فرانكفۋرتتاعى حالىقارالىق كىتاپ كورمەسى

كىتاپپەن تىنىستايتىن قالا

زامان كوشىندەگى ءبىزدىڭ قوعام دا كىتاپ پەن تەحنولوگيانىڭ ارا­­سىنداعى ديالوگكە كۋاگەر بولدى. الايدا بۇل ەكەۋىنىڭ ارا­سىن­داعى ديالوگ – مادەني ەۆوليۋ­تسيانىڭ زاڭدى جالعاسى. ءبىرى – تامىر, ءبىرى – قان, ءبىرى – ەستەلىك, ءبىرى – قوزعالىس. ءبىزدى وزگە مەملەكەتتەردە وتەتىن كىتاپقا قاتىستى اۋقىم­دى شارالار قىزىق­تى­رىپ, ەلەڭ­دەتىپ كەلگەنى راس. مۇنداي ەلەڭ­دەۋدىڭ استارىندا ۇلتى­مىز­دىڭ مادەنيەتىن, ادەبيەتىن, ءۇنىن, ومىرگە دەگەن قۇش­تارلىعىن باسقا­لارعا جەتكىزسەك دەگەن اسقاق ارمان جاتقانى انىق. نەمىستىڭ, سوسىن كۇللى الەمنىڭ ويشىلى گەتە ءبىر سوزىندە «مادەنيەت – ادامدى تابيعي كۇيدەن ادامدىق بيىككە كوتەرەتىن باسپالداق», دەپتى. ال بۇل پاتۋاعا ءبىز ءوز تاراپىمىز­دان ەش­تەڭە قوسا الماس­پىز, بىراق مادە­نيەت­­تىڭ حالىق پەن مەملە­كەت­تىڭ رۋحا­ني پاسپورتى ەكەنىن قايى­را ەسكە سالامىز.

جاقىندا گەرمانيانىڭ فرانك­فۋرت قالاسىندا وتكەن «Frank­furter Buchmesse 2025» حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەسىندە قازاقستان ۇلتتىق ستەندىن اشىپ, وتاندىق باسپالار­دىڭ جاڭا تۋىندىلارىن الەم جۇرت­شىلىعىنا, ءار ەلدەن كەلگەن باسپاگەرلەرگە, وقىر­­ماندارعا تانىستىردى.

بيىل 77-رەت ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان ايگىلى فرانكفۋرت كىتاپ جارمەڭكەسىنىڭ قۇرمەتتى قوناعى – فيليپپين مەملەكەتى. كورمەنىڭ باستى ماقساتى – كىتاپ ساۋداسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋ, باسپا نارىعىن دامىتۋ ءارى  قالام­گەر­لەر مەن باسپاگەرلەردىڭ ءوزارا بايلانىسىن كۇشەيتۋ. كور­مە­گە الەمنىڭ 131 ەلىنەن 238 000 كىتاپ­سۇ­يەر قاۋىم قاتىسىپ, 4 350 باسپا ءوز ءونىمىن جۇرتشىلىققا ۇسىنىپ, 7 800 مەديا وكىلدەرى جۇ­مىس ىستە­گەنى بەلگىلى.

كورمە جوعارى دەڭگەيدە اشىلدى. قوناق مەملەكەت فيليپپين بۇكىل الەمگە ءوز مادەنيەتىن وزگەشە دەڭگەيدە كورسەتۋگە تالپىنعانى انىق بايقالدى. مۋزىكالىق ونە­رىن دە, پوەزيالىق ءداستۇرىن دە قىسقا عانا ۋاقىتقا سىيدىرىپ, شاراعا قاتىسقان الەمدىك اۋدي­تورياعا ۇسىنىپ ۇلگەردى. ءبىزدى تەبىرەنتكەنى, ءۇش بۋىن پوەزيا وكىلىنىڭ جۇرت الدىنا شىعىپ اسقاقتاپ, جىر وقىعانى. اسەم اۋەن, استارلى جىر مەن ەرەكشە ىرعاقتىڭ اياسىندا وتىرعان بىزگە سول ءسات الەمدى پوەزيا ۇستاپ تۇرعانداي سەزىلدى. كەنەت جۇرت الدىنا فيليپپين دەلەگاتسياسىن باستاپ كەلگەن سەناتور لورەن لەگاردا شىقتى. شىقتى دا ارالدار مەملەكەتىنىڭ اق سالەمىن ايتىپ, اعىلشىنشا ويقاستاپ سويلەدى. ول سوزىندە ەلىنىڭ مادەني كەڭىستىگىنىڭ دامۋى, وزگە جۇرتتارعا ناسيحاتتالۋى مەن كوزقاراسى, قالام ۇستاعان قاۋىمنىڭ وسى سالا­­­داعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ جەمى­سى الەمدىك ارەناعا شىعارۋعا سەپ بولعانىن اتاپ ءوتتى. سول ءسات قاسىم­دا وتىرعان قازاقستاندىق دەلەگات­تاردىڭ جانارىنا ءۇڭىلدىم. ءبارىنىڭ كوزىندە «شىركىن, ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وسىنداي جاھاندىق كورمەدە قوناق مەملەكەت بولىپ, ءوز مادەنيەتىمىزدى باسقالارعا كورسەتەر كۇن تۋسا» دەگەن اسقاق تا اياۋلى ارمان تۇردى.

كورمەدەگى قازاقستان جولى

الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن باسپاگەرلەر مەن ءار تىلدە جازاتىن قالامگەرلەر باس قوسقان ءىرى مادەني ءىس-شاراعا قازاقستاننان 30-دان استام دەلەگاتسيا قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا ەلىمىزدىڭ جەتەكشى باسپالارى – «مەكتەپ», «اتامۇرا», «الماتىكىتاپ», «Ar­man-PV», «Steppe & World Publishing», «ەۆەرو», «Kazfor­moms», «اmalBooks» جانە باسقا دا وتاندىق باسپا وكىلدەرى بار. قازاق­ستان ستەندىنە كەلگەن شەتەلدىك قوناقتار ەلىمىزدىڭ ادەبي الەمىمەن, زاماناۋي باسپا ءىسىنىڭ دامۋىمەن جانە ۇلتتىق مادەنيەتپەن كەڭىنەن تانىستى.

قازاقستاندىق ستەند مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باسپالارمەن ارىپتەستىك بايلانىستاردى دامىتۋعا جول اشتى. كورمەگە 350-گە جۋىق وتاندىق كىتاپ قويى­لىپ, كوركەم ادەبيەت, عىلىمي جانە بالالارعا ارنالعان جاڭا باسىلىمدار تانىستىرىلدى. كورمە اياسىندا بىرقاتار ماڭىزدى تۇساۋكەسەر وتكىزىلدى. اتاپ ايتقاندا, نەمىس جازۋشىسى Anja Tuckermann قاتىسقان, جەتى تىلگە اۋدارىلعان «ابايدىڭ قارا سوزدەرى. ۇرپاققا ۇلاعات» كىتابىنىڭ تانىستىرىلىمى ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. سونىمەن قاتار «اتامۇرا» باسپاسىنىڭ «قازاقستان – قىزعالداقتار وتانى», «Almatykitap» باسپاسىنان جارىق كورگەن «مەنىڭ قازاقستانىم» سەرياسىنداعى « ۇلى تۇلعالارعا» ارنالعان «شوقان. شىعىستىڭ جارىق جۇلدىزى», اكادەميك, عالىم ورازالى سابدەننىڭ «تۇركى, الەم وركەنيەتى, قازاقستان جانە بولاشاق», «مەكتەپ» باسپاسىنان شىققان «سيمانتيكا. ويۋ-ورنەكتەر» ء(ۇش تىلدە), «Arman-PV» باسپاسىنىڭ «كوشپەلىلەر ويىندارى /Nomad Games/ يگرى كوچەۆنيكوۆ», اتتى كىتاپتار تانىس­تىرىلدى. ال قازاق ادە­بيە­­تىنىڭ كلاسسيكاسى سانالاتىن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ «باقىتسىز جامال» رومانىنىڭ تانىستىرىلىمى ەرەكشە فورماتتا ءوتتى. سونداي-اق مەنىڭ «امەريكا اشقان قازاقتار» اتتى جاڭا كىتابىمنىڭ تانىستىرىلىمىندا گەرمانيالىق جۋرناليست جانە اۋدارماشى Artur Weigandt مودەراتور بولىپ, اتالعان شاراعا اسا قىزىعۋشىلىقپەن قاتىستى. «اmalBooks» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان بۇقارباي ءوزى اۋدارىپ شىعارعان مارك اۆرەليدىڭ «وزىممەن اڭگىمە» اتتى كىتابىن تانىستىردى.

مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى ارحيۆ, قۇجاتتاما جانە كىتاپ ءىسى كوميتەتى كىتاپ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى الماز مىرزاحمەت: «ونەردە, عىلىمدا, ادەبيەتتە شەكارا بولمايدى. قازىرگى اقپاراتتىق داۋىردە ونەر تۋىندىسىنىڭ تارالىم اياسى ءتىپتى كەڭەيىپ كەتكەن. كىتاپ ونەر تۋىندىسى رەتىندە ەلدىڭ مادەنيەتىن, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن, سالت-ءداستۇرىن, تاريحى مەن تانىمىن, ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن كەڭىنەن ناسيحاتتايدى. كىتاپ ءىسى سالاسىندا الەمدەگى ەڭ بەدەلدى حالىقارالىق فرانكفۋرت كىتاپ كورمەسىنىڭ نەگىزگى ميسسيا­سى دا سول. الەمنىڭ كىل مىقتى باسپالارى ءوز ونىمدەرىن ۇسىنۋ ارقىلى ۇلتتىق مادەنيەتتى تاراتادى. وسىنداي كورمەلەر ارقى­لى تۋىندىسىنىڭ اۆتورلىق قۇقىعىن ساتقان قالامگەرلەر جەر شارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءوز وقىرماندارىن تاۋىپ, تانىمال ادەبي سىيلىقتار الادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق ستەند قۇرۋداعى قول جەتكىزگىسى كەلگەن نەگىزگى ماقساتى دا وسىنداي. سونداي-اق بۇل ءىس-شارا وتاندىق باسپالاردىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە, وزگە ەلدەردىڭ وزىق ۇلگىلەرىن يگەرۋگە زور مۇمكىندىك بولدى».

ۇلتتىق كىتاپ پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ءادىل قويتانوۆ: «بيىل ءبىز ءۇشىن اتالعان كىتاپ كور­­مەسى وتە ماعىنالى ءوتتى. سەبەبى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قازاقستان ستەندىن قۇرىپ, ەلىمىزدە جارىق كورگەن كىتاپتاردى وزگە ەلدىڭ وقىرماندارىنا تانىس­تىرۋعا مۇمكىندىك الدىق. الەم قالاي قۇبىلىپ بارا جاتسا دا, قازىر كىتاپ وقيتىن, سونىمەن تىنىستايتىن وقىرماننىڭ سانى ازايعان جوق. بۇل جاعداي بىزگە كۇش بەرەدى, شابىتتاندىرادى. ءبىز وتكەن جىلى عانا وسى كورمەگە ەلىمىزدىڭ اتىنان قاتىستىق. سوندا قازاقستان ستەندىن ۇلكەيتىپ اشىپ, باسقالارعا ءوزىمىزدىڭ مادە­نيەتىمىز بەن ادەبيەتىمىزدى تولىعىراق تانىستىرساق دەپ ويلاۋشى ەدىك. بيىل سول ارمانىمىز ورىندالىپ, كورمەگە قاتىسىپ, جاقسى ناتيجەمەن ورالدىق. وسى رەتكى ستەندىمىزدىڭ كولەمى دە, ءديزاينى دە وزگەشە ءارى ۇلكەن بولدى, كيىز ءۇيدىڭ بەينەسى مەن ۇلتتىق ناقىش ۇيلەسىم تاۋىپ, كورەر كوزگە ايرىقشا ءسان بەردى. كورمە بارىسىندا وزگە ەلدەردىڭ باسپاگەرلەرى, قالامگەرلەرى ءبىزدىڭ ستەندكە كەلىپ, تانىسىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. شىنى كەرەك, كورمەدە ءبىزدىڭ دەلەگاتسيا بەلسەندىلىك تانىتتى. ءبىر جاعىنان ۇلتتىق كيىم كيىپ, مادەنيەتىمىزدى دارىپتەسە, ەكىنشىدەن بىرنەشە كىتاپتىڭ تانىس­تىرىلىمىن كورسەتىپ, كىتاپسۇيەر قاۋىمنىڭ جاقسى باعاسىن الدى. ءبىر قۋانارلىعى, تانىستىرىلىم نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىندە ءوتتى, اينالاداعى جۇرتشىلىق قازاقستان ستەندىنە كەلۋدەن جالىق­پادى. سول ءۇشىن فرانكفۋرت حالىق­ارالىق كىتاپ كورمەسىندە ءبىز تابىستى جۇمىس ىستەدىك دەپ ايتا الامىن».

كورمەنىڭ العاشقى كۇنى قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ماين­داعى فرانكفۋرت قالاسىنداعى باس كونسۋلى تاۋبالدى ۇمبەتباەۆ ۇلتتىق ستەندكە ارنايى كەلىپ, قازاقستاندىق دەلەگاتسيامەن كەز­دەستى. باس كونسۋل جارمەڭكەگە قاتىسۋشى شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە ساتتىلىك تىلەپ, قازاق ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋىنا تىلەكتەستىگىن ءبىلدىردى. بۇل ەلىمىز ازاماتتارىنىڭ قاشاندا ىنتىماقتاستىقپەن جۇمىس ىستەپ, ۇلت مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋعا دايىن ەكەندىكتەرىن بىلدىرەدى. كورمەدەگى ەلىمىز ستەندىندەگى ءىس-شارا­لاردىڭ بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى فرانكفۋرتقا ارنايى بارعان ءار قازاقستان دەلەگاتىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن سەزىنگەنىنىڭ ناتيجەسى.

«Steppe&World» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى رايسا سايران قادىر: «فرانكفۋرتقا كەلگەن سايىن ەرەكشە ءبىر سەزىم باۋرايدى. بۇل قالادا كىتاپتار ءتىرى سياقتى, تىنىس­تاپ تۇرعانداي اسەر قالدىرادى. قايدا قاراساڭ دا باسپاگەرلەر, جازۋشىلار, يلليۋستراتورلار, اگەنتتەر, ستۋدەنتتەر مەن وقىر­ماندار كورىنەدى. ولاردىڭ ءبارىن بىرىكتىرەتىن ءبىر عانا كۇش بار, ول – ءسوزدىڭ كۇشى. 77-ءشى Frankfurter Buchmesse بيىل دا ءدال وسىنداي رۋحتا ءوتتى, ول الەم ادەبيەتىنىڭ جۇرەك سوعىسى سەكىلدى سەزىلدى. بۇل كىتاپ جارمەڭكەسىمەن العاش تانىسقانىما جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. ال كاسىبي باسپاگەر رەتىندە سوڭعى سەگىز جىل بويى ۇزبەي قاتىسىپ كەلەمىن. ءار ساپار سايىن وسى ۇلكەن ادەبي الەمنىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ءبىر عانا وي ءجيى مازالايتىن. مەن ءوز ەلىمنىڭ ۇلتتىق ستەندى وسى الاڭدا تۇرسا ەكەن دەپ ارماندايتىنمىن. سول ارمان وتكەن جىلدان باستاپ شىندىققا اينالدى. بيىل دا فرانكفۋرتتىڭ كەڭ پاۆيلوندارىنىڭ بىرىندە «Kazakhstan» دەگەن جازۋى بار كوك ءتۇستى ۇلكەن ستەند الىستان جارقىراپ تۇردى. كوك تۋىمىزدىڭ ءتۇسى تانىس, جىلى جانە ماقتانىش سەزىمىن تۋدىردى. جانىنان وتكەن سايىن جۇرەگىم قۋانىشقا تولدى. سول ساتتە ءتۇسىندىم, بۇل تەك ەلدىڭ ستەندى ەمەس, بۇل – ءتىلىمىزدىڭ, ادەبيەتىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىزدىڭ كورىنىسى. بۇل – قانشاما جازۋشى, اۋدارماشى, رەداكتور جانە سۋرەتشى ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ۇلتتىق كيىم كيىپ جۇرگەن ارىپ­تەس­تەرىمىزدى كورگەندە ەرەكشە ءبىر ماقتانىش سەزىمى پايدا بولدى. بۇل جەردە ۇلتتىق كيىم جاي عانا ءسان ەمەس, ول مادەني سيمۆول, ءبىزدىڭ كىم ەكەنىمىزدى جانە قايدان كەلگەنىمىزدى بەينەلەيتىن نىشان. الەمدىك دەڭگەيدەگى باس­پاگەرلەر مەن اگەنتتەردىڭ اراسىندا قازاقتىڭ ورنەكتەلگەن بەشپەتى مەن ويۋلى بەلدەمشەسىن كورگەندە, جۇرەك ەرەكشە ەلجىرەيدى. بيىل جارمەڭكەگە مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. ولاردى كورىپ قۋان­دىم. بۇل ۇلكەن تاجىريبە, الەمدىك كىتاپ يندۋسترياسىنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن جانە قانداي جاڭا ۇردىستەر بار ەكەنىن ءوز كوزىمەن كورۋ مۇمكىندىگى. وسى كورمە ارقىلى ولار ەلىمىزدە باسپا ءىسىن دامىتۋ, اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋ, كىتاپ ەكسپورتى مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق باعىتىندا قانداي ناقتى قادام جاساۋ كەرەكتىگىن تەرەڭىرەك تۇسىن­گەن بولار دەپ ۇمىتتەنەمىن. فرانكفۋرت كىتاپ جارمەڭكەسىندە قازاقتىڭ كوك تۋى كوتەرىلىپ, ۇلتتىق ستەندتىڭ بوي كورسەتۋى – ۇلت رۋحىنىڭ كورىنىسى. مۇنداي ۇلكەن جەتىستىك كەزدەيسوق ەمەس. كوپتەگەن ادامنىڭ ەڭبەگى مەن سەنىمىنىڭ ناتيجەسى. وسى جولدا ەرەكشە ەڭبەگى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆقا شىن جۇرەكتەن العىس بىلدىرەمىن. ەل پرەزيدەنتىنىڭ مادەنيەت پەن ادەبيەتكە, كىتاپ ىسىنە دەگەن قامقورلىعى مەن قولداۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق دەڭگەي­دەگى بەدەلىن ارتتىرۋعا ىق­پال ەتتى. كىتاپتىڭ جانە مادە­ني ساياساتتىڭ ماڭىزىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ رۋحاني كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ جولىندا جۇيەلى ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا عالىمقىزى بالاەۆا حانىمعا ريزا­شىلىعىم ەرەكشە. ول كىسىنىڭ مادەني باستامالارعا دەگەن ىقى­لاسى مەن تاباندىلىعى كىتاپ يندۋس­ترياسىنا جاڭا سەرپىن بەرىپ وتىر.

قازاقستاننىڭ جۇمساق كۇشى ونىڭ كرەاتيۆتى ۇنىندە. ال سول ءۇننىڭ ىرگەتاسى ادەبيەت. ادەبيەت ۇلتتىڭ رۋحاني تامىرى مەن ويلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىراتىن, ەلدىڭ الەمگە اشىلار ايناسى بولىپ سانالاتىن ەڭ تەرەڭ سالا. ءبىزدىڭ ءتول ادەبيەتىمىز ەرەكشە كوركەم, بەينەلى جانە تەرەڭ مانگە يە. وندا قازاقتىڭ بولمىسى, تابيعاتپەن ۇندەس ءومىرى, سوزگە دەگەن قۇرمەتى مەن ويلاۋ كەڭدىگى كورىنىس تابادى. بۇل ادەبيەتتىڭ ەرەكشەلىگى ونىڭ تابيعي تازالىعىندا جانە ادام جانىن تەرەڭنەن قوزعايتىن شىنايىلىعىندا. بۇگىنگى مىندە­تىمىز وسى بايلىقتى الەمگە تانىتۋ, قازاق ءسوزىنىڭ اۋەزىن, ونىڭ رۋحاني قۋاتىن جانە كوركەمدىك ءورىسىن بارشاعا ەستىرتۋ».

بىزگە دە مۇمكىندىكتەر بار ەكەن...

اتالعان كورمەدەن قايتىپ كەلە جاتىپ ۇزاق ويعا باتتىم. الەمدەگى گەوساياسي قاقتىعىستار ءورشىپ تۇرعان مىناداي زاماندا دا كىتاپ ءۇشىن الىستان ات ارىتىپ كەلىپ, الەمدى ورتاق دامۋعا, بىرگە جۇمىس ىستەۋگە نيەت بىلدىرگەن 100-دەن استام ەلدىڭ باسپا سالاسىنىڭ ماماندارىنا سۇيىنبەسكە شارا جوق. ولاردىڭ كوكەيىندەگى ءار­تۇرلى كوزقاراستار مەن تىڭ ويلار, بولاشاق جوسپارلار ءبىر ءسات فرانكفۋرت اسپانىندا, ماين جاعاسىندا قالىقتاپ تۇردى. ولار ءۇشىن سوزدەن اسقان مىقتى قارۋ جوق.

سونىمەن وسى ساپاردا ءبىر قالانىڭ كىتاپپەن تىنىستاپ, كىتاپپەن دەم العانىن كوزىمىزبەن كوردىك. كورمەنىڭ سوڭعى كۇندەرى قالا تۇرعىندارى ءار پاۆيلوندى ارالاپ, ۇناتقان كىتاپتارىن ساتىپ الىپ جاتتى. ءتىپتى كوز الدىمىزدا چەمودانىن سۇيرەپ كەلىپ, لىق تولى كىتاپ تيەپ اكەتكەن زەينەتكەرلەردى دە كوردىك. ءار جىلى وسى كورمە وتەتىن كەزدە بۇكىل قالا قاربالاسقا ءتۇسىپ, قوناقۇي بىتكەن كەلۋشىلەرگە لىق تولادى ەكەن. بۇل كىتاپتىڭ كۇشى ەمەي نەمەنە؟ سول كەلۋشىلەر اپتا بويى قالاعا قانشاما كىرىس كىرگىزەتىنىن ويلاساڭ, تاعى دا قىزىعاسىڭ. ال كورمە عيماراتىنىڭ ءبىر قاباتىندا بۇكىل الەمدەگى الپاۋىت باسپالار مەن اۆتورلار ءبىر-بىرىمەن اۆتورلىق قۇقىق تۋرالى كەلىسىمگە كەلىپ, ابىر-سابىر بولىپ جاتىر. ءبىز ءبىر ساتكە بولسا دا مۇنداي تاريحي ءساتتى سىرتتان باقىلاپ, قىزىقتاپ تۇردىق. مىنە, بۇل مادەنيەت ارقىلى ەكونوميكاعا سەرپىلىس بەرۋدىڭ ءبىر ءتۇرى.

قالاي دەسەك تە, وسىنداي كەرەمەت ساتتەردەن كەيىن قيالعا ەرىك بەرمەي تۇرا المايدى ەكەنسىز. شىركىن, ءبىزدىڭ ەلىمىز دە وسىنداي الەمدىك كورمەنىڭ قوناق مەملەكەتى بولىپ, ساف مادەنيەتىمىز بەن ادەبيەتىمىزدى جۇرتقا تانىستىرساق دەگەن ويعا قالدىق. اناۋ ساحنادا شارشى الەمدى اۋزىنا قاراتقان ديماشىمىز ءان سالسا, قۇرمانعازى وركەسترى كۇمبىرلەتىپ كۇي شەرتسە قالاي بولار ەدى؟ بىردەن اي­تايىن, بۇكىل فرانكفۋرت سىلكىنىپ, تەربەلىپ كەتەر ەدى. سودان كەيىن ءداستۇرلى ءانشىنىڭ ءبىرى قاداۋ-قاداۋ عاسىرلاردان جەتكەن قازاق اۋەنىن تامىلجىتسا! سونىمەن بىرگە وسى اۋديتوريا ارقىلى ءبىز ەلىمىزدىڭ ادەبي الەۋەتىن دە الەمگە تانىتا الار ەدىك. فرانكفۋرت حالىقارالىق كىتاپ كورمەسىنىڭ قوناق بولۋعا باسەكەلەستىكتە ءباسى بيىك. ەستۋىمىزشە, 2028 جىل عانا بوس تۇر ەكەن. وعان دەيىن ۇلكەن باسپالارمەن ءونىمدى جۇمىس ىستەپ, ادەبيەتىمىزدەگى تاڭداۋلى شىعارمالاردى اۋدارۋعا دا كىرىسۋ­گە ۋاقىت جەتەر ەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «وزىق ۇلت بولۋدىڭ توتە جولى – كىتاپ وقۋ» دەگەنىن ورنىقتى تۇردە جۇزەگە اسىرساق, ءبىزدىڭ دە مادەنيەتىمىز الەم جۇرتشىلىعىن اۋزىنا قاراتاتىن كۇن تۋارى ءسوزسىز.

استانا – ماينداعى فرانكفۋرت – استانا