مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا ايتىلعان تولعاقتى ماسەلەلەرگە وراي ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى امانجان جامالوۆپەن سۇحباتتاسقان ەدىك. ماماننىڭ سوزىنشە, پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىن قۇرۋ تۋرالى تاپسىرماسى, تسيفرلاندىرۋدىڭ ەل دامۋىنىڭ ستراتەگياسىنا اينالاتىنىن كورسەتەدى. «سونداي-اق ءمينيستردىڭ ۆيتسە-پرەمەر دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەۋى مەملەكەتتىڭ بۇل باعىتقا قانشالىقتى نازار اۋدارىپ وتىرعانىن اڭعارتادى. ەلىمىز تەحنولوگيالاردى پايدالانۋشى قالىبىنان شىعىپ, وزىندىك تسيفرلىق شەشىمدەر جاساۋ تاراپىنا قاراي بەتبۇرىس جاساعالى وتىر», دەيدى ول.
– جەكە مينيسترلىك قۇرۋ دەگەننىڭ ءوزى دە تابىس كەپىلى ەمەس قوي. الداعى ۋاقىتتا قانداي قيىندىقپەن بەتپە-بەت كەلۋىمىز مۇمكىن؟
– ءيا, دۇرىس ايتاسىز. قۇرىلىمدى جاساقتاۋ – جارتى شارۋا. مۇنىڭ ارتىندا مامانداردىڭ, رەسۋرستىڭ جانە مازمۇندى ويدىڭ تۇرۋى ماڭىزدى. مينيسترلىك تاجىريبەسى بار كاسىبي مامانداردى قاتارعا تارتىپ, ۇزدىك حالىقارالىق تاجىريبەلەردى ەسكەرىپ, وزگە ۆەدومستۆولارمەن ۇيلەسىمدى جۇمىستى جولعا قويا ءبىلۋى شارت. 2023 جىلى ۇلىبريتانيادا وسىنداي مينيسترلىك قۇرىلعان كەزدە ءبىرشاما تۇسىنىسپەۋشىلىك تۋىندادى. ءتۇرلى فۋنكتسيا قاباتتاسىپ كەتىپ, بيزنەس بيۋروكراتيا كوبەيدى دەپ شاعىمداندى. سينگاپۋر بىلىمگە جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە جىلدار بويى ينۆەستيتسيا سالۋ ارقىلى عانا تابىسقا جەتتى. ساۋد ارابياسىندا ميللياردتاعان ينۆەستيتسيا قۇيۋ بويىنشا ماسەلە جوق, الايدا كادر تاپشىلىعى جۇمىستى تەجەپ تۇر. بۇل رەتتە, ەلىمىز رەفورمانى اۋقىمدى جۇرگىزۋدى عانا ماقسات تۇتپاي, ونى تەرەڭنەن قامتي ءبىلۋدى ەسكەرۋگە ءتيىس.
– جولداۋداعى جاڭا باستامالاردىڭ ءبىرى – تسيفرلىق كودەكس جوباسى. بۇل كودەكستىڭ ءمانى نەدە, ول نە ءۇشىن كەرەك؟
– مۇنى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تسيفرلىق كونستيتۋتسيا دەپ ايتۋعا بولار ەدى. كودەكستە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, ۇلكەن دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋ جايى, پلاتفورما مەن الگوريتمدەردى قاداعالاۋدىڭ ءتارتىبى ەگجەي-تەگجەي جازىلۋى كەرەك. ءبىز تەحنولوگيانى دامىتىپ قانا قويماي, ونى باسقارۋدى ويلاساق, وندا بۇل وتە ماڭىزدى قادام. بىراق بۇل جەردە ەسكەرە كەتەر ءبىر جايت بار: جۇيەگە اۋىر جۇك ارتۋعا بولمايدى. ماسەلەن, ەۋرووداقتا AI Act-ءتى قابىلداۋ وتە ۇزاق ءجۇردى. ويتكەنى بيزنەس تاراپىنان شاعىم مەن داۋ-داماي كوپ تۋىندادى. ال قىتايدا كەرىسىنشە – رەتتەۋ وتە تەز اتقارىلدى, بىراق بۇل ستارتاپتارعا وتە اۋىر سوققى بولدى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ مىندەتى – تەپە-تەڭدىكتى تابا ءبىلۋ. باستامانى دا تۇنشىقتىرىپ الماۋ جانە ازاماتتاردى قورعاۋدى دا ۇمىت قالدىرماۋ قاجەت.
– سونىمەن قاتار جولداۋدا كريپتوقور, اكتيۆتەردى قايتارۋ تۋرالى دا ءسوز بولدى. مۇنى دا تسيفرلىق ستراتەگيانىڭ ءبىر بولىگى دەپ تۇسىنۋگە بولا ما؟
– ءسوزسىز سولاي. بۇل جەردە اڭگىمە تەك تەحنولوگيا تۋرالى ەمەس, سەنىم جايىندا دا بولىپ تۇر. تسيفرلىق تەحنولوگيالار قارجىلىق اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتىپ, اعىمداردى قاداعالاپ, جەمقورلىق تىزبەگىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. سول سەبەپتى, تسيفرلىق باقىلاۋدىڭ بولعانى جاقسى. دەگەنمەن تاياقتىڭ ەكى ۇشى بارىن ۇمىتپاعان ابزال. ءۇندىستاندا تسيفرلىق تولەم جۇيەسىن جاپپاي ەنگىزەمىز دەپ كيبەرالاياقتىق پەن دەرەكتەردىڭ ۇرلانۋىن ءورشىتىپ الدى. سوندىقتان ماسەلە تەك تەحنولوگيادا ەمەس, جۇيەنى قورعاۋعا دا تىكەلەي قاتىستى. بۇل تۇرعىدا قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى جوعارى تسيفرلىق جۇيە قالىپتاستىرا الۋىمىز كەرەك.
جالپى, جولداۋدا باعىتتار ناقتى كورسەتىلدى. پرەزيدەنت ستراتەگيانى ايقىنداپ بەردى. بىراق بۇل ستراتەگيا شىندىققا اينالۋى ءۇشىن ونى ساپالى تۇردە جۇزەگە اسىرا ءبىلۋىمىز كەرەك. ءبارى دە مينيسترلىكتەردىڭ, بيزنەس پەن ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ, بارشا باسقارۋشى اپپاراتتىڭ وسى باعىتتا قانشالىقتى العا جىلجي الاتىنىنا بايلانىستى. ەگەر ءبارى ساۋاتتى جاسالسا, ەلىمىز راسىمەن العا وزادى. ال ەگەر ەسكى سحەمالارعا بوي ۇرىپ, بيۋروكراتيا مەن كادر تاپشىلىعىنا ۇشىراساق, وندا مۇمكىندىكتى قولدان سۋسىتىپ الامىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
اباي ايماعامبەت,
«Egemen Qazaqstan»