جىلۋ بەرەتىن ورتالىق تىعىرىققا تىرەلە مە؟

بۇل ماسەلەگە وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى دۇيسەنباي تۇرعانوۆ ماسەلە كوتەرىپ, دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. دەپۋتاتتىڭ پىكىرىنشە, بىرىنشىدەن, كوپقاباتتى ۇيلەرگە جىلۋ جەتكىزەتىن ورتالىق – تۇر­عىنداردىڭ جايلى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتەتىن ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە كاسىپورىن. ەكىنشىدەن, اتالعان ورتالىقتان ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىلەدى. دەمەك, مۇنايلى اتىراۋدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىر­عان ءىرى ورتالىقتى كۇردەلى جاع­دايدا قالدىرۋعا بولا ما؟

«اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتا­لىعى» اق ديرەكتورى ماقسوت الەنوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇندا 14 بۋ قازانى مەن 12 تۋربينا بار. قازىر 11 قازان مەن 9 تۋربينا جۇمىس ىستەپ تۇر. رەزەرۆتە 3 بۋ قازانى مەن 3 تۋربينا تۇر. ورتالىقتىڭ تۇتىناتىن گاز كولەمى شامامەن – 1 ملرد تەكشە مەتر. ورتالىق 325 مۆت ەلەكتر ەنەرگيا­سىن وندىرەدى.

ورتالىق تابيعي «تەڭىز­شەۆرويل» جشس-مەن جاسالعان كەلىسىمشارتقا سايكەس جەڭىل­دىك باعامەن الىپ كەلەدى. كەلىسىم­شارتتىڭ جاسالعانىنا 30 جىلداي بولعان. الايدا مۇناي كومپانياسى بيىلعى ساۋىردە كەلىسىمشارتتىڭ مەرزىمىن الداعى جىلى سوزۋدان باس تارتاتىنى تۋرالى حات جولداپتى. مىنە, ورتالىقتى تىعىرىققا تىرەيتىن ماسەلە سودان بەرى شەشىمىن تابار ەمەس.

وسىعان بايلانىستى «تەڭىز­شەۆرويل» باسشىلارىمەن بىرنەشە رەت كەزدەسۋ وتكەنىمەن, ماسەلە ءالى دە كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇل ماسەلەگە ءتيىستى مينيسترلىك پەن وبلىس باسشىلارى ارالاستى. بىراق الداعى قاڭتاردا باستالۋى مۇمكىن كۇردەلى احۋالدىڭ ءتۇيىنى تابىلماي, «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاسقا» اينالدى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى د.تۇر­عانوۆتىڭ پىكىرىنشە, الداعى جىلى بۇل ماسەلە كۇرت ۋشىعۋى مۇمكىن. ناقتىلاي ايتقاندا, اتىراۋ قالاسىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسى مەن ءوڭىردىڭ ەلەكتر­مەن جابدىقتالۋىنىڭ تۇراقتى جۇمىسىنا قاۋىپ تونەدى.

«ەڭ ماڭىزدىسى, جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنا گاز جەتكىزىلەتىن قۇبىر وندىرىستىك كاسىپورنىنىڭ جۇيەسىنە تيەسىلى, «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنا تىكەلەي قوسىلعان. «گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرا­لى» زاڭعا سايكەس ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنا قوسىلعان وندىرىستىك تۇتىنۋشى گازدى وندىرۋشىدەن عانا ساتىپ الۋعا قۇقىلى. دەمەك, بۇل جاعدايدا تشو-دان الۋى كەرەك. «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭعا سايكەس اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىنا جەتكىزىلەتىن گاز ستراتەگيالىق تاۋارلارعا جاتادى. بۇل كاسىپورىن تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسى رەتىندە مۇنداي تاۋارلاردى وندىرۋشىدەن عانا ساتىپ الۋعا مىندەتتى. قول­دانىستاعى زاڭناما اتىراۋ جەو-عا ارنالعان گاز كولەمىن ءوندىرۋشىنىڭ كەلىسىمشارتىنان الىپ تاستاپ, ونى دەلدال ارقىلى جەتكىزۋگە تىكەلەي تىيىم سالادى», دەيدى د.تۇرعانوۆ.

«تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى­نىڭ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىمەن ۇزاق جىلعى ارىپ­تەستىك كە­لىسىم­شارت­تى ۇزۋىنە نە سەبەپ بولعان؟ دە­پۋ­تاتتىڭ پىكىرىنشە, كومپانيا مۇنى «QazaqGaz» اق-مەن ۇزاقمەرزىمدى گاز ساتۋ جونىندەگى جاڭا كەلىسىمشارتتىڭ جاسالۋى­مەن ءتۇسىندىرىپتى. جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعىمەن اراداعى ىنتىماق­تاستىق ءوڭىر تۇرعىندارىن ەلەكتر, جىلۋ ەنەرگياسىمەن ۇزدىكسىز قام­تا­ماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرگەن ەدى.

ەندى بۇل تۇيتكىلدىڭ سالدارى قانداي بولۋى مۇمكىن؟ دەپۋتات­تىڭ ايتۋىنشا, «QazaqGaz» اق نەمە­سە ونىڭ ەنشىلەس ۇيىمدا­رى ارقى­لى جەتكىزۋ تىزبەگى گاز­دىڭ قۇنىن كۇرت ارتتىرادى. بۇل كەز­دە ۇكىمەت­تىڭ 2026 جىلدىڭ I توقسانى­نىڭ سوڭىنا دەيىن كوممۋنال­دىق تاريفتەردىڭ ءوسۋىن توقتاتا تۇرۋ جونىندەگى شەشىمى تىكەلەي  بۇزىلادى.

اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتا­لىعىنىڭ باسشىسى م.الە­نوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «تەڭىز­شەۆرويل» بۇرىنعى باعامەن تابيعي گاز بەرۋدى توقتاتار بولسا, ونى باسقا كومپانيا ارقىلى الۋعا تۋرا كەلەدى. سول كەزدە ورتالىققا بەرىلەتىن گاز باعاسى ءتورت ەسەگە وسەدى. ءتاريفتى كوتەرۋگە تىكەلەي اسەر ەتەدى. ماسەلەن, جىلۋ ءتاريفى 90, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفى 40%-دان استامعا كوتەرىلەدى.

«وسىعان بايلانىستى مىناداي شارالاردى قابىلداۋ قاجەت. بىرىنشىدەن, «تەڭىزشەۆرويل» جشس مەن «QazaqGaz» اق اراسىندا كەلىسىمشارت جاساسۋ كەزىن­دە اتىراۋ جەو-عا ارنالعان گاز كولەمىن الىپ تاستاۋىنا زاڭدىلىق, ەكونوميكالىق تۇرعىدان باعا بەرۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, تشو-نىڭ 2026 جىلدان باستاپ اتى­راۋ جەو-عا گاز جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتى ۇزارتۋدان باس تارتۋ جونىندەگى شەشىمىن قاي­تا قاراعان ءجون. ۇشىنشىدەن, تا­ريف­تەردىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋ, اتىراۋ ءوڭىرىنىڭ نەگىزگى ەنەرگيا كاسىپورنىنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەدەل ۆەدومستۆوارالىق ۇيلەستىرۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت», دەيدى دەپۋتات د.تۇرعانوۆ.

اتىراۋ وبلىسى