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر­دىڭ الدىندا تۇرعان باستى مىندەت – زامان تالابىنا سايكەس شىعارماشىل, عىلىمي ويلاۋى قالىپتاسقان كاسىبي مامان دايار­­لاۋ. وسى مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋدا زەرت­تەۋشىلىك مادەنيەتكە باسىمدىق بەرۋ – بولاشاق مۇعالىمنىڭ كاسىبي دامۋى مەن ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ما­ڭىزدى شارتى. زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت – بولاشاق پەداگوگتىڭ كاسىبي ءوسۋىنىڭ نە­گىزگى كورسەتكىشى, ونىڭ پەداگوگيكالىق قۇ­بى­لىستارعا عىلىمي تۇرعىدا تالداۋ جا­ساي بىلۋىمەن, دالەلدى شەشىم قا­بىل­­داۋىمەن جانە وقىتۋ ۇدەرىسىن ۇنەمى جە­تىل­دىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىمەن انىق­تالادى. پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەر وسى مادەنيەتتى دامىتۋ ماقساتىندا ستۋدەنتتەردى عىلىمي ىزدەنىسكە جۇيەلى تۇردە تارتىپ, ولاردى زەرتتەۋشىلىك داعدى­لارمەن قارۋلاندىرادى.

بىرىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلى­مي زەرتتەۋ جۇمىسىن وقۋ ۇدەرىسىنە ين­تەگ­راتسيالاۋ ارقىلى ستۋدەنتتەردىڭ عى­لىمي ويلاۋىن قالىپتاستىرادى. عىلى­مي جوبالارعا, شاعىن زەرتحانالىق جۇمىس­تارعا, پەداگوگيكالىق ەكسپەريمەنتتەرگە قاتىسۋ بولاشاق مۇعالىمنىڭ زەرتتەۋشى­لىك قابىلەتىن ەرتە قالىپتاستىرۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ەكىنشىدەن, عىلىمي سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار, دەباتتار مەن اۆتورلىق جوبالار ستۋدەنتتەردىڭ ءوز يدەيالارىن پىكىرتالاس الاڭىندا قورعا­ۋىنا جاعداي جاسايدى. بۇل ولاردىڭ دالەل­دى سويلەۋ, تالداۋ, سالىستىرۋ, گيپو­تەزا قۇرۋ, زەرتتەۋ ادىستەرىن مەڭگەرۋ سياق­تى اكادەميالىق داعدىسىن شىڭ­دايدى. ۇشىنشىدەن, ۋنيۆەرسيتەت جا­نىن­داعى عىلىمي ورتالىقتار, زەرتحانالار, ينكۋباتسيالىق زەرتتەۋ جوبالارى ستۋدەنتتەردىڭ باستامالارىن جۇزەگە اسىرۋىنا قولداۋ كورسەتەدى. مۇنداي ورتالار بولاشاق مۇعالىمنىڭ پەداگوگيكالىق جاڭالىقتاردى ساراپتاپ, پراكتيكادا سىناپ كورۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. تورتىنشى­دەن, زەرتتەۋشىلىك مادەنيەت پەداگوگتىڭ كاسى­بي رەفلەكسياسىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. عىلىمي تاسىلگە سۇيەنگەن مۇعالىم وقۋ ۇدەرىسىن سىني تۇرعىدا تالداپ, ءوزىنىڭ پەداگوگيكالىق شەشىمدەرىن نەگىزدەي الادى, ادىستەمەسىن دالەلدەرگە سۇيەنە وتىرىپ جاڭارتادى. وسىنىڭ بارلىعى جاڭا بۋىن پەداگوگتىڭ – ىزدەنىمپاز, جاڭاشىل, دەرەكتەرگە سۇيەنەتىن, كاسىبي تۇرعىدان زەرتتەۋشى مۇعالىمنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى.

ۇلتتىق قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن جاڭا فورمۋلا

جاڭا فورماتتاعى مۇعالىمدى دايار­لاۋ­داعى ماڭىزدى ستراتەگيالىق باعىت­تىڭ ءبىرى – قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ. ۇلتتىق, مادەني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ءبىلىم مازمۇنىنا ەنگىزۋ – بولاشاق پەداگوگتىڭ تۇلعالىق جانە كا­سىبي بەينەسىنىڭ ىرگەتاسى. مۇعالىم وس­كەلەڭ ۇرپاقتى دۇرىس باعىتتاي الۋى ءۇشىن قۇندىلىقتىق باعدارى ايقىن, قو­عام الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭ تۇسى­­نە­تىن جانە رۋحاني-مادەني تۇرعىدان كەمەلدەنگەن تۇلعا بولۋعا ءتيىس. قۇندىلىققا نە­گىزدەلگەن ءبىلىم  بولاشاق مۇعالىمنىڭ جەكە دۇنيەتانىمىن, ەتيكالىق ۇستانىمىن, كاسىبي مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋعا ار­نالعان ۇزاقمەرزىمدى ۇدەرىس. بۇل – ۇلتتىق رۋحاني مۇرالاردى وقۋ باعدار­لامالارىنا كىرىكتىرۋدى, مادەني كوپتۇر­لىلىكتى قا­بىل­داۋدى, تولەرانتتىلىق, جاۋاپ­كەر­شىلىك, ەلجاندىلىق سەكىلدى بازا­لىق ادام­گەرشىلىك قۇندىلىقتاردى دامى­تۋ­عا جاع­داي جاساۋدى, وقىتۋدىڭ مازمۇنى مەن ادىس­تەمەسىن تۇلعاعا باعىتتالعان, گۋما­نيستىك كوزقاراسپەن قايتا قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.

قازىرگى پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت­تەر ءۇشىن قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋ – وقۋ مازمۇنىن بايىتۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جاڭا فور­مات­تاعى مۇعالىمنىڭ كاسىبي كەلبەتىن قالىپ­تاس­تىرۋدىڭ جۇيەلى مودەلى. بۇل مودەلدە ستۋدەنتتىڭ اكادەميالىق دايىندىعى مەن پەداگوگيكالىق قۇزىرەتتىلىگى رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋمەن ۇيلەسىپ, ءبىرتۇتاس كاسىبي-پەداگوگيكالىق مادەنيەت رەتىندە قاراستىرىلادى. وسىلايشا, قۇندى­لىق­تىق باعدارلاردى نىعايتۋ – بولا­شاق مۇ­عالىمنىڭ كاسىبيلىگىن ارتتىرۋدىڭ, ءبىلىم ساپاسىن جاڭعىرتۋدىڭ جانە وقۋ ۇدەرىسىن ادامعا قىزمەت ەتەتىن گۋمانيس­­تىك باعىتقا كەلتىرۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى رەتىن­دە ايقىندالادى. جاڭا فورماتتاعى مۇعا­لىم ءبىلىم بەرۋشى عانا ەمەس, ۇلتتىق جانە جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى تاراتۋشى, قوعامدى دامىتۋشى تۇلعا رەتىندە قالىپتاسادى.

ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن ۇلت­تىق قۇندىلىققا نەگىزدەلگەن پەداگوگيكا – رۋحاني-مادەني ءبىلىمنىڭ جاڭا فورمۋلاسى. جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە تەحنولوگيالار پەداگوگتىڭ قولىنداعى قۇرال بولسا, قۇندىلىقتار – ونىڭ ادامي باعدارىن ايقىندايتىن كومپاس. ۇلت­تىق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن پەداگوگيكا – بۇگىنگى رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ وزەگى. UNESCO-نىڭ «Education for Sustainable Development» باعدارلاماسى ءبىلىم مازمۇنى ۇلتتىق مادەنيەتكە سۇيەن­گەن­­دە عانا تۇراقتى بولاتىنىن ايتادى. قازاقستان جاعدايىندا بۇل – اباي مۇراسى, ى.التىنسارين پەداگوگيكاسى, شوقان­­نىڭ دۇنيەتانىمى, عاسىرلار بويى جيناق­تالعان حالىقتىق تاربيە ۇلگىسى. ۇلت­­تىق قۇندىلىقتاردى تسيفرلىق فورماتتا جەتكىزۋ مىندەتى مىنانداي باعىتتاردى قامتيدى:ەتنوپەداگوگيكالىق پلاتفورمالار, ۇلتتىق مۇراعا ارنالعان تسيفرلىق كىتاپحانا, مۋلتيمەديالىق وقۋلىقتار, رۋحاني-ادامگەرشىلىك مودۋلدەر. ۇلتتىق تاربيە – جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ادامي قاسيەتتى ساقتاپ قالۋدىڭ جالعىز جولى.

بۇل جاڭا مودەل قازاق دۇنيەتانى­مى­نىڭ گۋمانيستىك تابيعاتىن وقۋ مازمۇنى­نا ەنگىزۋدى, ءتىل, تاريح, مادەني مۇرا نەگىزىندە تۇلعا قالىپتاستىرۋدى, «ادامدىق, ىزگىلىك, كىسىلىك» قاعيدالارىن وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىنىڭ نەگىزىنە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا سۇيەنگەن پەداگوگ – ۇلتتىق بولمىستى ساقتايتىن رۋحاني ەلشى. بۇل تۇر­عىدا ابايدىڭ «تولىق ادام» ءىلىمى ۋني­ۆەر­سيتەت ميسسياسىنىڭ مازمۇنىن قۇرايدى.

تسيفرلىق بولاشاقتى جارقىن ەتەتىن – ۇستازدىڭ پاراساتى

بۇگىنگى مۇعالىمگە قويىلاتىن تالاپ كۇن سايىن وزگەرىپ جاتىر. ول – تسيفرلىق ورتادا ەركىن ارەكەت ەتەتىن, زەرتتەۋشىلىك مادەنيەتى قالىپتاسقان, قۇندىلىقتىق باعدارلارى بەرىك, وقۋشى پسيحولوگياسىن تەرەڭ تۇسىنەتىن, جاساندى ينتەللەكتىمەن بىرگە جۇمىس ىستەي الاتىن امبەباپ تۇلعا. وسى كۇردەلى ميسسيانى ورىنداۋ – پەداگوگتەر دايارلايتىن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باستى جاۋاپكەرشىلىگى. ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم بەرەتىن عانا ورتا ەمەس, ەلدىڭ پەداگوگيكالىق بولاشاعىن قالىپ­تاس­تىراتىن ستراتەگيالىق ينستيتۋت. سون­دىقتان ءبىلىم مازمۇنىن تۇراقتى جاڭار­تىپ, ەڭبەك نارىعىنا سايكەس كادر دايار­لاۋ, يننوۆاتسيالىق پەداگوگيكالىق زەرت­تەۋلەردى جۇيەلى قولداۋ جانە بولاشاق مۇعا­لىمدەردىڭ كاسىبي, رۋحاني جانە تسيفر­لىق الەمىن ۇيلەسىمدى دامىتۋىمىز قاجەت.

بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ دامۋ ۆەكتورى – تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت. الايدا سول تسيفرلىق بولاشاقتى شىنايى مانىمەن جارقىن ەتەتىن – ۇستازدىڭ جۇ­رەگى, پاراساتى جانە كاسىبي شەبەرلىگى. تەحنولوگيا قانشالىقتى دامىسا دا, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن, جاڭالىققا اشىق, ءبىلىم بەرۋ ميسسياسىن تەرەڭ تۇسىنەتىن مۇعالىمنىڭ ءرولى ەشقاشان تومەندەمەيدى. ويتكەنى جاساندى ينتەللەكت اقپاراتتى وڭدەپ, تالداپ, مودەلدەي العانىمەن, بالا جۇرەگىنە جول تاۋىپ, وعان سەنىم مەن شابىت دارىتاتىن – ادامدىق جۇرەگى بار ۇستاز. ەندەشە, ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ميسسيامىز – جاڭا ءداۋىر­دىڭ وزىق ويلى, پاراساتتى, كاسىبي ۇستازىن, ياعني جاڭا مۇعالىمىن تاربيەلەۋ. وسى باعىتتا ءو.جانىبەكوۆ ۋنيۆەرسيتەتى ­اۋقىم­دى ءىس-شارا جوسپارلاپ وتىر.

تسيفرلىق پەداگوگيكا بويىنشا ۇلت­تىق باعدارلاما قۇرىلىپ, «AI Literacy for Teachers» بازالىق ستاندارت رەتىندە ەنگىزىلۋگە ءتيىس. قاراپايىم تىلمەن ايت­قاندا, بۇل – مۇعالىمدەردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ءتۇسىنۋ, پايدالانۋ, باعالاۋ جانە قاۋىپسىز قولدانۋ قابىلەتتەرىنىڭ جيىنتىعى. ياعني «AI Literacy for Teachers» – مۇعالىمنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەي­تىنىن ءتۇسىنۋى (نەيرون جەلى­لەرى, ماشي­نالىق وقىتۋ, جي-ءدىڭ مۇمكىندىك­تەرى مەن شەكتەۋلەرى). سونىمەن قاتار وقۋ ۇدەرىسىندە جي قۇرالدارىن ءتيىمدى قول­دانا ءبىلۋى. بۇل – اۆتوماتتى تەكسەرۋ جۇيە­لەرى, «ChatGPT», «Copilot», «Khanmigo» سەكىلدى اسسيستەنتتەر, تسيفرلىق باعالاۋ جۇيەلەرى, كونتەنت گەنەراتسيالاۋ قۇرالدارى.

جي كومەگىمەن وقىتۋدى, باعالاۋدى, ماتەريال ازىرلەۋدى وڭتايلاندىرۋى دەگەنى­مىز – ساباق جوسپارىن قۇرۋ, تاپسىرمالار دا­يىنداۋ, وقۋ اناليتيكاسىن پايدالانۋ, جەكە ءبىلىم تراەكتورياسىن قالىپتاس­تىرۋ. وقۋشىلارعا جي-ءدى قاۋىپسىز ءارى ەتيكا­لىق قولدانۋدى ۇيرەتە الۋى – اكادەميا­لىق ادالدىق, اۆتورلىق قۇقىق, دەربەس دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگى, جاساندى ينتەل­لەكت ەتيكاسى. جي-ءدى سىن تۇرعىسىنان ءتۇسىنۋى – جي مۇمكىن ەمەس جانە قاتە جاساي­تىن تۇستارىن ءبىلۋ, مودەلدەردەگى الگوريتم­دىك وشپەندىلىك (bias), ناتيجەلەردى باعا­لاۋ, تەكسەرۋ. تۇيىندەي ايتقاندا, «AI Literacy for Teachers» – مۇعالىمدەردىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ءتۇسىنىپ, ونى ساباقتا ءتيىمدى, جاۋاپتى جانە شىعارماشىلىقپەن قولدانا الۋ قابىلەتى. وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەتتە تسيفرلىق زەرتحانالار اشۋ كوزدەلىپ وتىر.

الەمنىڭ 38 دامىعان جانە دامۋشى ەلدەرى كىرەتىن حالىقارالىق «ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ» (OECD) ءبىلىم جانە مۇعالىمدەر دايارلاۋ تۋرالى 2025 جىلى شىعارعان حالىقارالىق ساراپشىلار دايىنداعان اناليتيكالىق زەرتتەۋى دە بۇل ويىمىزدى قۋاتتايدى. بۇل – بولاشاقتا مۇعالىمگە قانداي داعدىلار كەرەك, ءبىلىم جۇيەسى قالاي وزگەرۋگە ءتيىس, تسيفرلىق داۋىردەگى پەداگوگ بەينەسى قانداي بولماق دەگەن سياقتى ماسەلەلەردى تالداعان رەسمي قۇجات. سەبەبى الەم ەلدەرىنىڭ ءبىلىم جۇيەسى ءدال وسى OECD زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنەدى. ۋنيۆەرسيتەت تە وقۋ باعدارلامالارىن رەفورمالاۋدا وسى ۇيىمنىڭ ۇسىنىستارىن باسشىلىققا الادى. OECD-ءدىڭ 2025 جىلعى TALIS زەرتتەۋىندە قازاقستان مۇعالىمدەرىنىڭ 51%-ى بىلىمدە تسيفرلىق قۇرالداردى كۇندەلىكتى قولداناتىنى, 39%-ى جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن تەحنولوگيالاردى مەڭگەرە باستاعانى كورسەتىلگەن. بۇل – مۇعالىم تسيفرلىق رەسۋرستى الماستىرۋشى ەمەس, ونى ءتيىمدى قولدانۋشىعا اينالعانىن بىلدىرەدى. جي – ۇستازدى تولىقتىراتىن قۇرال عانا.

وسىدان كەلىپ مۇعالىمنىڭ جاڭا ميسسيا­سى شىعادى, ول – دەرەك تالداۋشى, تسيفر­لىق كەڭىستىكتى باعدارلاۋشى, ادامي قۇن­دى­لىقتاردى جەتكىزۋشى تالىمگەر, وقۋشىنىڭ تۇلعالىق ءوسۋىن باعىتتاۋشى مەنتور.

الىبەك نۇرتاەۆ,

ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور مىندەتىن اتقارۋشى