«قازاقستان – امەريكالىق بيزنەس ءۇشىن تارتىمدى ەل

جيىنعا امەريكالىق تاراپتان اقش ساۋدا پالاتاسى­نىڭ تاياۋ شىعىس, تۇركيا مەن ورتالىق ازيا ىستەرى جونىندەگى اعا ۆيتسە-پرەزيدەنتى كۋش چوكسي, «Chevron», «Brownstein», «Bectel», «ExxonMobil», «Citi», «Mastercard», «Boeing», «lanzaJet» جانە باسقا دا جەتەكشى كورپوراتسيالاردىڭ توپ-مەنەدجەرلەرى قاتىستى. 

سەرىك جۇمانعارين كەزدەسۋگە قاتىسۋ­شى­لارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار جوعارى دەڭگەيىن ساقتاپ وتىرعانىن ايتتى. ەلىمىزدە امەريكالىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن 600-دەن اسا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ ىشىندە «Chevron», «ExxonMobil», «General Electric», «Pfizer», «Honeywell», «Coca-Cola», «PepsiCo», «John Deere» جانە باسقا دا كاسىپورىندار بار. امەريكالىق بيزنەس قارجى مەن ەنەرگەتيكادان باستاپ ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا مەن لوگيستيكاعا دەيىنگى بارلىق نەگىزگى سالانى قامتيدى.

«قازاقستان – امەريكالىق بيزنەس ءۇشىن تارتىمدى ەل. بيىل ەلى­مىزدەگى ءىجو 330 ملرد دوللار­دان اسادى, بۇل – ورتا­لىق ازيا ەكونو­مي­كاسىنىڭ شامامەن

60%-ى. بىل­تىرعى قورىتىندى بويىن­شا جان با­س­ىنا شاققانداعى ءىجو 14 مىڭ دول­لاردان, ال ساتىپ الۋ قابىلەتىنىڭ پاريتەتى بويىنشا 44 مىڭ دوللاردان استى. ورتامەرزىمدى ماقسات – 2029 جىلعا قاراي ءىجو كولەمىن 450 ملرد دوللارعا جەتكىزۋ»,  دەدى س.جۇمانعارين.

مەملەكەتتىك قارجىنىڭ جوعا­رى تۇراقتىلىعىنا ايرىق­شا نازار اۋدارىل­دى. ەلىمىز­دىڭ مەم­لەكەتتىك بورىشى كونسەر­ۆاتيۆتى دەڭگەيدە جانە ءىجو-ءنىڭ 22,2%-ىن نەمەسە 61 ملرد دوللاردى قۇراي­دى. الەم ەلدەرىنىڭ 78%-ىندا مەملەكەتتىك بورىشتىڭ ءىجو-گە قاتىناسى بۇل كورسەتكىشتەن اسىپ كەتەدى. كەيىنگى 20 جىلدا ەلىمىزگە 400 ملرد دوللاردان استام تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىل­دى. بۇل جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 20 ملرد دوللاردان اسادى.

ينۆەستيتسيا ءتۇرلى سەكتورعا باعىت­تال­­عان. بۇل ينۆەستيتسيانىڭ ۇشتەن بىرىنەن ازى تاۋ-كەن ونەركاسىبىنە تيەسىلى. قالعانى – وڭدەۋ ونەركاسىبى, قارجى مەن ساقتان­دىرۋ قىزمەتى, قۇرىلىس جانە كولىك سالالا­رىندا. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىنشى جىل قاتارىنان 5%-دان جوعارى تۇراق­تى ءوسىمدى كورسەتىپ وتىر. 2023 جىلى – 5,1%, 2024 جىلى – 5%, وسى جىلعى 9 ايدا – 6,3%, بۇل – الەمدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى.

ەلىمىزدىڭ نەسيە قابىلەتتىلىگىن جەتەكشى رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر راستادى. قازاق­ستاننىڭ S&P, Fitch پەن Moody’s ينۆەستي­تسيا­لىق رەيتينگتەرى بار, بۇل رەتتە جا­قىن­دا S&P بولجامىن «وڭعا», ال Moody’s وتكەن جىلى «Baa1» دەڭگەيىنە دەيىن كوتەردى.

ۆيتسە-پرەمەر جىلىنا 5-6% دەڭ­گەيىندە تۇراقتى دامۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جاڭا بەلسەندى ەكونوميكالىق ءوسۋ ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ۇسىندى. بۇل ءوسىمدى اوك شيكىزاتى مەن ءونىمىن تەرەڭ جانە ورتاشا وڭدەۋدە ونىمدىلىگى جوعارى ەكسپورتتىق جوبالاردى كەڭىنەن قارجىلاندىرۋعا قابىلەتتى قارجىلىق دامۋ ينستيتۋتتارى ارقىلى قول جەتكىزۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

اتالعان باعىتتاردىڭ جيىن­تىق ينۆەستيتسيالىق الەۋەتى 100 ملرد دوللاردان اسادى دەپ باعالانۋدا. ونەركاسىپتىڭ ءىجو-گە قوسقان ۇلەسى قايتا وڭدەلگەن تاۋار ۇلەسىن ارتتىرۋ مەن ەل ىشىندە ەڭ جوعارى قوسىلعان قۇندى قۇرۋ ارقىلى وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. ءوسۋدىڭ قوسىمشا باعىتتارىنا تەمىرجول ماشيناسى مەن اۆتوموبيل جاساۋ, تىڭايتقىش ءوندىرۋ, قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەۋ, جاڭا كەن ورنىن يگەرۋ جانە جەردە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى قوسقاندا, مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن دامىتۋ كىرەدى.

الداعى بەس جىلدا قۇنى شامامەن 100 ملرد دوللار بولاتىن جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان ەنەرگەتيكا مەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.

ء«ىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز سالالىق تاجىريبەسى بار حالىقارا­لىق جەتەكشى كومپانيا­لاردى شاقىرا­مىز. ولاردىڭ قاتىسۋى ءوندىرىس تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا عانا ەمەس, ادامي كاپي­­تال­دى دامىتۋعا, جاھاندىق تىزبەكتەر­مەن ينتەگراتسيالاۋعا جانە قازاقستان­نىڭ سەنىمدى ارىپتەس رەتىندەگى بەدەلىن نىعايتۋعا ىقپال ەتپەك», دەپ اتاپ وتكەن سەرىك جۇمانعارين امەريكالىق كومپانيالاردى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا شاقىردى.