حالىق «نامىس نايزاعايى» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ەكى كوزىن اقسۋ-جاباعىلىنىڭ بارىسىنداي قاداپ, تارعىل مۇرتىن تىكىرەيتىپ, قاقپاق جاۋىرىنىن كۇجىرەيتىپ, شامىرقانا شاتىناي, قىرانشا ساڭقىلداي سويلەگەندە قازاق بالاسى دۇرىلدەتە قول سوعار ەدى. ال جازعاندا حالقىنىڭ ارىن ارلاپ, جوعىن جوقتاعان كوسەمسوزى وقىرماننىڭ كوكىرەگىنە قونا كەتىپ, ساي-سۇيەگىن سىرقىراتاتىن-دى. بىراق ءبىر ءسات ويلانايىق. ول بۇل بيىككە قالاي جەتتى؟ البەتتە, وڭاي جەتكەن جوق. كەمەلدىككە جەتەر جولدىڭ شىرعالاڭ ءھام شىتىرمان, قيىر دا قيىن سوقپاعىنان ءوتتى. قالامگەردىڭ وسىناۋ بەينەتتى بەل-بەلەسىنىڭ بەدەرى قويىنداپتەرى مەن ءتۇرلى جازباسىندا ساقتالعان.
حاتتاعى حامسا
ءسوز ارقاۋى – جورالى جۇرتىنىڭ جوتالى تۇلعاسى, ۇلت ءباسپاسوزىنىڭ بايتەرەگى شەرحان مۇرتازا. ءوزى رەداكتورلىق ەتكەن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ مۇراعاتىندا قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىنان حابار بەرەتىن قۇندى قولجازبالار مەن قۇجاتتار, فوتوسۋرەتتەر قاتتالعان. ىشىندە جارىق كورمەگەن جازبالار دا بار. بۇل مۇرا 2016 جىلدىڭ كۇزىندە جۋالىداعى مۋزەي-ۇيىنەن جەتكەن. ءبارى دە ىزگى نيەت ءۇشىن! تاريحتى, ءداستۇردى, تۇلعاعا قۇرمەتتى جالعاۋ اياسىندا. ارحيۆ تۇبىنەن ارشىپ الىنعان دەرەكتەردى وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.
اۆتورلىق ەڭبەك – قىزىقتى دا ازاپتى ۇدەرىس. قىزىعى سول, قالامگەر كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەن ءبىر ساتكە اجىراپ, ءوزى جاساعان كوركەم كەڭىستىكتە ەركىن سامعاي الادى. ال ازابى – سول كەڭىستىكتى جاراتۋ, جوقتان بار ەتۋ. ونىڭ الدىندا جۇيەسىز, ماعىناسىز, وڭدەۋگە قىرسىعا كونەتىن تاباندى ءھام قاتتى ماتەريال جاتادى. قالامگەردىڭ ماقساتى – سودان كوز ءسۇيىنىپ, كوڭىل قۋاناتىن ونەر تۋدىرۋ. ويلاپ قاراڭىزشى, ايتپەسە جابايى ءمارمار تاسىنان ءمۇسىنشى قالاي يۋپيتەردىڭ بەينەسىن كورەدى؟ ءبىز دە شەرحان مۇرتازانىڭ ارحيۆىنەن «قىزىل جەبەگە» اينالا قويماعان, ەسكەرتكىش بولىپ ۇلگەرمەگەن ء«مارمار» نوبايىن كوپتەپ كەزدەستىردىك.
بەس كىتاپتان تۇراتىن «قىزىل جەبە» حامساسى – قازاق پروزاسىنداعى تاريحي رومان ءداستۇرىنىڭ شوقتىعى بيىك جالعاسى. «رىسقۇل», «تۇرار», «جۇلدىز كوپىر», «قىل كوپىر», «تامۇق» پەنتالوگياسى بولىپ شىققانى ءمالىم. ايتا كەتەيىك, كىتاپتاردىڭ بۇلاي اتالۋىنا شەرحاننىڭ ماسكەۋدەگى قالامداس اعا-دوستارى سەبەپ بولعان سياقتى.
1978 جىلدىڭ 23 قاراشاسىندا ادەبيەت سىنشىسى لەونيد حانبەكوۆ قازاقستانداعى دوسىنا حات جولدايدى. «رومانىڭا تاعى دا قۇتتى بولسىن ايتامىن! جارايسىڭ! ناعىز جىگىتسىڭ! ەكىنشى ءبولىمدى اياقتاعان كەزىڭدە, «قىزىل جەبە» قازاقستان كوگىندە عانا ەمەس, بۇكىل ەل اسپانىندا ىسقىرا اتىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. باتىل, تىڭ, قۋاتتى شىعارما. ءبىرىنشى كىتاپتى «رىسقۇل» دەپ اتادىم. بۇعان كەلىسەرسىڭ دەپ ويلايمىن. ەكىنشىسى «تۇرار» بولادى».
ءبىز قالامگەر مۇراسىن زەردەلەي وتىرىپ, اتالعان شىعارمالاردىڭ قولجازباسى وتە جيناقى, تازا جازىلعانىن اڭعاردىق. پاراق سايىن كەزدەسەتىن ءبىردى-ەكى تۇزەتۋلەر مازمۇنىنا ەمەس, سويلەم جۇيەسىنە, ەملەسىنە ەنگىزىلگەن. اراگىدىك سينتاكسيستىك قۇرىلىمىن وزگەرتىپ وتىرعانىن كوزىمىز شالدى. بۇدان قولىمىزداعى جازبانىڭ باستاپقى «شيماي» ەمەسىن ۇقتىق. بىرنەشە رەت وڭدەلگەن, شيراپ-شىنىققان شىعارما جاتتى الدىمىزدا. ويتكەنى قولجازبامەن قوسا تەرۋ ماشينكاسىنان شىققان «قىزىل جەبە» دە جاتتى. اسىلىندا, شەر-اعاڭنىڭ ءبىز وقىپ وتىرعان قولجازباسى باسپاعا جونەلتۋگە دايىنداعان سوڭعى نۇسقاسى دەپ شامالادىق.
ودان كەيىن ەرەكشە نازار اۋدارعان ماتەريالىمىز – تۇرارعا قاتىستى قۇجاتتار. ونىڭ عۇمىربايانى مەن فوتوسۋرەتتەرى, قايراتكەر تۋرالى جازىلعان گازەت قيىندىلارى. ىشىندە تۇراردىڭ تارالا قويماعان بەينەلەرى بار. الايدا ولار ەشقاشان جارىق كورمەگەن دەپ تاپ باسىپ ايتا المايمىز. ءبىراز سۋرەتتەردىڭ استىندا توتە جازۋمەن تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن («حورەزم, بوحارا ۋا روسيە ۋرتالاريدا» دەگەن سياقتى), ول جانە رەتۋش ادىسىمەن وڭدەلگەن, ياعني ءبىر كەزدەگى گازەتتەن قيىلعان دەرەك ەكەنىن اڭعارامىز. دەرەكتەر وتە تياناقتى توپتاستىرىلعان. بۇل قالامگەردىڭ كوركەم شىعارماعا قانداي دايىندىقپەن كەلگەنىن كورسەتەدى. البەتتە, قولىمىزعا تۇسكەن تۇرار تۋرالى مالىمەتتەر شەرحان ۇستاحاناسىنىڭ كىشكەنتاي بولىگى عانا. كىرپىشتەي كىتاپ جازۋعا حەوپس پيراميداسىنداي دەرەك قاجەت. بۇل تۋرالى قالامگەردىڭ ءوزى دە ەستەلىگىندە جازادى: «وتىز جىل ويلاندىم, جيىرما جىل جازدىم. قالامعا تۇسىرگەننەن بۇرىن دا دەرەك جينادىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, باس پەن كوكىرەكتىڭ بوس بولعان كەزى جوق».
راسىندا, شەرحان مۇرتازا مۇحيتتاي ىزدەنىستىڭ ناتيجەسىندە مارجانداي «قىزىل جەبەنى» جازىپ شىقتى. اكادەميك سەرىك قيراباەۆ كىتاپقا «ۇلتتىڭ رۋحىن تۇلەتكەن, رۋحاني ۇستازىنا, كوش باستار كوسەمىنە اينالعان شىعارما بولدى» دەپ جوعارى باعا بەرگەن. ويتكەنى رومان تۇرار بەينەسى ارقىلى تۇتاس حالىق احۋالىن كورسەتىپ, ءداۋىر داۋىسىن ەستىرتىپ تۇر. مۇنى ادەبيەت تەورەتيگى زەينوللا قابدولوۆتىڭ سوزىمەن دە تياناقتاۋعا بولادى. «ونەردىڭ كاۋسار تۋىندىسى حالىق ءومىرىنىڭ تەرەڭ جانە ءمولدىر قاينارىنان شىمىرلاپ شىعادى دا, سول حالىقتىڭ ءوزىنىڭ رۋحاني سۋسىنىنا اينالادى». ءدال ءسوز. «زەۆستى حالىق جاساعان, فيدي تاسقا قاشاعان» دەگەن سەكىلدى, تۇراردى قازاق تۋدىرىپ, وعان ەسكەرتكىشتى شەرحان مۇرتازا ورناتتى. شىعارماشىلىق زەرتحانانى ايتقان كەزدە, اۆتور قيالىنىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگىن ايتپاسا بولمايدى. «قىزىل جەبەنى» وقىپ وتىرىپ, قالامگەردىڭ تاريحي دەرەكتەرگە اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراعانى انىق بايقالادى. ونى جەكە مۇراعاتىنداعى ىجداعاتپەن جينالعان قۇجاتتار دا دالەلدەپ وتىر. ءتىپتى جازۋشىنىڭ كوركەمدىك قيالىنان تۋعان رىسقۇلدىڭ حاتتارى ءداۋىر شىندىعىنان الىس كەتپەگەن. بۇل تۋرالى ادەبيەت سىنشىسى سايلاۋبەك جۇمابەك ۇلى تارقاتىپ جازعان ەدى. كەزىندە سوۆەت جازۋشىسى سەرگەي بورودين «درۋجبا نارودوۆ» جۋرنالىنا بەرگەن سۇحباتىندا فرانتسۋز كورولى VI كارلدىڭ ءامىر تەمىرگە جازعان حاتىنىڭ تاريحي نەگىزى بارىن, سونى قولىنا ەش تۇسىرە الماعان سوڭ, اقىرى ءوزى كورول بولىپ حات جازعانىن ايتادى. قالامگەر قۇجاتتىڭ تۇپنۇسقاسىمەن ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ تانىسادى. سوندا تاريحي دەرەك پەن ويدان شىعارىلعان ءوز حاتىن سالىستىرعاندا, حات راسىندا دا سول تۇپنۇسقانىڭ كوشىرمەسىندەي بولىپ شىققانىن ايتادى. شەرحان مۇرتازانىڭ كوركەمدىك ورىسىنەن شىققان رىسقۇلدىڭ حاتتارى دا ءومىر شىندىعىنان الىس كەتپەگەنىن توپشىلايمىز.
«ناعىز جازۋشى ءوزىنىڭ باس كىتابىن عۇمىر بويى جازادى. ول ءفاني جالعانعا تەك سول ءۇشىن كەلەدى. تەك سول ءۇشىن عانا ءومىر سۇرەدى. ەگەر ول كوزى تىرىسىندە, ياكي فانيدە باس كىتابىن جازىپ ۇلگەرە السا, باقيعا كوشۋ دەگەن سول. ونداي تالانت ولسە دە ولمەيدى. ءبىر كەزدە ءوزى بالا بولىپ كەلگەن ومىردە دانا بولىپ ماڭگىلىك قالىپ قويادى, كەتپەيدى». زەينوللا قابدولوۆتىڭ بۇل سوزىمەن كەلىسپەسكە بولمايدى. شەرحان مۇرتازا تۇرار رىسقۇلوۆتى حالقىمەن قاۋىشتىرۋ ماقساتىندا وتىز جىل ىزدەندى, جيىرما جىل جازدى. ۇلتتىڭ بيىك تۇلعاسىنا كوزىنىڭ نۇرىن, بويىنىڭ قۋاتىن سارپ ەتتى. ەڭبەگى ەش كەتكەن جوق. بىرنەشە جىلدان كەيىن قايتا اقتارىلىپ, جاڭا ءومىرى باستالىپ جاتقان قولجازبالار وسىنى ايعاقتايدى.
ماڭگىلىك مەزەت
جاپىراق سارعايادى, ادام قارتايادى. تامىر سۋالادى, ساقال-مۇرت قۋارادى. جۇزىڭە ءاجىم تۇسەدى. بىراق... جۇرەككە ەمەس. ءلۇپىلى باياۋ تارتقانمەن, ءۇمىتى باياعى. جۇرەك قاز-قالپىندا قالادى. شەر-اعاڭ ايتقان شەبەر سوزگە شەك كەلتىرمەيمىز. بىراق ونىڭ مۇراعاتىنان جىگىت كەزىندەگى سۋرەتىن تاۋىپ الىپ, جۇرەكپەن بىرگە جانارداعى جارىق تا ەش وزگەرمەيتىنىن اڭعاردىق. جاس كەزىندە كوزىنىڭ قاراسى, قاباعىنىڭ سۇسى قانداي بولسا, بارشىن تارتقان بايسالدى شاعىندا دا ءدال سونداي.
اسىلىندا, پورترەت – كىسى بەينەسى عانا ەمەس, سەميوتيكالىق قاباتى تەرەڭ مادەني ءماتىن. ونەرتانۋشى يۋري لوتمان پورترەتتىڭ «مەنى» ۋاقىتقا باعىنبايتىنىن جازادى. ول ءومىر شىندىعى مەن كوركەمدىك ءورىس اراسىندا تەربەلىپ تۇرادى. سوندىقتان پورترەت تابيعاتىنان ميفوگەندىك قۇبىلىس, ونىڭ كوزگە كورىنبەيتىن ىشكى ديناميكاسى وسىنى ايعاقتايدى. قوزعالماي تۇرعان نارسەنىڭ ءوز ىشىنەن قوزعالاتىنداي سەزىلۋى, ياعني جاندانۋى پورترەتتىڭ ماعىنالىق كەرنەۋىن ارتتىرادى. وسىلايشا, پورترەت زاتتىق بەينەدەن شىعىپ, ماعىنالار كەڭىستىگىنە – ادام بولمىسى مەن شىندىقتىڭ تەرەڭ قاباتتارىن بەينەلەيتىن رۋحاني كەڭىستىككە اينالادى. بۇل ساتتە پورترەت ءوزىنىڭ اۆتورىنان, ءتىپتى بەينەلەنىپ وتىرعان كەيىپكەردەن ءبىر جولعا اجىراپ, جاڭا ۋاقىت پەن كەڭىستىك ولشەمىنە وتەدى. ەندەشە, جاڭا كەڭىستىكتە جان بىتكەن شەرحاننىڭ سۋرەتىنە قايتا نازار سالايىقشى. جانارىنداعى جازۋدى وقي الساق, نەندەي تاريح اقتارىلىپ تۇسەر ەدى؟ بۇل كوزقاراستا نە جوق دەيسىڭ؟ مايداننان قايتپاي قالعان سولدات بالاسىنىڭ سارتاپ ساعىنىشى بار مۇندا. قۇلازىپ قاجىعان اۋىلىنىڭ جاداۋ ءيىن, جاداعاي كوڭىلى كورىنەدى. جەسىر شەشەسى مەن جەتىم باۋىرلارىن ءومىر وكپەگىنە توڭدىرماي, جانىنىڭ جارىعىمەن جىلىتقىسى كەلگەن قۇشتارلىق تا مەنمۇندالايدى. اكە كوتەرگەن شاڭىراقتى قاڭىراتپايمىن, حالىققا العاۋسىز قىزمەت قىلامىن دەگەن جىگەر دە بايقالادى جاس شەرىنىڭ كوزىنەن. بۇل شەرحان مۇرتازانىڭ ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە وقىپ جۇرگەندە تاسپالانعان ماڭگىلىك مەزەتى بولسا كەرەك.
قويىنداپتەردەگى قۇپيالار
جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ۇستاحاناسىن زەرتتەپ-زەردەلەۋدە ەپيستوليارلىق مۇرانىڭ قىزمەتى ەرەكشە. اسىرەسە قالامگەر دۇنيەتانىمىن, كوزقاراسىن, قولتاڭباسىن ايقىنداۋ ماقساتىندا كۇندەلىك جانرىنىڭ وزىندىك ورنى بار. ومىردە كورگەنى مەن تۇيگەنىن قالامىنان تىس قالدىرمايتىن شەرحان مۇرتازا كۇندەلىك جۇرگىزۋگە ىقتياتتى قاراعانىن بىلەمىز. ولاردىڭ ءبىراز بولىگى باق جۇيەسىنە جاريالاندى, افوريزمدەرى جەكە كىتاپ بولىپ شىقتى. بىراق ولار قالامگەردىڭ كەمەلىنە كەلىپ, حالقىنا تانىلعان ساتتە جازىلعان ويلار ەدى. باعىمىزعا وراي, شەرحان مۇرتازانىڭ ماسكەۋ ۋنيۆەرسيتەتىن ەندى اياقتاعان كەزىندەگى قويىنداپتەرى قولىمىزعا ءتۇستى.
ەڭ كەرەمەتى مىنادا. بۇل جاي قويىنداپتەر ەمەس. مۇندا شەرحان مۇرتازانىڭ ءوزى جازعان ولەڭدەرى حاتقا تۇسكەن. ءيا, قاتەلەسىپ تۇرعان جوقپىز. قالامگەر شىعارماشىلىق جولىن اقىندىقتان باستاعان. قويىنداپتەرگە 24-25 جاسىندا جازىلعان جىرلار توپتاستىرىلعان. ونى ءبىز ولەڭنىڭ سوڭىندا جازىلعان داتاعا قاراپ انىقتادىق. سونىمەن قاتار «ش.م» ينيتسيالىنان قالامگەردىڭ دارا قولتاڭباسىن كوردىك. بۇعان قوسا قويىنداپتەرگە پالساپالىق ويلار دا توپتاستىرىلعان. كەي تۇسىنا تۇرمىستىق, قىزمەتتىك قاجەتتىلىكتەن تۋعان دەرەكتەر تۇرتىلگەن. بىراق ولار اراگىدىك كەزدەسەدى, پاراقتىڭ دەنى ولەڭگە تولى. ەندەشە, بەلگىلى ادامنىڭ بەلگىسىز قىرىنا ءۇڭىلىپ كورەيىك.
داپتەردىڭ العاشقى بەتتەرىندە قازاقتىڭ مايەكتى ماتەلدەرى, ۇتىمدى سوزدەرى جازىلعان. ارتىنشا مىنا ءبىر ولەڭ جولدارىنا نازارىمىز ءتۇستى.
«كۇن جىلىپ, قار ەرىپ,
بۇرشىكتەندى قارا ورىك.
شەشەك اتار, گۇل اتار,
جەمىسىن ماۋە مول بەرىپ.
شىركىن-اي, مەن دە گۇل اشسام,
جەمىسىمدى ەل كورىپ».
اسىلىندا, بۇل – ۇلت ءۇشىن تۋعان پەرزەنتتىڭ جۇرەك جاردى ءسوزى. حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراۋ ءۇشىن عانا وسسەم ەكەن دەگەن نيەت باتىرلىق جىرلارداعى قاھارمانداردىڭ بولمىسىن ەسكە سالادى. كەۋدە جەردە جول قىلىپ, شولەڭ جەردى كول قىلىپ, بىتىراعان حالىقتى ءوز الدىنا ەل قىلسام دەيتىن اقتامبەردىنىڭ ارمانى كورىنەدى. «مەن بىتكەن ويپاڭ جەرگە الاسا اعاش, ... پايدالان شارۋاڭا جاراسا, الاش» دەگەن مىرجاقىپتىڭ جىرىمەن وزەكتەس ولەڭ. كەلەسى جىر شۋماقتارىندا جاس شەرحان ارمان اسپانىنا قانات قاعۋعا تالپىنادى:
«قىراندى كورىپ قوسقانات,
شارىقتاپ ۇشقان توبەدە.
مەنىڭ دە كوڭىلىم تاسقىنداپ,
مەنىڭ دە ۇشقىم كەلەدى...»
رۋحتى, پاتريوتتىق سارىنداعى جىرلارمەن قاتار ليريكالىق, عاشىقتىق جىرلار دا حاتقا تۇسكەن.
«مەن – مەن ەمەس, وسى كەزدە,
مەن ءوزىمدى تانىمان.
لىقسىپ كەلىپ جاس كوزگە,
جاۋار كۇندەي جابىعام.
سەن بەت بۇرساڭ, ساۋلەشىم,
كوڭىلىم شات-شادىمان».
وسى ولەڭنىڭ تۇسىندا ادرەساتى بولسا كەرەك, ءبىر قازاق قىزىنىڭ ەسىمى مەن مەكەنجايى جازىلىپتى. قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق الەمىن زەرتتەۋدە بۇل دا قۇندى دەرەك. ويتكەنى شەرحان – ءبىرىنشى كەزەكتە شىعارماشىلىق ادامى, سەزىمتال جان. الايدا قويىنداپتەردە حالىق الدىنداعى بورىشتار رۋحتا جازىلعان ماتىندەر كوبىرەك. قالامگەر وسى كەزدەن-اق ادالدىق پەن ادىلەتتى تۋ ەتكەنى كورىنەدى. ونى ۇلكەن ارىپتەرمەن قۇراننىڭ مىنا ءبىر اياتىن جازعانىنان اڭعاردىق. دالمە-ءدال بەرسەك: «گوۆوريتە يستينۋ, حوتيا ونا بۋدەت گوركا ي نەپرياتنا دليا ليۋدەي», «سامايا سۆياتايا ۆوينا – تا, ۆ كوتورىي چەلوۆەك پوبەجداەت ساموگو سەبيا». راسىندا, شەرحان مۇرتازا ءتاتتى وتىرىكتەن اششى شىندىقتى قۇپ كوردى. حالقىن دا سول شىندىققا ءومىر باقي شاقىرىپ ءوتتى.
قۇندى دەرەكتەر «ەمدەلىپ» جاتىر
قالامگەردىڭ بۇكىل قولجازبالارىن جاريالاۋعا گازەت كولەمى كوتەرمەيتىنى انىق. ويتكەنى قۇندى جادىگەرلەر جيناقتالعاندا ءۇش جاشىكتى ەركىن تولتىردى. ولار وسى ۋاقىتقا دەيىن شەرحان مۇرتازانىڭ مۇراگەرلەرىندە, كەيىن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ مۇراعاتىندا ساقتالىپ كەلدى. ەندى قولجازبالاردى الداعى زامانعا امان جەتكەرۋ ءۇشىن شەر-اعانىڭ جادىگەرلەرى ۇلتتىق ارحيۆكە تابىستالدى. بۇل – امانات جۇگىن ارقالاعان تاريحي شەشىم جانە ماڭىزدى قادام.
كۇنى كەشە دەرەكتەردى قابىلداۋ ۇدەرىسىندەگى ۇلتتىق ارحيۆكە باردىق. ءبىزدى جەكە تەكتىك قۇجاتتارمەن جۇمىس جۇرگىزۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءاسيا زامانبەكقىزى قارسى الىپ, شەرحان مۇرتازانىڭ مۇراسىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ ءىسى باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى. «اعامىزدىڭ ارحيۆىنەن 6000 پاراقتى قۇرادى. قۇجاتتار ورتاشا جاعدايدا كەلىپ ءتۇستى. كەيبىر پاراقتار دىمقىلدانىپ, جازۋ ب ۇلىڭعىرلانا باستاعان. ونىسى زاڭدى دا. الپىس جىلعا جۋىق ۋاقىت سورەدە تۇرعان كەز كەلگەن قاعاز وسىنداي كۇيگە ۇشىرايدى», دەدى.
قويما مەڭگەرۋشىسى وڭعارباي كۇنەسبەك ۇلى قۇجاتتاردى قالاي قالىپقا كەلتىرىپ جاتقانىن ايتىپ بەردى. «اۋەلى ولاردى دەستەلەپ, زەرتحانانىڭ اۋا تەمپەراتۋراسىنا ۇيرەتەمىز. ارتىنشا ازوت تولتىرىلعان ارناۋلى ۆاكۋمدە ساقتايمىز. ونىڭ ىشىندە قاعازداعى كوزگە كورىنبەيتىن زيانكەستەر ولەدى. ودان الىپ شىعىپ قۇجاتتى قالىپقا كەلتىرۋمەن اينالىسامىز. ءبىر پاراقتى وڭدەۋگە ءبىر كۇن كەتەدى. وسىلايشا, «سىرقاتتانىپ» كەلگەن قولجازبالاردى «ەمدەپ» شىعامىز. تۇپ-تۋرا ادام ەمى سياقتى», دەيدى مامان. ارتىنشا ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى قۇجاتتاردى وقۋعا جارامدى ەتكەن سوڭ, تۇگەلدەي تسيفرلاندىرادى. ونى عىلىمي جانە ادىستەمەلىك كەڭەسكە جىبەرىپ, ءار قۇجاتتى نومىرلەپ, ىزدەۋگە قولايلى ەتەدى. ۇلتتىق ارحيۆ ديرەكتورى ساعيلا نۇرلانوۆا شەرحان مۇرتازانىڭ مۇراسىن سەنىم ارتىپ تاپسىرعان «Egemen Qazaqstan» ۇجىمىنا العىسىن ايتتى. ال ونىڭ ورىنباسارى تۇرسىنگۇل قۇسايىنوۆا قازىرگى ۇلتتىق ءارحيۆتىڭ مۇقاعالي جىرلاعانداي «شاڭ باسىپ» جاتپايتىنىن جىميا ەسكەرتىپ, ونىڭ جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعانىن ايتتى. ەندى شەرحان مۇرتازانىڭ مۇرالارىن وقىرمان ۇلتتىق ارحيۆتەن وقيتىن بولادى. بۇل دا ءبىر جازۋشىنى جاقىننان بىلسەم دەۋشىلەرگە جول اشۋ سىندى ەلدىك قىزمەت.
P.S. بۇگىن ەلورداداعى باس مۇراعاتىمىزدا رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي «شەرحان مۇرتازا مۇراسى: «Egemen Qazaqstan»-نان – ۇلتتىق ارحيۆكە» اتتى مادەني شارا وتەدى.