شىققان كۇندەي جارق ەتىپ...

باسشىعا باسىڭدى ءىي. نۇح پايعامبار كۇننىڭ جالعىز كەمشىلىگى بار: ول ءوزىن كورە المايدى. سوكرات ەشكىم دە پەرىشتە ەمەس: پاتشا دا, پاقىر دا – پەندە. شاكارىم

________________

ءدال قاي جىل ەكەنى ەسىمدە جوق, ءاي­تەۋىر توقسانىنشى جىلداردىڭ ءىشى, باس جاعى بولۋ كەرەك. ەلىمىز قيىندىق قۇردىمىندا تۇرعان. وسكەمەندە تۇراتىن دوسىم جازيرا تەلەفون شالدى. جالعىز ۇلى جومارت الەمدىك جارىستان باس جۇلدە الىپ كەلگەندەي, داۋىسى قۋانىشتى, ءان­شەيىندەگى سابىرلى مىنەزى بىلاي قالىپ, ويىن قالاي جەتكىزەرىن بىلمەي ەنتىگەدى. – ءبىزدى قۇداي ءولتىرسىن بە! قۇداي بار ەكەن! – دەپ قويادى. – ساعان نە بولدى وسىنشا اپتىعىپ؟ – دەيمىن تۇككە تۇسىنبەي. – كەشە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىزدىڭ وبلىسقا كەلدى. ساياسي وقۋ ءۇيىنىڭ ۇلكەن زالىندا جيىن بولدى. بۇل جاقتا, ءوزىڭ بىلەسىڭ, باسقا ۇلت وكىلدەرى كوپ قوي, ءبارى مۇرىندارىن ءشۇيىرىپ, شەكارادان اسىپ كەتۋگە دايىن. سودان نە كەرەك سارايعا حالىق لىق تولدى. قالاي بولار ەكەن دەپ, جۇرەگىمىز دىرىلدەپ ءبىز وتىرمىز. مىنبەرگە شىعىپ سويلەدى. ءوزى دە كوزدىڭ جاۋىن الا­تىن سۇلۋ ازامات ەكەن. ءسوز قانداي – ەكى ءتىل­دە بىردەي سايراپ تۇر. ءبىر كەزدە قىز­مەتكەر جىگىت جۇرتتىڭ ءبىر قۇشاق سۇراعىن اكەلىپ, مىنبەردىڭ ۇستىنە قويدى. بارىنە مۇدىرمەي جاۋاپ بەرىپ جاتىر. اراسىندا قيامپۇرىس سۇراقتار دا جەتكىلىكتى. ءسال­دەن كەيىن باعاناعى قىزمەتكەر ءبىر قاعاز­دى الىپ, ونىڭ قولىنا ك ۇلىمسىرەپ ۇس­تاتتى. سول كەزدە پرەزيدەنتتىڭ كوزى جايناپ: – مەن نەمەرەلى بولىپپىن, مىناۋ جەدەلحات! – دەپ ءوزىنىڭ تۋعاندارىنىڭ, قۇربى-قۇرداستارىنىڭ ورتاسىندا تۇر­عان­داي حاتتى جوعارى كوتەرىپ, ەلگە كورسەتتى. سوندا ونىڭ ديدارىنان عانا ەمەس, بۇكىل بولمىسىنان كۇڭگىرتتەنىپ وتىرعان زالداعى حالىققا قۋانىش شاشىراعانداي بولدى. زال ءدۇر سىلكىندى. ءۇش ساعاتقا سو­زىل­عان جيىننىڭ سوڭىندا باعاناعى ءبال­سىنىپ, مەنسىنبەي وتىرعاندار ەندى جىبەر­مەي قول سوقسىن! مەنىڭ كوزىمنەن جاس شىقتى. قاسىمدا قانيپا بار ەدى – بىلەسىڭ عوي, اتاقتى مۇعالىمىمىز – ماعان قاراپ قويىپ ول دا كوزىن ءسۇرتىپ تۇر ەكەن. التى ءجۇز ادامنىڭ ءبىر سويلەگەندە بەتىن بەرى قاراتۋ – قۇدىرەت قوي! – دەپ جازيرا دوسىم تولقي سويلەپ ەدى. شىنىندا دا پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نا­زار­باەۆتىڭ ەرەكشە قاسيەتىنىڭ ءبىرى – سوزىنە يلاندىرىپ, دۇرىستىعىنا ءوزىنىڭ كوزى جەتكەن يدەياسىن قالاي دا وتكىزە الا­تىندىعىندا, سول ارقىلى ەلدى سوڭىنان ەرتە بىلەتىندىگىندە. ەلدى وزىنە ۇيىتا الاتىن مۇنداي قاسيەتى ونىڭ تىم جاس كەزىندە-اق بەلگى بەرگەن سەكىلدى. ستۋدەنت كەزدەگى ونىڭ جاقىن دوستارىنىڭ ءبىرى نيكولاي ليتوشكونىڭ “ەگەمەن قازاق­ستانعا” انا ءبىر جىلى بەرگەن سۇحباتىندا “نۇرسۇلتان نەشە ءتۇرلى وقيعالاردى قىزىقتى ەتىپ بايانداپ بەرەتىن. تىڭداعان جان ونىڭ قاسىنان كەتە المايتىن” دەپ جاستىق شاقتارىن ەسكە العان ەدى. “ونى تىڭداعان جان قاسىنان كەتە المايتىن” دەگەن ءسوزدى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اتىنا ءبۇ­گىنگى مەن دە ايتار ەدىم. نەگە دەسەڭىز, باس­تاپقىدا ەل بولاشاعى ءۇشىن كۇماندى كورىنەتىن قانداي دا ءبىر اۋقىمدى يدەيانى ۇسىنعاندا ونىڭ ۇستاناتىن ءادىسى – باس­قالاردىڭ دا ونىڭ دۇرىستىعىنا كوز جەت­كىزۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ, سوسىن تەرەڭدەپ ءتۇسىندىرىپ, بۇگە-شىگەسىنە دەيىن دالەلدەپ شىققان كەزدە, ەشكىم وعان قارسى كەلە الماي قالادى. ال ناعىز بولماعان جاع­دايدا ونى جۇزەگە اسىرۋدى ءوزى-اق باستاپ كەتەدى. باسقالار, امال جوق, سوڭىنان ەرە­دى. ءبىز استانانى سولاي اۋىستىر­عان­بىز. قوعام ىشىندە بولىپ جاتقان ءاربىر جايتتى, ءتىپتى كەيبىر ەلدى دۇرلىكتىرۋگە اينالعان داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋدە دە ساليقالىلىق تانىتىپ وتىرادى. مۇنداي قاسيەت تە ادامعا تاڭداپ قونادى. جوعارىدا اتالعان دوسى ني­كولاي ليتوشكونىڭ شەشەسى نۇرسۇل­تاندى وتە جاقسى كورگەن عوي. ءتىپتى سول ۋكرايندىق ايەلدىڭ مۇنى ءوز بالاسىنداي كورىپ كەتۋىنىڭ ءوزى جايدان جاي ەمەس. ماسەلە الدىمەن جاس نۇرسۇلتاننىڭ بويىنداعى ەرەكشە قاسيەتتىڭ ساۋلەسىن نيكولايدىڭ اناسىنىڭ بايقاپ قالعان­دىعىندا جانە سوعان سۇيسىنگەندىگىندە شىعار, ءتىپتى ول كىسى “مەنىڭ بالام دا وسىن­داي بولسا ەكەن” دەگەن بولار, “نۇر­سۇلتاننان ۇلگى السىن, نۇرسۇلتاننىڭ قاسيەتى بالاما جۇقسا ەكەن” دەپ, جاس نۇرسۇلتاندى باۋىرىنا تارتقان-اۋ شا­ماسى دەپ ويلايمىن. ەلباسىمىزدىڭ بويىنداعى ادامگەر­شىلىك-پاراساتتىلىعى ءوزىنىڭ اكە-شەشە­سىنەن بويىنا دارىعان ەرەكشە قاسيەتتىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. ونىڭ اتا-اناسىنىڭ وتە مەيىرىمدى ادامدار بولعاندىعىن ولار تۋرالى ەلباسىنىڭ ءبىر ەستەلىگىنەن وقىپ ەدىم. سوعىس كەزىندە ءبىزدىڭ ەلگە ەرىكسىز كو­شىرىلگەن كوپتەگەن كاۆكاز حالقىنىڭ ىشىندە ءبىر بالقارلىق وتباسى بالا نۇرسۇلتاننىڭ اۋىلىنا دا كەلىپتى. “مەن 6-7 جاستارداعى بالا ەدىم, – دەپ اڭگىمە­لەيدى ەلباسى, – اكەم قاسىندا 3 بالاسى بار ءبىر ەرلى-زايىپتى كىسىلەردى ۇيگە ەرتىپ كەلدى. ولار ابدەن ازىپ-توزعان, وزدەرى دە, بالالارى دا اشتىقتان ابدەن جۇدەگەن. كەيىن ءبىلدىم, بۇلار كاباردين-بالقاردان وسى جاققا ەرىكسىز كوشىرىلگەندەردىڭ ءبىرى ەكەن. ولاردى بيلىك وكىلدەرى مال قورا­لارعا, سارايلارعا ورنالاستىرىپ جاتتى. مۇنى كورگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ولار­دى مال قورالاردا قالدىرۋعا داتتەرى بار­ماي, ۇيلەرىنە شاقىردى. ءبىزدىڭ ءۇي ءىشىمىز دە جارتىلاي اش-جالاڭاش ەدى, سيىردان ءسۇت شىققان كۇنى ۇيدە مەرەكە بولىپ جاتقانداي كوڭىلدى جۇرەتىنبىز, ال باسقا ۋاقىتتاردا ءشاي مەن قارا نان عانا ازىق ەدى. وسىنداي جاعدايدا وتىرعان ءبىزدىڭ جاڭادان قوسىلعان بالقارلىق وتباسىنا دا سول قارا ءشاي مەن قارا ناننان باسقا بەرەرىمىز جوق-تىن. بىراق وسى جۇدەۋ داستارقان مەن مەنىڭ اكە-شەشەمنىڭ ولارعا دەگەن مەيىرباندىلىعى وسى وتبا­سىن اشتىقتان امان الىپ قالدى, اكەم ءتىپتى بالالاردىڭ اكەسىنىڭ جۇمىسقا ورنا­لاسۋىنا دا كومەكتەستى”, دەپ ەسكە الادى. مىنە, وسىنداي كەڭپەيىلدىلىك قاسيەتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دا ءتان. سول وتباسىنداعى كەڭپەيىلدىلىك ءداستۇرى بۇگىنگى پرەزيدەنت نۇرسۇلتاننىڭ ساياساتتاعى ۇستانىمدارىنان دا كورىنىس تاۋىپ ءجۇر. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتىر. بىراق ەل باسقارۋ ءىسى ءبىر عانا كەڭ­پەيىل­دىلىكپەن جۇزەگە اسىرىلا سال­ماي­تىنى تۇسىنىكتى. اسا ءبىر جاۋاپتى كەزەڭ­دەر­دە قاتالدىقتىڭ دا قاجەت بولاتىن­دىعى ءسوزسىز. نازارباەۆ مەملەكەت بيلىگىن قولعا العان كۇننەن باستاپ, حالىقتى جاقسى ماعىناسىنداعى تىنىمسىزدىققا ۇندەي باستادى. ەكونوميكالىق تا, الەۋ­مەتتىك تە اۋىرتپالىقتىڭ قىسپاعىندا جانى قىسىلىپ وتىرعان حالىققا قاراتا سويلەگەن ءبىر سوزىندە “ەڭ ۇلى ىستەر – ەڭ قيىن شاقتا ومىرگە كەلەدى” دەگەن بولا­تىن. بۇل ءسوز سول كەزدە حالىقتىڭ بويىنا ەرەكشە قۋات قۇيعان ۇرانداي بولىپ ەدى. ول مەملەكەت باسقارۋ ءىسىن الدىمەن جالقاۋلىقپەن كۇرەسۋدەن باستادى. بۇل ونىڭ بولاشاقتاعى ۇلكەن ءىسىنىڭ باسى عانا ەدى. ارينە, ءبىزدىڭ حالىق سونشالىق­تى جالقاۋ ەمەس ەدى, دەگەنمەن جالپى­حالىق­تىق كۇيزەلىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان شاقتا ءار ادامنىڭ ەرەكشە بەلسەندىلىگى قاجەت بولدى. اقش-تىڭ 16-شى پرەزي­دەنتى اۆراام لينكولننىڭ ەلدىڭ تۇر­مى­سى قيىنداپ كەتكەن شاقتا كونگرەس­سمەن­دەر­دىڭ الدىندا ايتقان مىناداي ءسوزى بار: “سىزدەر بايلاردى جويۋ ارقىلى كەدەي­لەرگە كومەكتەسە المايسىزدار. ءار ادام­نىڭ ءوزى ءۇشىن ءوزى-اق جاساي الاتىن جانە ءوزى جاساۋعا مىندەتتى شارۋالارىن ۇنەمى مەملەكەتتىڭ جاساپ بەرگەندىگى دە ولارعا كومەك بولمايدى” دەپ, قيىنشىلىقتان الىپ شىعاتىن قۋات-كۇشتى حالىقتىڭ ءوز ىشىنەن ىزدەۋ كەرەكتىگىنە سىلتەمە جاساعان ەدى. اقش تۇرالاپ جاتقان كەزدە ايتىل­عان بۇل تاريحي ءسوز جانە كەيىن كەرەمەت تابىستارعا جەتكىزگەن وسى دانىشپاندىق ءسوز ءبىزدىڭ مەملەكەتتىڭ دە قينالىپ تۇرعان شاعىنا وراي ايتىلعانداي. سونداي اۋىر كەزەڭدە ءبىر كۇنى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ تا حالىققا “مەملەكەتكە قاراپ الاقان جايا بەرمەي, وزدەرىڭدى وزدەرىڭ اسىراڭدار” دەگەن جالىندى ءسوزىن ايتىپ سالدى. بۇرىن كەڭەس وداعىنىڭ قولتىعىنىڭ استىندا “سەن تيمەسەڭ, مەن تيمەن” قاعيداسىمەن, وزىپ كەتكەن مەم­لەكەتتەردىڭ شاڭىنىڭ استىندا وتىرعان­دىعىنا نامىستانباي-اق “الاڭسىز” ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كوپشىلىك ءۇشىن بۇل ءسوزدىڭ توسىن بولعانى سونشالىق, جۇرت ءوزىن يەسىز دالادا قالعانداي سەزىنگەنى دە راس. ال بۇل شىن مانىسىندە قىرانداردىڭ ءوز بالاپانىن قۇزدان تاستاپ جىبەرىپ شى­نىق­تىراتىنىنا ۇقساس جاعداي ەدى. پرە­زيدەنت ءوز حالقىنىڭ بويىنان ىسكەرلىكتىڭ دە, جانقيارلىق ەڭبەك ەتۋگە دەگەن بەلسەندىلىكتىڭ دە, تابىسقا, بايلىققا قول جەتكىزەرلىك ۇسىنىقتىلىقتىڭ دا تابى­لاتىنىن ءبىلدى. تەك وسى قاسيەتتەردىڭ ءبارى­نە وت بەرىپ, لاۋلاتۋ قاجەت. راس, تۇر­مىس جاعدايى وتە اۋىر جانە كوپ بالالى وتباسىلارعا مەملەكەتتىك قيىندىققا قا­را­ماستان, كومەك بەرىلىپ تۇردى. ال كەڭەستىك كەزەڭ بويىمىزعا ابدەن ءسىڭىرىپ تاستاعان جالپىحالىقتىق سىلبىرلىقتان ارىلۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – باسە­كە­لەس­تىكتى وياتۋ بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ الگى سوزىنەن كەيىن جاڭا زاماننىڭ اڭىسىن اڭدىپ ۇلگەرگەندەر دەرەۋ ىسكە كىرىستى. “بۇل قالايمەن” جۇرگەندەردىڭ كوپشىلىگى دە اراعا جىلدار سالىپ بارىپ, باسەكە­لەس­تەردىڭ ۇزدىك-سوزدىق كوشىنە ىلەسە باستادى. كەزىندە مارگارەت تەتچەر: “مەن ەل باسقارۋعا مىناداي ناقتى باعىت ۇستانىپ كىرىستىم, ياعني, اعىلشىندار قوعامىنداعى ءاربىر ادام باسقا بىرەۋگە قاراپ الاقان جايىپ وتىرمايتىن, ءوزىنىڭ ەرتەڭگى كۇنىنە دەگەن سەنىمى زور كاسىپكەر بولۋى ءتيىس; “ماعان انانى بەر, مىنانى بەر” دەگەن سۇرامساقتىقتى تاستاپ, ء“بارىن دە ءوزىم جاساپ الامىن” دەيتىن ىسكەرگە اينالۋى ءتيىس; قالعىپ-مۇلگىپ وتىراتىن ادەتىن تاستاپ, وزىنە ءوزى “تۇر دا ىلگەرى ءجۇر” دەيتىن دەڭگەيگە جەتۋى ءتيىس” دەپ جازعان ەدى. ءبىزدىڭ ەلباسى دا ءوز حالقىن وسىنداي دەڭگەيدە كورگىسى كەلدى جانە سونداي بولمايىنشا مەملەكەت بولىپ جارىتپايتىنىمىزدى اشىق ايتتى دا. ەل باسقارۋ دەگەنىمىز – ءوزىڭنىڭ جىلى-جۇمساق, جانعا جايلى ورىنىڭدى تاستاپ, ءوز ەركىڭمەن بەينەتى كوپ ىسكە كىرىسۋ. ال قازىرگى زاماننىڭ كوشباس­شى­سىنا وتە اۋىر مىندەت جۇكتەلەدى. ويتكەنى ءبىز جاھاندانۋ زامانىنا كەلىپ تۇرمىز. جاھاندانۋ زامانى ادامدارىنىڭ پسي­حو­لوگياسى دا, تالعامدارى دا, ۇستانىمدارى دا مۇلدەم جاڭاشا. مىنە, سونداي ادام­دار قوعامىن كوشباسشى سوڭىنان ەرتە الۋى كەرەك, بۇيرىقپەن ەمەس (ولار بۇي­رىققا, ءبارىبىر, كونبەيدى), ءوز ەرىكتەرىمەن. لاو تسزى قاريا: “ەگەر كىم دە كىم ەلگە كۇشپەن يەلىك ەتكىسى كەلسە, ول ەشقاشان ماقساتىنا جەتە المايدى” دەپتى. كوش­باس­شى تابىسقا باستايتىن قۋاتقا يە بو­لۋى كەرەك جانە ول قاشان دا جاڭا يدەيا­لاردى العا شىعارىپ, باسقالارعا وي تاس­تاپ جۇرەتىندەي بولۋى ءتيىس. كوش­باس­شىنىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ تاعى بىرەۋى – ادامداردى ويلاۋعا جەتەلەۋ, سونىمەن قاتار تەك باسقالار ۇسىنعان يدەيانى پايدالانۋشىلاردى ەمەس, ءوزى دە جاڭا يدەيا ۇسىنا الاتىن ادامدار تاربيە­لەپ شىعارۋ. ونىڭ ۇستىنە ەل باسقاراتىن ادام قازىرگى زاماننىڭ ستاندارتتارىنا ساي تۇلعا بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ەلباسى­مىزدىڭ بويىندا وسى قاسيەتتەردىڭ ءبارى دە بار دەپ ويلايمىن. مەن بۇل ماقالادا ەلباسىنىڭ كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقى كورمەي, مەملەكەتىمىز­دىڭ ءتورت اياعىن تەڭ تۇرعىزام دەپ قازاق دەگەن ەلدىڭ تاريحىندا اركىم جان-جاعى­نان سىعالاپ, قاي ايماعىن باسىپ السام ەكەن دەپ عاسىرلار بويى بابالارى­مىز­دىڭ ات ۇستىندە ءجۇرىپ قورعاعان جەرىنە كوز سالىپ, كوكىرەگىن قاققان كولدەنەڭ جۇرت­تىڭ ارانىن دا, اۋزىن دا جاۋىپ, مەم­لەكەتىمىزدىڭ شەكاراسىن ايقىنداعانى, ءومىر بويى قارنىن سيپاپ جاتۋدى قانىنا سىڭىرگەن, ساۋدا دەگەندى قىلمىس كورەتىن قازاقتى ەكونوميكالىق زاڭدىلىقتارعا ۇيرەتۋ, ەلدىڭ ەرتەڭگى يەسى – جاستاردى وركەنيەتتى دەگەن ەلدەردە ءبىلىم الۋعا جاع­داي جاساۋ, تۇستاستارىن دا, جاستاردى دا مەملەكەتتىك ىسكە تارتىپ جانىنا سەرىك قىلعانى سەكىلدى ىستەگەن قىرۋار شارۋا­سىن تالداپ ايتپايمىن, سەبەبى بۇل جاعىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ جاتقاندار كوپ. تالانت, ىسكەرلىك, شەشەندىك, العىر­لىق سەكىلدى قابىلەتتەر ادامنىڭ تابيعي بولمى­سىن اشىپ كورسەتە المايدى. ادامداعى ەڭ باستى قاسيەتتەر ونىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە, ادامي بولمىسىنا بايلانىستى. قازاقتىڭ پسيحولوگياسىندا باسشى بىتكەننىڭ ءبارىن اۋليە كورەتىن, وعان شاڭ جۋىتپاي ء“وزى جاقسى-اۋ, ماڭايىنداعىلار ناشار” دەگەن پىكىرلەر قالىپتاسقان. پرەزيدەنت جىلاي ما, قۋانا ما, كۇلە مە, قاتەلەسە مە, قايعىرا ما, وكىنە مە, كەيدە جالعىزسىراي ما – مۇنى قاراپايىم حالىق ويلاپ باسىن قاتىرمايدى. راس, ونىڭ اتىنا, كەيبىر يدەيالارىنا سىن دا ايتىلىپ جاتادى. بىراق مۇنىڭ ەشقايسىسى دا ونىڭ ىسكەرلىگىنە, تەرەڭ­دىگىنە, الىستان ويلايتىن كورەگەندىگىنە, حالىققا جۇعىمدىلىعىنا, اسقان ديپ­لوماتتىعىنا ايتىلاتىن سىن ەمەس جانە ونىڭ بۇل قاسيەتتەرىن ءبىر مىسقال دا كە­مىتە المايدى. ويتكەنى بۇل ونىڭ بويىن­داعى تابيعي قاسيەتى جانە جىلدار بويى مەملەكەت قۇرۋ ىسىندە جيناقتاعان ۇشان-تەڭىز تاجىريبەسى. ەلباسىنىڭ كوپتىڭ ىشىندە قارسى­لاس­تارى جوق دەسەك, بۇل, بىرىنشىدەن, وتىرىك بولىپ شىعادى, ەكىنشىدەن قارسىلاسى جوق ساياساتكەر, ونىڭ ىشىندە ەل پرە­زي­دەنتىنىڭ قارسىلاسىنىڭ بولماۋى – سول پرەزيدەنتتىڭ وزىنە ابىروي ەمەس. ءويت­كەنى قارسىلاسى جوق دەگەن ءسوز – ول باس­قارىپ وتىرعان ەلدە دەموكراتيا دا, ءسوز بوستاندىعى دا, وي بوستاندىعى دا جوق دەگەن ءسوز. نەمەسە ونىڭ حالقى ءوز بەتىمەن وي ويلاي المايتىن, وزىندىك پىكىر ايتا المايتىن توبىر ما دەگەن تۇجىرىمعا جەتەلەيدى. ء“وزىنىڭ باستىعىنان تيتتەي دە ءمىن تاپپايتىن قىزمەتكەرگە ەشقاشان سەنۋشى بولما” دەپتى ءبىر عۇلاما. بىراق قارسى پىكىر ايتۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ كەيدە شەكتەن شىعىپ كەتەتىندەرى دە بار. شىقسا شىعا بەرسىن, وي وزىنىكى, ءسوز وزىنىكى. بۇل ءبىزدىڭ ناعىز تولىققاندى مەملەكەتكە اينالعاندىعىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى بولا الادى دەر ەدىم. قوعامدا قا­راما-قايشى پىكىرلەردىڭ بولۋى – زاڭ­دىلىق. ءتىپتى, ءوزى قاراما-قارسىلىق­تار­سىز ىلگەرى ءجۇرۋ مۇمكىن بە؟ مەنىڭشە, مۇمكىن ەمەس. قاراما-قارسىلىقتاردىڭ كۇرەسى كەزىندە ەڭ وڭتايلى شەشىم العا وزادى. ال ءبىزدىڭ كەيبىر جۋرناليستەرىمىز بەن كەيبىر ساياساتكەرلەرىمىزدىڭ ىشىندە پرەزيدەنتتى ماقتايمىن دەپ اسىرا ءسىل­تەي­تىندەرى دە بار. كەزىندە ۇلى پۋشكين ولەڭ ارناعان ورىس اقىنى دەرجاۆين “ماداقتاي بەرۋ – كۇلكى ەتۋ” دەگەن ەكەن. ەلباسى تۋرالى ايتقاندا اسىرا سىلتەۋدىڭ قاجەتى جوق, ويتكەنى ونىڭ ءبىزدىڭ مەم­لە­كەتىمىز ءۇشىن سىڭىرگەن ەڭبەگى اسىرا سىلتە­مەي-اق كورىنىپ تۇرعان تاريحي ەڭبەك. ول – ءبىر قوعامنان ەكىنشى قوعام تۋدىرعان ادام. كۇللى الەمنىڭ نازارىن قازاق­ستانعا قاراي بۇرىپ بەرگەن قايراتكەر. ءبىر قوعامنان ەكىنشى قوعامعا وتەر تۇستىڭ الاساپىرانى كەزىندە ەلدى اداستىرىپ الماي, جول جوق جەردەن جول تاۋىپ, مەم­لەكەتتى ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ اپاتى­نان الىپ قالعان تۇلعا ەكەندىگىنە كىم قارسى داۋ ايتا الادى؟ ...نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاق ەلىنىڭ باسشىسى بولىپ ماسكەۋدەن ورالعاندا, ولگەن اكەمىز تىرىلگەندەي قۋانىپ, ءبىرىمىز جىلاپ, بىرەۋلەرىمىز شاراپ ءىشىپ قۇلاپ دەگەندەي, قازاق دالاسىنا كوممۋنيزم ورناعانداي بولىپ ەدىك. بۇل زاڭدى قۋا­نىش بولاتىن. 1986 جىلدىڭ شىرعالا­ڭى­نان كەيىن ەڭ وڭباعان ۇلت بولىپ, ەڭسەمىز وزگەلەردىڭ ەتىگىنىڭ تابانى استىندا قال­عانداي ەسەڭگىرەپ جۇرگەنىمىزدە, شىققان كۇندەي جارق ەتىپ ءوز پەرزەنتىمىز كەلگەسىن, بويىمىزدى تىكتەپ, ويمىزدى تۇپتەپ, اينالاعا الاق-جۇلاق ەمەس, باتىل قاراي­تىن بولدىق. راس پا؟ راس. مەن سۇرانىپ قابىلداۋىنا باردىم. ول كەزدە اكىمگە, مينيسترگە, پرەمەرگە, ءتىپتى ەلدىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا كىرۋ قازىرگىدەي قيامەت ەمەس ەدى. قۋانىپ قۇتتى بولسىن ايتۋعا كەل­گە­نىم­دى, ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ اسحا­ناسىنا قازاقشا سويلەپ كىرە المايتى­نى­مىزدى, ەسىگىنىڭ الدىن باققان يتىنە دەيىن ورىسشا سويلەمەسەڭ, ۇرەتىنىن, وسىلار جاعى ويلاستىرىلسا دەيمىن وزىمشە وي سالعىم كەلىپ. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ك ۇلىمسىرەپ ءسوزىمدى تىڭدادى. سوسىن كەتۋگە ىڭعايلانعانىمدا: – قانداي تىلەگىڭىز بار جەكە وزىڭىزگە بايلانىستى؟ سىزدەردەي ۇلكەن ادامدار كەلگەندە ادەتتە ءبىرى بالاسىنا ماشينا (ول كەزدە “ۆولگا”, “جيگۋلي” دەگەندەر جو­عارىداعى بيلىكتەگىلەردىڭ رۇقساتىنسىز قولعا تيمەيتىن), وزىنە ساياجايعا جەر نەمەسە بولمەلەرى كوپ ۇلكەن پاتەر سۇرايدى, – دەدى. – مەن ءتورت جاعىم قۇبىلا ادام ەمەس­پىن, – دەدىم. – بىراق انا جىرتى­عىم­دى جاماپ بەر, مىنا كەتىگىمدى ءبۇتىن­دەپ بەر دەپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ با­سىن اۋىرتۋعا ارىم بارمايدى, راحمەت! – دەدىم. –             فاكە, ءسىزدى حالىقتىڭ قالاي جاق­سى كورەتىنىن بىلمەيتىن شىعارسىز, قانداي جاعداي بولسا دا, كەلىپ تۇرىڭىز, – دەپ ىلتيپاتپەن قوش ايتىستى. مۇنداي قۇرمەتتى مەن بۇعان دەيىن اۋداندىق اكىم-قارالاردان دا كورگەن ەمەس ەدىم. دەگەنمەن سوندا نەمىستىڭ نە اعىلشىن­نىڭ, بولماسا ورىستىڭ اقىن-جازۋ­شىلارى كەلگەندە قىزىعىپ قارايتىن پاتەر سۇراماعانىما ءالى كۇنگە دەيىن كەيدە وكىنىپ قويامىن. جاقىندا مەنىڭ پورترەتىمدى سالسام دەگەن نيەتپەن ءبىر سۋرەتشى كەلدى ماعان. سۋرەتشىلەرمەن, كومپوزيتورلارمەن ءپا­لەن­دەي تانىستىعىم جوق, ءوزىمدى كور­سە­تۋدى, ءوزىم جايلى ۇگىت-ناسيحات جۇرگىزۋ دەگەندى ۇيات سانايتىن مەن ودان تۇرمىس-تىرشىلىكتەرى, تابىستارى جايلى سۇرادىم. اڭگىمە اراسىندا ول: –             وتكەن جىلى ءبىر سۋرەتشى فوتو­سى­نا قاراپ سالعان سارا اپايدىڭ پور­ترەتىن كورىپ قالعان ەلباسى سول پورترەتتى قىمبات باعاعا ساتىپ الىپتى, بىزدە ون­داي تۇتىنۋشىلار جوق, ارينە, – دەپ كۇلدى. – ايتەۋىر ەلىمىزدە ونەردى تانىپ, باعالايتىن ادامداردىڭ بار ەكەنى كوكىرەگىمىزگە قۋانىش ۇيالاتادى. ءيا, شىنىندا دا, سۋرەتشى ايتسا ايتقانداي, ەلباسىنىڭ ونەرگە دەگەن ىقىلاسى ءتىپتى ەرەكشە. جاقىندا عانا تمد ەلدەرىندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان كوپسالالى ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاڭا عيماراتى اشىلدى. بۇل ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇلتىمىز­دىڭ داڭقىن الەمگە جاريا ەتىپ جۇرگەن اسىل قىزىمىز – ايمان مۇساقوجاەۆا. مۇندا تەك مۋزىكانتتار عانا ەمەس, ءمۇسىن­شى, ديزاينەر, رەجيسسەر, كينو, تەلەديدار ماماندارى دا دايىندالادى. ونىڭ اشىلۋىنا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزى قاتىسىپ: – ...ەڭ باسىنان باستاپ وسىنداي ۋنيۆەرسيتەت مۋزىكالىق اكادەميانىڭ ورنىندا بولسىن دەپ ويلاعانمىن. ...وسى ۋنيۆەرسيتەت ىشىندە قازاقستان اتىن دۇنيەگە جاياتىن كوپ تالانتتى جاستار ءوسىپ شىقسىن, – دەپ اق تىلەگىن دە ءبىلدىردى. تاۋەلسىزدىك تۋىن كوتەرگەسىن, باي­لىق­قا بارماعى تيمەسە دە, حالىق ناۋرىز مەيرامى, دۇنيە ءجۇزى قازاقتارىنىڭ باس قوسۋى, ۇلت ءۇشىن قۇربان بولعان ازامات­تار­دىڭ ەسىمدەرى اتالىپ, ولاردىڭ قۇر­مە­تىنە اس بەرىلۋى سەكىلدى بۇرىن-سوڭدى تۇسكە كىرمەيتىن سالتاناتقا جەتىپ, قۋانىشقا بولەنگەن ەدى. ءبىر جىلى الماتى قالا­سى­نىڭ تۇركىسىب اۋدانى ناۋرىز مەيرامى­نا مەنى دە شاقىردى. كيىز ۇيلەر تىگىپ, ايەل بىتكەن قازاقى كامزول, ەر-ازامات­تاردىڭ ءبىر قاتارى شاپان كيىپ, جاس-كارى ءماز-مەيرام! ورتاداعى اقبوز ۇيگە مەنى دە كىرگىزدى. ءبىر كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇبايى سارا الپىسقىزىمەن كىرىپ كەلە جاتىر. ەكەۋى دە بارىمىزبەن جارقىلداي امانداسىپ, قۇتتى بولسىن ايتتى. مەنىڭ سارانى العاش رەت كورگەنىم سول جولى. ءازىل-كۇلكى, ءان مەن كۇي! تاماقتان كەيىن اۋدان اكىمى پرەزيدەنتكە شاپان كيگىزىپ, سارانىڭ يىعىنا شاشاقتى ادەمى ورامال جاپتى. سودان كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ساراعا بىردەڭە دەپ سىبىرلاپ ەدى, سارا الگى ورامالىن موينىنان الىپ, ورنىنان تۇردى دا مەنىڭ جانىما كەلىپ يىعىما جاپتى. كۇتپەگەن سىي-قۇرمەت بولدى. مەنىڭ قاسىمداعىلار دا اڭ-تاڭ: وزدەرىنە تيمەگەسىن بە – بىرەۋلەر تومسىرايىپ, ءبىرازى قۋانا قۇپتاپ, قول سوعىپ جاتىر. – حالقىمىزدا ءجون ءبىلۋ دەگەن ءبىر عاجايىپ ۇعىم بار, سونى ءبىلىپ فاريزاعا ورا­مال جاپقانىڭ وتە ورىندى, ءارى اقىل­دىلىق, قالقام, – دەپ ءبىر جازۋشى اعامىز ساراعا ۇلكەندىك العىسىن ايتتى. كەيىن سارا الپىسقىزى مەنى كەزدەسۋگە شاقىرتىپ, الماتىداعى “دوس­تىق” ءۇيىنىڭ سول جاق قاناتىنداعى ءبول­مەدە اڭگىمەلەستىك. مەن ول جىلدارى “اق جەلكەن” جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بولاتىنمىن. – “بوبەك” اتتى بالالارعا ارنالعان قور اشقىم كەلەدى. ەلىمىزدە بالالاردىڭ اۋرۋ-سىرقاۋ, اتا-اناسى ءتىرى بولسا دا, جەتىمدىك كورىپ جۇرگەن سابيلەر سەكىلدى شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەر كوپ قوي, ءوزىڭىز بىلەسىز. تسەلينوگراد قالاسىنا بارىپ, حالىقپەن وسى جايلى پىكىرلەسىپ قايتساق دەپ ەدىم, ءسىز مەنىمەن بىرگە جۇرسەڭىز, – دەپ قولقا سالدى. مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ان-24 ارنايى سامولەتىمەن ۇشتىق. سامولەتتىڭ الدىڭعى جاعىن جۇمىس كابينەتى سياقتى ەتىپ ءبولىپ قويعان. سارا ەكەۋمىز سوندا وتىردىق. “بوبەكتىڭ” التىن باستاعان قىزمەتكەر­لەرى ەكىنشى سالوندا. ءوزىنىڭ ءومىرى, نۇر­سۇلتان ەكەۋىنىڭ وتاۋ قۇرعانى, بالالارى جايلى كوپ-كوپ اڭگىمە ايتىلدى. – نۇرەكەڭ قانداي ادام ءوزى؟ – دەيمىن مەن. – وتە بالاجان. اقكوڭىل. سوسىن ىشكى جاندۇنيەسى تىم جۇمساق, جانى اشىعىش. جۇمىستا بىرەۋگە ەسكەرتۋ جاساپ ۇرىسسا, ۇيگە كەلگەسىن “پالەنشەنى رەنجىتتىم-اۋ!” دەپ ۋايىمداپ وتىرادى. ال بىرەۋدى جۇمىستان شىعارۋعا تۋرا كەلسە, نۇرەكەڭ ءۇشىن ۇلكەن تراگەديا, “وبال بولدى-اۋ” دەپ قايعىرادى. دومبىرا تارتىپ, ءان سالعاندى جاقسى كورەدى. تەمىرتاۋدا ەكەۋمىز كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ ءجۇرىپ تانىسقانبىز. ۇلكەنىمىز داريعا دا ءان سالادى. ءالى جاس قوي. – فرانتسۋزدىڭ بەلگىلى جازۋشىسى اناتول فرانس “ايەل – ۇلى تاربيەشى” دەپ ايتقان ەكەن. ءوزىڭ كەيدە اقىل قوسىپ, قامقورلاپ وتىرعانىڭ دۇرىس قوي. اقىن-جازۋشىنىڭ, ەل باسقارىپ جۇرگەن ساياساتكەردىڭ جۇبايى بولۋ وڭاي بولماسا كەرەك. دەگەنمەن, باسشى ادامعا دۇنيەنىڭ ءبارىن ەر ازاماتتان گورى نازىك سەزىنەتىن, ول بايقاي بەرمەيتىن قالتارىستاردى بۇرىن كورەتىن ايەل-سەرىگىنىڭ اقىل-كەڭەسى وتە كەرەك قوي دەپ ويلايمىن. پاتشاعا شىندىقتى ايتۋعا اركىمنىڭ باتىلى بارا بەرمەيدى, – دەپ وزىمشە ساراعا كەڭەس بەرەمىن. – ءبىزدىڭ اقىل ايتۋىمىزدى باۋىرى­ڭىز قابىلداي قويا ما, ءوزىڭىز سەكىلدى ەل قۇرمەت تۇتاتىن تاتەلەر مەن اعالاردىڭ پىكىرى بولماسا... – دەگەن ەدى ك ۇلىمسىرەپ. ادام بالاسى كىمنىڭ دە بولسا بويى­نان ءمىن تاۋىپ, سىن تاعۋعا ءازىر تۇرادى عوي. ءوز مۇمكىندىگىمىزدىڭ بيلىك تارا­پى­نان جوعارى باعالانبايتىنىنا وكپەلەپ, كۇناعا باتاتىنىمىز تاعى بار. قوعام­دا­عى بولىپ جاتاتىن كەم-كەتىكتىڭ ءبارى ءۇشىن ەلدىڭ باسشىسى پرەزيدەنتتى كىنا­لايمىز, ونىڭ بالا-شاعاسىنان دا كەمىس­تىك, كەمشىلىك تابۋعا تىرىسامىز. مەن, مىسالى, تيمۋر ق ۇلىباەۆ دەگەن پرەزي­دەنتتىڭ كۇيەۋ بالاسىن سول قاتارلى جاس قازاقتاردىڭ كوبىنەن بيىك قويامىن: سا­بىر­لى, ساليقالى, اسقاقتاپ اسپانعا قا­را­مايتىن تاربيەلى جاس. باتىس وڭىرىندەگى مۇنايشىلاردىڭ جاس-كارىسى ول تۋرالى جاقسى پىكىرىن, الدىنا بارعان ادامنىڭ شارۋاسىن شەشۋگە تىرىساتىن, قولىمدا بيلىك بار ەكەن دەپ جازىقسىز بىرەۋدى سۇرىندىرمەيتىن, ءوز پىكىرىمەن جۇرەتىن ازا­مات دەگەن باعا بەرگەنىن اتىراۋ, ماڭ­عىستاۋ ايماقتارىنان تالاي ەستىگەنمىن. ءۇي-ىشىمەن بيزنەسپەن اينالىساتىن ءبىر ءسىڭلىمىز: – مەملەكەتتىڭ باسشىسىن, باسشىسىن عانا ەمەس, ونىڭ بالا-شاعاسىن دا ءوزىنىڭ ەلباسىنا, ونىڭ اينالاسىنا دەگەن تىلەۋلەستىگى, ءىلتيپات-ىقىلاسى ارقىلى حالقى قورعاۋى كەرەك, – دەيدى. ءسىڭلىمىز دۇرىس ايتادى. شىنىندا دا ەلىن باسقارىپ وتىرعان ازاماتىن حالقى قولداماسا, حالقى قامقور بولماسا, كىم قولداۋى مۇمكىن. حالقى قولداماعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تاعدىر-تالايىن تاريح-قاريا كورسەتىپ كەلەدى. بۇگىن دە كورىپ وتىرمىز. جاقىندا تۋىسقان تۇرىك مەملەكەتى ءوز استاناسى انكارانىڭ قاق ورتاسىندا تۇركى الەمىنىڭ ورتاق قايراتكەرى دەپ نازارباەۆقا ەسكەرتكىش ورناتتى. شىنىندا بۇل – قازاق دەگەن ۇلتقا كورسەتىلگەن قوشامەت, قۇرمەت. قاي كەزدە, قاي ەلدە مۇنداي وقيعا بولىپ ەدى؟! قازاق مۇنداي سالتاناتتى قاشان كورىپ ەدى؟! مۇحاممەد پايعامباردىڭ تۇقىمدارى مەكەندەگەن يوردانيا مەملەكەتى دە كورو­لىنەن باستاپ, قاراپايىم حالقىنا دەيىن استاناسى امماندا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ اتىنداعى كوشەنىڭ اشىلۋىن مەرەكەدەي وتكىزۋلەرىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! ال, كارى تىستەرى سيرەسە دە وزىنەن وزگەنى كوزىنە ىلگىسى كەلمەيتىن ەۋروپا تورىندە تولە ءبيدىڭ ءىسىن جالعاستىرۋشىلار توبە بي بولسا دەگەن تۇسىمىزگە دە كىرمەگەن قيال شىن­دىق تۇرىندە بۇكىل دۇنيە ءجۇزىن ەلەڭ­دەتۋى دە ەلباسىنىڭ الەم الدىنداعى ابى­روي-بەدەلىنىڭ ارقاسى ەكەنىن تا­ريحىمىزدىڭ قاي ۇرپاعى دا باعالايدى دەپ ويلايمىن. سەكسەنىنشى جىلداردىڭ اياق كەزىندە, سوتسياليستىك جۇيەنىڭ بۋىن-بۋىنى سىرقىراي باستاعان جىلدارى كەڭەستەر وداعى ادەبيەتشىلەرىنىڭ “ليتەراتۋرنايا گازەتا” دەگەن باسىلىمىندا ادەبيەتتى ماڭايلاپ جۇرەتىن كاۆكازدىق ءبىر ازامات: “ورتا ازيا مەن قازاقستاننان ەل باسقا­را­تىن تۇلعا شىقپايدى, سەبەبى ولار رۋ-رۋعا ءبولىنىپ, ءبىرىن-ءبىرى مويىندامايدى, ال تۇتاستىعى جوق ۇلتتان ساياسي قايراتكەر شىعۋى مۇمكىن ەمەس”, – دەپ جازىپ ەدى. دەگەنمەن ورتا ازيا مەن قازاقستاندى عانا ەمەس, كۇللى دۇنيەنى مويىنداتا الا­تىن ادامنىڭ قازاقتا بار ەكەندىگىن نا­زارباەۆ دالەلدەپ بەردى. تەمىرتاۋدىڭ دومنا تسەحىنا جۇمىسقا كەلگەن كەزدە ادام توزبەس اۋىر مۇنداي جۇمىستارعا شى­داماي تالاي جاستاردىڭ كەتىپ قالعان­دىعىن, ءبىر كۇنى اۋىلدان اكەسى كەلىپ, بالاسىنىڭ جۇمىسىن كورىپ “مىناداي بەينەتتى نە قىلاسىڭ, تاستا, اۋىلعا ءجۇر” دەگەنىنە دە قاراماي, باسقا ۇلتتاردىڭ الدىندا قازاقتىڭ نامىسى ءۇشىن قانداي-قانداي توزىمدىلىككە بارعاندىعىن ءبىر ەس­تەلىگىندە جازىپ ەدى. سونداي توزىمدىلىگىن ول ەل باسقارۋ ىسىندە دە كورسەتتى جانە تەك توزە بەرۋ ەمەس, شەبەر ساياساتكەرلىگىمەن, كەرەمەت بىلىكتىلىگىمەن كورسەتىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنداي سۇڭ­عىلا ساياساتكەرلىكتى, كىسى تانيتىن قاسيەت­تەردى اناسىنىڭ قۇرساعىندا جاتقاندا-اق بويىنا سىڭىرگەن سياقتى. ايتپەسە مۇنداي كەمەڭگەرلىكتى دنەپرودزەرجينسكىدە نەمەسە تەمىرتاۋدا وقىپ ۇيرەنۋ مۇمكىن ەمەس, ەل باسقارۋدىڭ قىرىق قاتپارلى قيىن جولدارىمەن قىرىق رۋ حالىقتى ماڭايىنا جيناۋ اللا تاعالانىڭ مەيى­رىم نۇرى تۇسكەن ادامنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. مەن نۇرسۇلتاندى ءوزىم ادامزات تا­ريحىنداعى ەڭ ۇلى ادام دەپ باعالايتىن مۇسىلمان جۇرتىنىڭ ارداقتى پەرزەنتى مۇحاممەد پايعامبارعا ۇقساتامىن. ۇقساتۋ دەگەنىم, ارينە, تەڭەۋ ەمەس قوي. ۇقساتۋىمنىڭ ءمانىسى مىنادا: مۇحاممەد پايعامبارىمىز دا ءوز وتانداستارىنان قورلىق, قياناتتى كورىپ, ەستىمەگەندى ەس­تىپ ءجۇرىپ, باستارى بىرىكپەيتىن ارابتاردى عانا ەمەس, بۇكىل ادامزات بالاسىن ادال­دىق جولىنا, ءبىر تۋدىڭ استىنا بىرىك­تىرە­مىن دەگەن يدەياعا ءومىرىن ارنادى. ءوزىنىڭ رۋلاستارىنىڭ جاۋىزدىعىنان قاشىپ قۇتىلۋعا ءماجبۇر بولىپ, انسار­لار, ەۆرەيلەر, مۇعادجارلار سەكىلدى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى مەكەن ەتكەن ەلەۋسىز عانا قالا ياستريبكە كەلىپ, ونى مۇسىلمان جۇر­تىنىڭ ورتالىعىنا اينالدىردى, سودان باستاپ ياستريب مەدينە (مەدينەت-ءنابي – پايعامباردىڭ قالاسى) اتاندى. ەلباسىنىڭ استانانى اقمولاعا كوشىرەمىز دەگەن ۇسىنىسىن ەستىگەن زال تولى ارىپتەستەر, كەيىن بۇكىل حالىق “بۇل قالاي, عاسىرعا جۋىق مادەنيەتتىڭ, عىلىم مەن ساياساتتىڭ ورداسى بولعان اسەم الماتىدان استانانى قايداعى ءبىر قالاعا قىسى-جازى الا داۋىلدان كوز اشپايتىن پروۆينتسيالىق اقمولاعا كوشىرۋ جانە ەل كۇن كورە الماي وتىرعان مىناداي جوق­شىلىق زاماندا ايدالاعا قالا سالامىن دەۋ كوزسىزدىك پە, جوق, كورەگەندىك پە؟..” دەپ بىرەۋلەرى دىبىسىن شىعارىپ, ەندى بىرەۋلەرى ىشتەرىنەن كۇبىرلەسكەن ەدى. ول كۇبىر-سىبىرلار بۇگىنگى استانانىڭ اسپانمەن تالاسقان كوركەم عيمارات­تارىنىڭ كولەڭكەسىندە قالدى. استانا جاڭا يدەيالاردىڭ مەدينەسىنە اينالدى, جاڭاشا دامۋدىڭ, قارقىنمەن دامۋدىڭ ورداسىنا اينالدى. راس, استانانىڭ اۋا رايى قاتال. بىراق ءبىر عاجابى ارقانىڭ 40 گرادۋس ايازى ادامداردى ەرەكشە سەرگەك جۇرۋگە ىقپال ەتەدى ەكەن. مۇندا جايباراقات, قالعىپ-مۇلگىپ جۇرگەن ادامدى كورمەيسىڭ. ءتىپتى ۇدەرە سوققان جەلىنىڭ ءوزى شاپشاڭدىققا شا­قىرىپ تۇرعان تابيعي مەحانيزم ءتارىزدى. مەن ماقالامدى ءوزىم جاقسى كورەتىن قايراتكەر, ۇلى ايەل مارگارەت تەتچەردىڭ سوزىمەن اياقتاعىم كەلەدى. ول “مەن شارشامايىنشا, كەتپەيمىن. ال بريتانياعا مەن كەرەك بولىپ تۇرعان قازىرگى كەزدە, مەن ەشقاشان دا شارشامايمىن” دەگەن ەدى. ءبىزدىڭ حالىققا دا نازارباەۆ كەرەك. دەمەك ەلگە كەرەك بولىپ تۇرعان كەزىندە ءبىز ونىڭ قايراتىنا قايرات قوسىلىپ, ۇلى ەلىمىزدى جاڭا داۋىرلەرگە باستاي بەرەدى دەپ سەنەمىز. حالىقتىڭ ماحابباتىنان باسقانىڭ ءبارى ساتىلاتىن زاماندا ءوز جۇرتىمەن بىرگە الەم حالىقتارىنىڭ دا ءىلتيپاتى وعان قۋات بەرىپ جۇرسە ەكەن دەيمىز. فاريزا وڭعارسىنوۆا.