ءبىزدىڭ عاسىر عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ قارقىندى دامىعان ءداۋىرى رەتىندە ەستە قالارى ءسوزسىز. اسىرەسە عارىش سالاسى بۇگىندە مەملەكەتتەردىڭ دامۋ دەڭگەيىن كورسەتەتىن ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالدى. عارىشتى يگەرۋ تەك قانا جاڭا عىلىمي جاڭالىقتاردى اشۋ ەمەس, سونىمەن قاتار ەلدىڭ ەكونوميكالىق, قورعانىستىق جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتىن ارتتىراتىن ماڭىزدى قادام.
وسى جاعدايدى ەسكەرگەن ەلىمىز قازىر اتالعان سالادا ۇزدىكسىز قۇلشىنىس تانىتىپ كەلەدى. وسى ويىمىزدىڭ جارقىن دالەلى رەتىندە ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن «Space Days Kazakhstan – 2025» حالىقارالىق فورۋمى ءوتتى.
اتالعان فورۋمنىڭ نەگىزگى ماقساتى – عارىش سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ىلگەرىلەتۋ, سونداي-اق عىلىم, ءبىلىم بەرۋ جانە ءوندىرىس سالالارىنىڭ الەۋەتىن بىرىكتىرۋ. ءىس-شاراعا 50-دەن اسا مەملەكەتتىڭ دەلەگاتسياسى, حالىقارالىق ۇيىمدار, ۋنيۆەرسيتەتتەر, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى مەن بيزنەس وكىلدەرى, سونىمەن قاتار عارىش سالاسىنىڭ جەتەكشى ماماندارى قاتىستى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ فورۋمدى اشىپ, اتالعان ءىس-شارانىڭ ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى. سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى كەيىنگى جىلدارى ەلىمىز عارىشتىق تەحنولوگيالار مەن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. جاساندى ينتەللەكت, ۇلكەن دەرەكتەر, پلاتفورمالىق ەكونوميكا سەكىلدى باعىتتار باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ جاڭا ولشەمىنە اينالعانىن جەتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: ء«بىز ءبارىمىز جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىنە قادام باستىق. بۇل ءۇردىس بۇكىل الەمدە قالىپتاسقان ءتارتىپتى جانە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىن ءبىرجولا وزگەرتۋدە. ءبىز جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن بارىنشا ەنگىزۋ ارقىلى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
فورۋم اياسىندا بۇۇ-نىڭ عارىش كەڭىستىگىن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ كوميتەتى (كوپۋوس) باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دريسس ەل حاداني, جوبالار ديرەكتورى حارۋن نۋرۋللاح تانزي, قازاقستاننىڭ تسيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى مارات ولجابەكوۆ, باحرەين عارىش اگەنتتىگىنىڭ باسقارما توراعاسى شەيح زاليد بەن الي ءال حاليفا, «Uzbekkosmos» ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۋحيددين يبراگيموۆ, مىسىر عارىش اگەنتتىگىنىڭ وكىلى شەريف سەدكي, باسقا دا بەدەلدى ساراپشىلار بايانداما جاسادى.
وسى فورۋمعا الىستان ات ارىتىپ كەلگەندەردىڭ ءبىرى – وڭتۇستىك كورەياداعى «Contact Space Group» كومپانياسىنىڭ توراعاسى سۋندجين لي. ول بىزگە ءوزى باسقارىپ وتىرعان كومپانيا جايىندا ءبىراز اقپارات بەردى.
ء«بىزدىڭ حولدينگ قۇرامىندا بەس كومپانيا بار: «APSI», «Contact Space Optics», «Contact Earth Service» جانە اقش-تاعى «Texas Space Communications». «Contact» كومپانياسى جەرۇستى ستانسالارى قىزمەتىن ۇسىنادى. بۇكىل الەم بويىنشا 15 ستانسامىز بار, ولار سپۋتنيكتەردەن بەينەلەر مەن سىناق دەرەكتەرىن قابىلدايدى. ءبىز بۇل دەرەكتەردى وڭدەپ, AI الگوريتمدەرىن قولدانۋ ارقىلى تالدايمىز. بۇل شەشىمدەر سمارت-قالالاردى باقىلاۋعا, سۋ رەسۋرستارىن جانە ورمانداردى باسقارۋعا, سونداي-اق قورعانىس سالاسىنا قولدانىلادى. سونىمەن بىرگە سپۋتنيكتەردى باسقارۋ قىزمەتىن ۇسىنامىز.
ال «APSI» كومپانياسى 200-500 كگ سالماقتاعى سپۋتنيكتەردى جوبالاپ, وندىرەدى. سونىمەن قاتار سپۋتنيكتىك سمارتفوندار شىعارامىز. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە 1 ميلليوننان استام قۇرىلعى ساتتىق. «Intelsat» جانە ونى ساتىپ العان «Biosat» كومپانيالارىمەن سەرىكتەستىك كەلىسىمشارتتارىمىز بار. سونداي-اق «Contact Space Optics» كومپانياسى سپۋتنيكتىك وپتيكالىق كامەرالاردى جوبالاپ, ولاردى سپۋتنيكتەرگە بىرىكتىرىپ ۇشىرادى. ال «Texas Space Communications» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, 2-7,3 مەترلىك جەرۇستى انتەننا جۇيەلەرىن جوبالاپ, وندىرەمىز. وسى فورۋمعا كەلگەن سەبەبىمىز: قازاقستانداعى عارىش سالاسىنىڭ جەتىستىكتەرىمەن تانىسىپ, كەيبىر كەلىسىمشارتتارعا قول قويۋ», دەدى ول.
عارىشتى زەرتتەۋ – ادامزات بولاشاعىنا جول اشاتىن ۇلى مۇمكىندىكتىڭ ءبىرى. سپۋتنيكتىك تەحنولوگيالار بۇگىندە بايلانىس, ينتەرنەت, ناۆيگاتسيا, مەتەورولوگيا, جەردى قاشىقتان زەرتتەۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدا كەڭ قولدانىس تاۋىپ وتىر. عارىش سالاسى اسا كۇردەلى بولعاندىقتان, ءبىر مەملەكەتتىڭ ونى تولىققاندى يگەرۋى دە قيىنعا سوعادى. سوندىقتان بۇل سالادا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق پەن تاجىريبە الماسۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. NASA جانە سول سياقتى قىتاي مەن ءۇندىستاننىڭ عارىش اگەنتتىكتەرى ءتۇرلى باعدارلامالار ارقىلى ءبىر-بىرىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ورتاق جوبالارعا اتسالىسىپ كەلەدى. حالىقارالىق عارىش ستانساسى – سونىڭ ايقىن مىسالى.
قىتايلىق «PaleblueRS Technology» كومپانياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەيمس دجاڭ دا وسى فورۋمعا العاش قاتىسىپ وتىر.
«قازاقستان – گاز بەن قۇبىر سەكىلدى تابيعي رەسۋرستارعا باي, جەرى كەڭ مەملەكەت. سونداي-اق ول وڭىردەگى ەكونوميكاسى ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان ەلدىڭ ءبىرى. كوپتەگەن سالا بويىنشا كوشباسشىعا اينالعان. وسىنداي دامۋ ناتيجەسىندە سپۋتنيكتىك دەرەكتەر مەن كەڭەيتىلگەن عارىشتىق مۇمكىندىكتەرگە دەگەن سۇرانىس ارتىپ وتىر. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە بىرنەشە عارىشتىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ, سونىڭ ىشىندە سپۋتنيكتەر قۇراستىرۋ دا بار. نارىقتىڭ وسۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق سەرىكتەستىكتەرگە, ونىڭ ىشىندە قىتاي كومپانيالارى مەن ۇيىمدارىمەن ارىپتەستىككە دەگەن سۇرانىس تا كوبەيىپ كەلەدى. سوندىقتان ءبىز قازاقستانداعى مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندارمەن بايلانىس ورناتىپ, ىنتىماقتاستىقتى, بىرلەسكەن جوبالاردى دامىتۋعا كىرىستىك. وسى ءىس-شاراعا قاتىسۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى دە – قازاقستاننىڭ عارىش سالاسىنداعى ۇيىمدارىمەن بايلانىسىمىزدى نىعايتۋ, مۇمكىندىگىن كورۋ», دەدى د.دجاڭ.
وسىنداي مۇمكىندىكتەرگە قول جەتكىزۋگە قۇلشىنىس تانىتقان ەلىمىز عارىش سالاسىندا الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, ءوزىنىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتىن نىعايتىپ كەلەدى. بايقوڭىر عارىش ايلاعى – بۇكىل ادامزاتقا ورتاق. ەلىمىز قازىردە جەردى قاشىقتان زوندتاۋ, بايلانىس جانە ناۆيگاتسيالىق سپۋتنيكتەردى ۇشىرۋ ارقىلى تاجىريبەسىن ارتتىرىپ, كادرلار دايارلاۋ ىسىنە دەن قويۋدا. بۇل ۇدەرىستە شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاسۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋ جانە بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار جۇرگىزۋ – باستى شارت.
اتاپ ايتقاندا, عارىشتىق زەرتتەۋلەر – جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋدىڭ دە ءبىر جولى. جارتى الەمنىڭ مازاسىن الىپ تۇرعان كليماتتىڭ وزگەرۋى, تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماسەلەلەردە سپۋتنيكتىك مالىمەتتەردىڭ ماڭىزى ايتارلىقتاي بولماق. سوندىقتان دا ەلىمىزدىڭ ءوز عارىش سالاسىن دامىتۋدى جالعاستىرىپ, حالىقارالىق تاجىريبەمەن ۇدايى ورتاقتاسۋى ەل يگىلىگىنە ساياتىن سارا جول ەكەنى ايقىن.