بەيبىتشىلىكتى قورعاۋ جولىنداعى ءۇنىمىز الدەقايدا ءورشىل بولۋى قاجەت

استانا الەمدىك ۇيلەسىم الاڭىنا اينالدى

سارسەنبىنىڭ ساتىندەگى سەزدە استانا جاھاننىڭ ءار قيىرىنان جەتكەن رۋحاني كوش­باسشىلاردىڭ, ساياساتكەرلەر مەن تەولوگ-ساراپشىلاردىڭ ديالوگىنە ارنالعان ەڭ ءىرى حالىقارالىق الاڭعا اينالدى. بيىلعى ءىس-شاراعا يسلام, حريس­تيان, بۋدديزم, يۋدايزم, يندۋيزم, داوسيزم, سينتويزم جانە باسقا دا ءدىن وكىلدەرىن قامتىعان 60 ەلدەن 100 دەلەگاتسيا قاتىستى.

سەزد جۇمىسىن مەملەكەت باسشىسى ءسوز سويلەپ اشتى. قاسىم-جومارت توقاەۆ استانا تورىندە باس قوسقان الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى رۋحاني كوشباسشىلارى مەن باسقا دا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, سەزد جۇمىسىنا قولداۋ كورسەتكەندەرى ءۇشىن العىس ايتتى.

– قازىر جەر جۇزىندە سىن-قاتەرلەر كوبەيىپ, حالىقارالىق احۋال ۋشىعىپ تۇر. سونىڭ سالدارىنان ءتۇرلى قاقتىعىس كوبەيىپ بارادى. الماعايىپ كەزەڭ ەشكىمگە وڭاي بولىپ جاتقان جوق. وكىنىشكە قاراي, سوعىستىڭ سيپاتى مەن بولمىسى بەلەڭ الىپ وتىر. دەگەنمەن ءبىز وتكەن زاماننان دۇرىس ساباق الىپ, سىندارلى ءارى اشىق كەلىسسوزگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. مامىلەگە بالاما جوق. بۇل تۇرعىدان العان­دا, بۇگىنگى سەزدىڭ ءمان-ماڭى­زى ايرىقشا. ءدىن باسشىلارىن گۋمانيستىك كوزقاراستاردى تۋ ەتكەن بەيبىتشىلىك ەلشىلەرى دەپ ايتۋعا بولادى. سىزدەر ورتاق مۇددە ءۇشىن بىرىگىپ, الەم جۇرت­شى­لىعىن يگى ماقسات جولىندا جۇمىلدىرۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىرسىزدار. بارشاڭىزعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اي­تۋىن­شا, سەزد العاش قىز­مەتىن باستاعان ساتتەن بەرى قازىرگى زامان سىن-قاتەرلەرىن اشىق تالقىلايتىن بىرەگەي الاڭعا اينالدى. كونگرەسكە قاتىسۋ­شى­لاردىڭ ۇسىنىمدارىنا سايكەس  سەزدىڭ 2033 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ, ول جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

– اتالعان قۇجات ءبىزدىڭ بەي­بىت­شىلىكتى ساقتاۋ, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرۋ جانە بارشاعا ورتاق ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن بەرىك ورنىقتىرۋ سەكىلدى ورتاق ماقساتىمىزدى ايقىندايدى. گەوساياسي شيەلەنىس ۋشىققان زاماندا مۇنىڭ ءبارى ايرىقشا ماڭىزدى. سەزدىڭ قورىتىندى دەكلاراتسياسى رەسمي قۇجات رەتىندە بۇۇ باس اسسامبلەيالارىندا تارالادى. بۇل – سەزد جۇمىسىنا بەرىل­گەن جوعارى باعا. الداعى مەرەي­تويلىق 80-سەسسيادا دا اتالعان ءۇردىس جالعاسادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت قازاقستان تەرريتورياسى ەجەلدەن ءتۇرلى مادەنيەتتەر توعىسىپ, وركەنيەتتەر ءوزارا بىتە قايناسقان مەكەن ەكەنىنە نازار اۋداردى.

– قازاق دالاسىندا الەمدەگى ەڭ نەگىزگى دىندەر مەن كونفەسسيالاردىڭ بارلىعى دەرلىك تاراعان جانە ءبىر-بىرىمەن جاراسىم تاپقان. ءبىز قازىرگى قازاقستاندا دا وسى يگى ءداستۇردى ساقتاپ, ودان ءارى دامىتۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز. ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدا تاجىريبەسى مول. قازاقستاننىڭ ەتنوستىق ءارى ءدىني تولەرانتتىق مودەلى «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتىنا سۇيەنەدى. بۇل ۇستانىم ءتىپتى الەمدىك ولشەم تۇرعىسىنان بىرەگەي سانالاتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىندە دە كورىنىس تاپقان. تاريحتىڭ ءوزى قالىپتاستىرعان حالقىمىزدىڭ ءتوزىمى, ىنتىماق-بىرلىگى مەن كەڭ دۇنيەتا­نىمى بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بەيبىتسۇيگىش, تەڭگەرىمدى سىرتقى ساياساتىنان انىق اڭعارىلادى. بۇل ساياسات سەنىمگە, ديالوگكە جانە ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن. جالپىعا ورتاق وسى قۇندىلىقتار مەن قاعيداتتار بارشا حالىقتار مەن مەملەكەتتەر ءۇشىن دە ماڭىزدى ەكەنىنە سەنىمىم كامىل, – دەدى پرەزيدەنت.

قاسىم-جومارت توقاەۆ كەشە سەزد اياسىندا بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ ءدىني نىسانداردى قورعاۋ جونىندە ارناۋلى سەسسياسى ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ ءوتىپ, جاھانداعى گۋمانيستىك كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن ءاليانستىڭ جوعارعى وكىلى ميگەل انحەل موراتينوسقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.

– كيەلى ءدىني ورىندار مەن نىشانداردى قورعاۋ ارقىلى ءبىز, شىن مانىندە, ادامزات وركەنيەتىنىڭ قاينار كوزىن ساقتايمىز. قازاقستاندا 18 كونفەسسياعا تيەسىلى 4 مىڭعا جۋىق ءدىني بىرلەستىك بار. ءبىز يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى سەكىلدى كيەلى جەرلەردى, ەرتەدە جانە قازىرگى زاماندا بوي كوتەرگەن مەشىتتەردى, پراۆوسلاۆيە مەن كاتوليك شىركەۋلەرىن, الماتىداعى بۋددا ورتالىعى مەن «بەيت راحەل حاباد ليۋباۆيچ» سياقتى سيناگوگالاردى قورعاپ, قولداۋ كورسەتەمىز. مەملەكەت ءدىني قاۋىم ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە بارلىق قاسيەتتى ورىنداردىڭ ساقتالۋىن ءوز قامقورلىعىنا العان. ماڭعىستاۋداعى بەكەت اتا مەشىتى, ىلە وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى تامعالى تاس بۋددا پەتروگليفتەرى, الماتىداعى لەۆي-يسحاك شنەەرسوننىڭ قابىرى, كاتوليكتەر ايرىقشا ارداقتايتىن سولتۇستىك قازاقستانداعى ماريامكول – وسىنىڭ جارقىن مىسالى. كيەلى جەرلەر نانىم-سەنىمى ءارتۇرلى ادامداردى بىرىكتىرىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى مەن رۋحاني بايلانىستى ساقتايدى. سوندىقتان ءبىز ءۇشىن بۇل – جاي عانا ساۋلەتتىك نەمەسە تاريحي ەسكەرتكىش ەمەس, بەيبىتشىلىكتىڭ, ءوزارا قۇرمەت پەن حالقىمىزدىڭ مادەني سانالۋاندىعىنىڭ نىشانى, – دەدى پرەزيدەنت.

 

«وركەنيەتتەر داعدارىسى» بەلەڭ الدى

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىن­شا, سوڭعى وتكەن سەزدەن بەرى الەمدە وتە جاعىمسىز ۇردىستەر بەلەڭ الدى. كەيبىر ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار بۇعان «وركەنيەتتەر داعدارىسى» دەپ ايدار تاقتى.

– كيپلينگشە ايتساق, «باتىستىڭ اتى – باتىس, شىعىستىڭ اتى – شىعىس. ولار ەشقاشان ءبىر ارنادا توعىسپايدى». بىرقاتار ءىرى مەملەكەتتە ورىن العان كەيىنگى ۋاقيعالاردى شولىپ وتسەك, مۇنداي ۇيعارىمنىڭ دۇرىس كورىنۋى مۇمكىن. بىراق ساياسي فاكتوردى ەش­قاشان ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. باسقاشا ايتقاندا, باسقارۋشى بيلىكتىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىم تۋرالى تۇجى­رىمى مەن تاجىريبەسىن قاپەردە ۇستاعان ءجون. ولار جۇرگىزەتىن ساياساتتىڭ بەيبىت ديالوگتى قولداۋ, مادەنيەتتەردىڭ, ءتۇرلى ءدىن مەن دۇنيەتانىمنىڭ ىقپالداستىعى تۇرعىسىنان ءاردايىم ورىندى ءارى كونسترۋكتيۆتى بولا بەرمەيتىنىن كورىپ وتىرمىز. اسىرەۇلتشىلدىق پەن جالعان ءپاتريوتيزمنىڭ كۇن ساناپ بەلەڭ الۋى الاڭداتپاي قويمايدى. قالىپتاسقان تۇسىنىكتەردىڭ كوز الدىمىزدا وزگەرۋى جاستاردى اداستىرادى. ءبىر جاعىنان ءبىز قۇقىقتىق كونسەرۆاتيۆتى جانە ليبەرالدى يدەولوگيالاردىڭ قاقتىعىسى­نا كۋامىز. بۇل بىرقاتار ەلدى ساياسي تۇراقسىزدىققا اكەلەدى. قازاقستاندا وسى تەكتەس جاھاندىق پروبلەمالارعا ءجىتى نازار اۋدارىلادى. بۇل – ىشكى ساياساتىمىزدىڭ نەگىزگى وزەگى. ءتۇرلى ەتنوس, ءدىن جانە ۇلت وكىلدەرى اراسىندا تولەرانتتىلىق پەن ءوزارا قۇرمەت ساياساتىن جۇرگىزۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» ۇستانىمىنا زيان كەلتىرىپ, وعان كۇيە جاققىسى كەلەتىن, سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە قوعامدىق ورىندا ەلىمىزدى تۇراقتى مەكەن ەتەتىن حالىقتاردىڭ ءتىلىن ەركىن قولدانۋعا قارسى ارەكەتتەرگە قاتاڭ توسقاۋىل قويىلادى. وعان «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىنا ساي قۇقىقتىق باعا بەرىلەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

پرەزيدەنت ەلىمىزدە كەيىنگى جىلدارى اناعۇرلىم ورنىقتى, اشىق ءارى ءادىل سايا­سي جۇيە قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى وزگەرىستەر دايەكتى تۇردە جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى.

– ادام قۇقىعىن قورعاۋ سالاسى اي­تارلىقتاي كۇشەيدى: كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرىلىپ, ومبۋدسمەن ينستيتۋتى نىعايدى, ارنايى زاڭدار مەن جارلىقتار شىعارىلدى. جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم كەزىندە ازاماتتارىمىزدىڭ باسىم بولىگى قولداعان 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ساياسي جۇيەمىزدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتتى. ءبىز «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتىن باسشىلىققا الدىق. پرەزيدەنتتى جەتى جىلعا ءبىر رەت سايلاۋ ءتارتىبى بەكىتىلىپ, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاقىن تۋىستارىنا سايا­سي لاۋازىم اتقارۋعا تىيىم سالاتىن نورمالار ەنگىزىلدى. بۇدان بولەك, جاقىندا حالىققا ارناعان جولداۋىمدا ەلىمىزدە ءبىر پالاتالى پارلامەنت قۇرۋ باس­تاماسىن كوتەردىم. اتالعان ۇسىنىس حالىق مۇددەسىنە ساي ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋ نيەتىنەن تۋىنداپ وتىر. «زاڭ جانە ءتارتىپ» تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە قوعامنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ىشكى ساياساتىمىزدا ەرەكشە ءمان بەرىلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى يننوۆاتسيانى, سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋگە توقتالىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى جاپپاي تسيفرلاندىرۋ يدەياسى بيىلعى جولداۋىنىڭ ارقاۋى بولعانىنا نازار اۋداردى.

– كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت ەكونوميكاسىن رەفورمالاۋعا قاتىستى اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. مەن جولداۋدا ۇسىنعان جوسپارلار اتالعان باستامانى ودان ءارى وربىتەدى. بۇل جەردە ەلىمىزدىڭ جاڭا يندۋستريالدى قالىبىن قۇرۋ جونىندە ءسوز بولىپ وتىر. ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم بىرتىندەپ جاڭعىرتىلا باستادى. قازاقستان شىعىس پەن باتىس, سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك اراسىنداعى نەگىزگى قۇرلىق ءدالىزى سانالادى. سوندىقتان كولىك-ترانزيت الەۋەتىمىزدى ارتتىرۋعا ايرىقشا كۇش سالامىز. جاڭا ينۆەستيتسيالىق كەزەڭدى باستاۋعا جانە ازاماتتاردىڭ كاسىپكەرلىك باس­تامالارىن قولداۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. وسى ورايدا مەملەكەت ينۆەستيتسيالىق احۋال مەن ىسكەرلىك ورتانى جەتىلدىرۋگە كىرىستى. ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋ ىسىندە مەملەكەتتىڭ اۋقىمدى قارجىلىق مۇمكىندىگىن جۇمىلدىرۋمەن قاتار, ءىرى ينۆەستيتسيا تارتۋعا تىرىسامىز. دەگەنمەن ءبىزدىڭ باستى بايلىعىمىز – ادام. سول سەبەپتى مەملەكەت ادام الەۋەتىن نىعايتۋ باعىتىندا كەشەندى شارا قابىلدادى. ۇستازداردى, دارىگەرلەردى, عالىمدار مەن ينجەنەرلەردى, جاستاردى قولداۋ تەتىكتەرى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلدى. بيىل ەلىمىزدە «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جاريالاندى. بۇل شەشىم قوعامدا ەڭبەكقورلىق كۋلتىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. ءبىز جاڭا مەكتەپتەر قۇرىلىسىنا, جوعارى ءبىلىم, عىلىم, سپورت جانە كرەاتيۆتى يندۋست­ريا سالالارىن دامىتۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋعا قوماقتى قارجى ءبولىپ وتىرمىز. قوعامنىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جان-جاقتى شارالار قابىلداندى. بىلتىر «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى باس­تالىپ, وعان ميلليونداعان وتانداسىمىز قاتىستى. مۇنىڭ ءبارى ادىلەتتى, تازا, قاۋىپسىز, قۋاتتى, تسيفرلىق قازاقستاندى – جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتىن, مۇمكىندىكتەر مەن پروگرەس­تەر ەلىن قۇرۋ جولىنداعى باستى باعدار سانالادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

 

اسكەردى جاراقتاندىرۋ جارىسى جاقسىلىققا اپارمايدى

قاسىم-جومارت توقاەۆ الەم­دە مادەنيەتتەر اراسىنداعى قاراما-قاي­شىلىق كۇشەيىپ, ساۋدا جانە سانك­­تسيا تەكەتىرەستەرى باسەڭدەمەي تۇرعا­نىنا, جاپپاي قارۋسىزدانۋدىڭ ورنىنا اس­كەر­دى جاراقتاندىرۋ جارىسى باستالىپ كەت­كەنىنە توقتالدى.

– دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءارتۇرلى ايماعىندا ءجۇرىپ جاتقان گيبريدتى سوعىستاردىڭ مايدان شەبى ايقىن ەمەس. الايدا قيساپسىز ادام شىعىنىنا ۇشىراتىپ, تولاسسىز بوسقىندار نوپىرىنە تۇرتكى بولىپ جاتىر. ەكونوميكاعا وراسان زور زالال تيگىزىپ وتىر. يادرولىق قاقتىعىس قاۋپى قاتتى الاڭداتادى. ساراپشىلار ز ۇلىمدىق پەن مەيىرىمدىلىك تارتىسقا تۇسەتىن مۇنداي شەشۋشى ءساتتىڭ بولۋ ىقتيمالدىعى كەيىنگى ون جىلدا كۇرت ارتقانىن ءجيى ايتا باس­تادى. وكىنىشكە قاراي, الەمدە كونست­رۋكتيۆتى ۇسىنىستاردى ورتاعا سالىپ, ساياسي ۇستامدىلىق تانىتۋدان گورى وش­پەندىلىك ءورشىپ, گەوساياسي جىكتىڭ اراسى الشاق­تاپ, الەۋمەتتىك شيەلەنىس ودان سا­يىن ۋشىعىپ بارادى. مەنىڭ ويىم­شا, مۇنداي قيلى كەزەڭدە ديالوگكە شا­قىراتىن, ءبىرىن-ءبىرى جاتسىنۋدى دوعارۋعا ۇندەيتىن, حالىقارالىق ارەناداعى ءوزارا سەنىمدى ارتتىراتىن باس­تى امال رەتىندە كونسترۋكتيۆتى ديپلوماتيا الدىڭعى ورىنعا شىعۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, وركەنيەتتەر بايلانىسىن دامىتۋدا, سونداي-اق ادامدار مەن قوعام اراسىن­داعى سەنىمدى نىعايتۋدا ايرىقشا ءرول اتقا­راتىن ءدىنباسىلارىنا زور ءۇمىت ارتىلادى.

– ءدىني قايراتكەرلەر ساياساتكەر­لەر­دى پاراساتتىلىققا, ىزگىلىككە جانە مورال­دىق جاۋاپكەرشىلىككە ۇندەپ, الەم­نىڭ قۇردىمعا كەتۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايتى­نىنا سەنىمدىمىن. دۇنيە جۇزىندە مۇنداي ۇلگى تۇتار تالپىنىستار جوق ەمەس. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى, ادامزات باۋىرلاستىعى تۋرالى قۇجات, مەككە دەكلاراتسياسى, باحرەين فورۋمى, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى «يبراھيم ءزاۋزاتىنىڭ ءۇيى» – وسى باستامالاردىڭ بارلىعى تىزە قوسىپ ارەكەت ەتسە, ءدىن ۇيىستىرۋشى كۇشكە اينالاتىنىن كورسەتەدى. مۇنداي تاجىريبەنى ودان ءارى دامىتىپ, كەڭىنەن تاراتۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇدان ءارى پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ دىن­ارا­لىق جانە مادەنيەتارالىق ديا­لوگتى نىعايتۋعا قاتىستى ۇستانى­مىمەن ءبولىستى.

– حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدار دەڭگەيىندە ءدىني ديپلوماتيانىڭ الەۋەتىن پايدالانۋ ماڭىزدى. وسىعان دەيىنگى سەزد اياسىندا كوتەرگەن «بەيبىتشىلىك قوزعالىسى» اتتى يدەيامدى تالقىلاۋدى ۇسىنامىن. جوعارعى ءدىن قىزمەتكەرلەرى زورلىق-زومبىلىقتى توقتاتۋعا جانە بىتىمگە كەلۋ جولدارىن ىزدەۋگە ەشقانداي ساياسي رەڭكسىز, بەيتاراپ ۇندەۋ جاساۋ ارقىلى اتالعان قوزعالىسقا مورالدىق تۇرعى­دان دەمەۋ بولا الار ەدى. ادام ءومىرى­نىڭ قۇنى, جاناشىرلىق پەن مەيىر­باندىق سەكىلدى جالپىعا ورتاق قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن بۇل باس­تاما ءدىندار قاۋىمدى عانا ەمەس, ساياساتكەرلەردى, حالىقارالىق ۇيىم­دار مەن مەملەكەتتىك ەمەس قۇرى­لىمدار وكىلدەرىن, ساراپشىلاردى, ءتىپتى جاستاردى دا بىرىكتىرە الادى. بەيبىت­شى­لىكتى قورعاۋ جولىنداعى ءۇنىمىز الدەقايدا ءورشىل بولۋى قاجەت. وسى سەزد سەكىلدى الاڭدار سوعان سەپتىگىن تيگىزەدى. بۇل رەتتە ازىرگە الەمدە بالاماسى جوق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا ۇلكەن سەنىم ارتامىز. ورايلى ءساتتى پايدالانىپ, الماتىدا بۇۇ-نىڭ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانعا ارنالعان ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن اشۋ تۋرالى ەلىمىزدىڭ ۇسىنىسىنا قولداۋ بىلدىرگەنى ءۇشىن ۇيىمعا مۇشە بارلىق مەملەكەتكە ريز­ا­شىلىعىمدى بىلدىرەمىن. اوسشك, يس­لام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, ەقىۇ, شان­حاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, وڭتۇس­تىك-شىعىس ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ اسسو­تسيا­تسياسى, اراب مەملەكەتتەرى ليگاسى سەكىل­دى وڭىرلىك قۇرىلىمداردىڭ ءرولىن كۇ­شەي­تۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پايىمداۋىنشا, ءدىني كونفەسسيالار قاي زاماندا دا ادامدارعا ءتۇرلى قيىندىقتار مەن تاۋقىمەتتەردى ەڭسەرۋگە كومەكتەسكەن. سوندىقتان ادامنىڭ رۋحاني قاجەتتىلىگى تۋرالى ءسوز قوزعالعاندا, ونىڭ دۇنيەلىك مۇقتاجدىقتارىن دا قاپەردەن شىعارۋعا بولمايدى.

– ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قاراماستان, ادامزات كوپتەگەن گۋمانيتارلىق سىن-قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. ميلليونداعان ادامدار اشتىقتان, ىندەتتەن, قورشاعان ورتانىڭ ازىپ-توزۋىنان جانە كليمات وزگەرىسىنەن زارداپ شەگۋدە. قازاقستان كەدەيلىكتى ازايتۋعا, ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋگە جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋگە ايتارلىقتاي كۇش-جىگەر جۇمىلدىرا­دى. بۇل ماسەلەلەردى كەلەسى جىلى ءساۋىر ايىندا استانادا وتەتىن ەكولوگيا جانە ورنىقتى دامۋ وڭىرلىك سامميتىندە تالقىلاۋ جوسپارلانعان. ەلىمىز – مۇسىلمان الەمىنىڭ قيىر سولتۇستىكتەگى ەڭ ۇلكەن ايماعى. وتىز جىل بۇرىن ءبىز يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ مۇشەسى اتاندىق. وسى بەدەلدى بىرلەستىك اياسىندا قازاقستان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمىنىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشى بولدى. ءدىن قايراتكەرلەرى ارقاشان ادامداردى جىگەرلەندىرىپ, يگى ءىس جاساۋعا, جوق-جىتىككە جاردەمدەسۋگە شاقىرادى. ءدىني قاۋىمدار گۋمانيتارلىق ميسسيالار مەن ەرىكتىلەر باعدارلاماسىن ىسكە قوسىپ, مەكتەپ پەن اۋرۋحانا اشادى. جاستار مەن الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارعا قامقورلىق كورسەتىپ, كليمات پەن ميگراتسيا ماسەلەسىن قوزعايدى. بۇل XXI عاسىردا دا ءدىننىڭ جاسامپاز كۇشكە يە ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەيدى. ونىڭ مۇمكىندىگىن تولىق پايدالانۋ قاجەت, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى الەم كۇردەلى ەكولو­گيالىق قاۋىپ-قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىن, سونىڭ ىشىندە ورتا­لىق ازيا ونى ەرەكشە سەزىنەتىنىن جەتكىزدى.

– كليمات وزگەرىسى مۇندا الەمدىك دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا وتە تەز ءجۇرىپ جاتىر. ايماقتا قۇرعاقشىلىق ءجيى ورىن الىپ, مۇزدىقتار ەرىپ, تۇششى سۋدىڭ قورى ازايىپ كەلەدى. كەز كەلگەن حالىقتىڭ رۋحاني ءداستۇرى تابيعاتتى ايالاۋعا, قورشاعان ورتامەن ۇيلەسىمدى ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتەدى. ويتكەنى جەر – جاراتۋشى سىيلاعان ورتاق ءۇيىمىز. وعان قامقورلىق تانىتۋ – پارىزىمىز. كليماتتاعى وزگەرىستەر مەن ونىڭ اۋىر سالدارى – تەك عىلىمي نەمەسە ەكونوميكالىق ماسەلە ەمەس, ىرگەلى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار ءۇشىن سىناق. ىقتيمال ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن حالىقارالىق ىنتىماقتى نىعايتۋ, سونداي-اق جاھاندىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتۋ ماڭىزدى. سوندىقتان سەزد اياسىندا كليمات وزگەرىستەرىنە قارسى كۇرەستەگى ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ ءرولى تۋرالى بىرلەسكەن قۇجات ازىرلەۋدى ۇسىنامىن. اتالعان قۇجاتتا رۋحاني داستۇرلەرگە نەگىزدەلگەن جانە كليمات وزگەرىستەرىنە وسال وڭىرلەردى قولداۋعا ەرەكشە ءمان بەرەتىن ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جالپىعا بىردەي قاعيداتتارىن بەكىتۋگە بولادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت الەمنىڭ جاڭا تەحنولوگيالىق داۋىرگە قادام باسقانىنا نازار اۋداردى.

– جاساندى ينتەللەكت, ۇلكەن دەرەك­­قور, بيوينجەنەريا جانە باسقا دا رەۆو­ليۋ­تسيالىق جاڭاشىلدىقتار ادام­نىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. بىراق ەتيكالىق نورمالار تەحنولوگيالىق پروگرەستىڭ قارقىنىنا ىلەسە الماي جاتىر. تاڭداۋ قۇقىعى مەن جەكە ءومىردىڭ قۇپيالىلىعىن قورعاۋ, تسيفرلىق تەڭدىكتى جانە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سەكىلدى كوپتەگەن ديلەمما سالدارىنان جاڭا سىن-قاتەرلەر تۋىندادى. ءدىن كوشباسشىلارى ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتار مەن اسقاق مۇ­راتتاردىڭ ساقشىسى رەتىندە ادام­زاتتىڭ تسيفرلىق كەلەشەگى تۋرالى پىكىرتالاسقا اتسالىسۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. كەز كەلگەن تەحنولوگيا ادام يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. ول ءۇشىن ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ, عالىمدار مەن تەحنوكرات-ينجەنەرلەردىڭ تۇراقتى ديالوگىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت. جاساندى ينتەللەكت ەلىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنا جول اشادى. ايتسە دە ەتيكالىق نورمالاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن جاقسى تۇسىنەمىز. سوندىقتان بۇل باعىتتا كەڭىنەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ءازىرمىز. جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ەتيكاسى جونىندەگى دىنارالىق كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىنامىن. ول نەيروجەلىلەر مەن باسقا دا سەرپىندى تەحنولوگيالاردى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋدىڭ امبەباپ قاعيداتتارىن ازىرلەۋمەن اينالىسادى. بۇل جەردە «الگوريتمدەرگە ارنالعان قاعيدالار» جيناعىن ازىرلەۋ تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. وندا ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋ, ديسكريميناتسياعا جول بەرمەۋ, اسا ماڭىزدى شەشىمدەردى باقىلاۋدا ۇستاۋ ماسەلەلەرى ەسكەرىلۋگە ءتيىس, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت بارلىق نەگىزگى ءدىني داستۇرلەر مەيىرىمدىلىك, ادىلدىك, جاقى­نىڭا جاناشىرلىق, بەيبىتسۇيگىش قاسيەت سەكىلدى جالپى گۋمانيستىك قۇندى­لىق­تاردى دارىپتەيتىنىنە نازار اۋدارىپ, قازاقستاننىڭ وسى ۇستانىمعا بەيىل ەكە­نىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان ەلىمىز زور­لىق-زومبىلىقتى, ەكسترەميزمدى جانە وشپەن­دىلىكتى اقتاپ الۋ ءۇشىن ءدىندى پايدالانۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى دەپ مالىمدەدى.

– بۇگىندە كوپتەگەن ويشىل پوستسەكۋليارلىق ءداۋىردىڭ باستالعانىن ءجيى ايتادى. ياعني مۇنداي كەزەڭدە ءدىن قايتادان قوعامدىق جانە ساياسي ءومىردىڭ ماڭىزدى فاكتورىنا اينالادى. ءبىزدىڭ سەزد زامانا كوشىنەن قالماۋعا تىرىسادى. سوندىقتان ءدىن وكىلدەرىنىڭ ديالوگىن عالىمدار مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعىمەن كۇشەيتەمىز. رۋحاني دانالىق پەن ساراپشىلار ءبىلىمىنىڭ سينتەزى جاھاندىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدەگى وزەكتى پروبلەمالاردىڭ ءتيىمدى شەشىمىن تابۋعا جول اشۋى مۇمكىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى بولا­شاق جاستاردىڭ قولىندا ەكەنىن جەتكىزدى.

– وسكەلەڭ ۇرپاق بارلىق ءدىن جانە مادەنيەت وكىلدەرىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا قۇرمەت پەن سىيلاستىق رۋحىن تەرەڭ سەزىنىپ ءوسۋى كەرەك. قازىرگى جاستار كوپتەگەن سىن-قاتەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. نانىم-سەنىمى, دۇنيەتانىمى ءارتۇرلى بولسا دا, ولاردى تولعاندىراتىن ماسەلەلەر – ورتاق. دەمەك سول تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمىن دە بىرلەسىپ ىزدەۋ قاجەت. سول سەبەپتى سەزد اياسىندا جاس ءدىن كوشباسشىلارى فورۋمى ەكىنشى رەت وتكىزىلىپ جاتىر. بۇل فورۋمعا قاتىسۋشىلار اشىق پىكىر الماسۋعا, بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن كورسەتتى. ءبارىمىز رۋحاني كوشباسشىلاردىڭ جاڭا بۋىنى قالىپتاسىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ولارعا قولداۋ كورسەتۋ – بارشامىزعا ورتاق پارىز. قازاق حالقىندا «تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەگەن ءسوز بار. شىن مانىندە, ءبارىمىز كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرسەك, جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرە الامىز. ءبىز استانا تورىندە وسىمەن سەگىزىنشى مارتە باس قوسىپ وتىرمىز. بۇل ءدىن باسشىلارىنىڭ ارمان-مۇراتى ورتاق ەكەنىن اڭعارتادى. بۇكىل ادامزاتقا تونگەن ءتۇرلى قاۋىپتەرگە بىرىگىپ قارسى تۇرۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەدى. وسى دوڭگەلەك ۇستەلدەگى قۇرمەت پەن دوستىق رۋحى دۇنيە ءجۇزىن ىنتىماققا باستاسىن! يگى ماقساتتارعا بىرگە جەتەيىك, – دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.

 

مەملەكەتتىك ماراپاتتار تابىستالدى

الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ فورۋمنىڭ ءبىر توپ قاتىسۋشىلارىنا مەملەكەتتىك ناگرادالاردى, دىنارالىق ديالوگكە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن استانا حالىقارالىق سىيلىعىن, سەزدىڭ قۇرمەت مەدالىن, سونداي-اق ىزگى نيەت ەلشىلەرىنىڭ ايرىقشا بەلگىسىن تابىستادى.

ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن دۇنيەجۇزىلىك داوشىلار فەدەراتسيا­سىنىڭ توراعاسى (قحر) لي گۋانفۋ, Somaiya Vidyavihar ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى ء(ۇندىستان) سامير شانتيلال سومايا;

«شاپاعات» مەدالىمەن يران يسلام رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ يسلام مادەنيەتى جانە باي­لانىستارى ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى مۋحامماد مەحدي يمانيپۋر ماراپاتتالدى.

دىنارالىق ديالوگكە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن استانا حالىقارالىق سىيلىعى بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى – بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسى جونىندەگى جوعارى وكىلى, بۇۇ يسلام فوبياسىمەن كۇرەس جونىندەگى ارناۋلى وكىلى ميگەل انحەل موراتينوسقا بەرىلدى.

الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباس­شىلارى سەزىنىڭ قۇرمەت مەدالىمەن:

مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ باس ءمۇفتيى نازير مۇحاممەد اياد; تاتارستان رەسپۋبليكاسى مۇسىل­ماندار ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى كاميل ساميگۋللين; تاجىكستان رەسپۋبليكاسى ۋلەمدەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى سايدمۋكاررام ابدۋكوديرزودا; قاسيەتتى تاقتىڭ دىنارالىق ديالوگ ديكاستەرياسىنىڭ پرەفەكتى دجوردج دجەيكوب كۋۆاكاد; مينسك جانە زاسلاۆل ءميتروپوليتى, بۇكىل بەلارۋس پاتريارحىنىڭ ەكزارحى ۆەنيامين (ۆيتالي تۋپەكو); ءيزرايلدىڭ باس اشكەناز ءراۆۆينى كالمان بەر; ءيزرايلدىڭ باس سەفارد ءراۆۆينى داۆيد يوسەف; باحاي حالىقارالىق قوعامداس­تىعىنىڭ باس حاتشىسى دەۆيد رۋتشتەين; دۇنيەجۇزىلىك بۋدداشىلار باۋىر­لاستىعىنىڭ پرەزيدەنتى فاللوپ تاياري; يسلام الەمىنىڭ ءبىلىم, عىلىم جانە مادەنيەت ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى ساليم مۇحاممەد ءال-ماليك; حالىقارالىق تۇركى مادەنيەتى ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى سۇلتان راەۆ; ءدىني جانە ءداستۇرلى بىتىمگەرلەر جەلىسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مۇحاممەد ەلسانوۋسي; ەۋرازيانىڭ ەۆرەي قاۋىمىن قولداۋ جونىندەگى ۇلتتىق كواليتسيانىڭ اتقارۋشى ۆيتسە-توراعاسى, باس اتقارۋشى ديرەكتورى مارك بارري لەۆين; بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى وركە­نيەتتەر اليانسىنىڭ ديرەكتورى نيحال سااد; ءيزرايلدىڭ باس اشكەناز ءراۆۆينىنىڭ وكىلى شلومو مەناحەم كۋك ناگرادتالدى.

ىزگى نيەت ەلشىلەرىنىڭ ايرىقشا بەلگىلەرىمەن:

يسلاماباد حالىقارالىق يسلام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يسلامدى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى مۇحاممەد زيا ۋل-حاك; ءباا تولەرانتتىلىق جانە بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مينيسترلىگىنىڭ باس ديرەكتورى افرا ءال سابري; مارتين ليۋتەر ءىنجىل-ليۋتەران وداعىنىڭ باس حاتشىسى ميحاەل حيۋبنەر; الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزىنىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ۋاكىلى بولات سارسەنباەۆ ماراپاتتالدى.

 

باۋىرلاستىق رۋحىندا وتكەن باسقوسۋ

سەزدىڭ اشىلۋ راسىمىنەن كەيىن «دىندەر ديالوگى: بولاشاق جولىنداعى سينەرگيا» تاقىرىبىنا ارنالعان جيىننىڭ باستى پلەنارلىق وتىرىسى ءوتتى. وتىرىسقا سەزد حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى ماۋلەن اشىمباەۆ مودەراتورلىق ەتتى.

پلەنارلىق وتىرىس بارىسىندا ريم پاپاسى XIV لەونىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ VIII سەزد قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان قۇتتىقتاۋى وقىلدى. ول الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VIII سەزىنە قاتىسۋشىلاردى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىسىن بىلدىرگەن.

ء«سىز جەر ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ەسكى دوستىقتى جاڭارتۋعا جانە بولشەكتەنگەن الەمنىڭ جاراقاتىن جازۋ جونىندەگى ورتاق ماقسات بىرىكتىرگەن نيەتتەس جاڭا دوستاردى تابۋعا زور قادام جاساپ وتىرسىز. سەزدىڭ تاقىرىبى اسا ماڭىزدى, ويتكەنى ول زورلىق-زومبىلىق قاقتىعىستارى كورىنىس تاپقان داۋىردە دىنارالىق ديالوگتىڭ ماڭىزدى ءرولىن پاش ەتەدى», دەلىنگەن ريمنەن جەتكەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.

سونداي-اق ول ءبىز ۇمتىلعان بولاشاق – بەيبىتشىلىك, باۋىرلاستىق پەن ىنتىماقتىڭ بولاشاعى – بىلەكتەردىڭ بىرىگۋى مەن جۇرەكتەردىڭ جىلىلىعىن تالاپ ەتەتىنىن اتاپ وتكەن.

ء«دىني ليدەرلەر قوعامنىڭ ەڭ وسال مۇشەلەرىن قورعاۋ ىسىندە بىرگە تۇرىپ, ورتاق ۇيىمىزگە قامقورلىق جاساۋ نيەتىمەن اعاش وتىرعىزعاندا نەمەسە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن قورعاۋ ءۇشىن بىرگە ءۇن قاتقاندا ولار اقيقاتتى دالەلدەيدى: ياعني سەنىم ادامداردى الشاقتاتپايدى, قايتا توپتاستىرادى. سينەرگيا وسىلايشا كۇللى ادامزات ءۇشىن قۋاتتى ۇمىتكە اينالادى, بۇل دىندەردىڭ تۇپكى ماعىناسى قاقتىعىس ەمەس, ارىلۋ مەن تاتۋلاسۋدىڭ قاينار كوزى ەكەنىن كورسەتەدى», دەپتى ريم پاپاسى XIV لەو قۇتتىقتاۋ حاتىندا.

ءسوز سوڭىندا ريم پاپاسى قۇدىرەتتى جاراتۋشى ءبىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزدى قولداي كورسىن جانە بارلىق ادامداردىڭ يگىلىگى جولىندا جەمىسى مول بولعاي دەگەن تىلەگىن جولداپتى.

سونىمەن قاتار بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش تە سەزد قاتىسۋشى­لارىنا بەينەبايلانىس ارقىلى ءوز قۇتتىقتاۋى مەن ىستىق ىقىلاسىن جولدادى. بۇۇ باس حاتشىسى توزىمسىزدىك, قاقتىعىستار مەن وشپەندىلىك ءورشىپ تۇرعان, ال سەنىم مەن مادەنيەتتىڭ اقساپ, سونىڭ سالدارىنان بولىنۋشىلىك بارعان سايىن اش بورىدەي ەتەكتەن تارتىپ بارا جاتقان قۇبىلمالى كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىمىزدى جاسىرمادى.

«وسىنداي جاعدايدا دىندەردىڭ ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردى دارىپ­تەۋدەگى ءرولى ايرىقشا ماڭىزدى. دىندەر ءبىزدى جاقسىلىققا, مەيىرىمگە, ادىلدىككە, تىنىشتىق پەن بىرلىككە ۇندەيدى. سىزدەردىڭ باسقوسۋلارىڭىز – حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى نىعايتىپ, بەيبىتشىلىككە جول اشاتىن زور مۇمكىندىك. بۇۇ ءدىني كوشباسشىلاردىڭ ءۇنىن ارقاشان باعالايدى جانە وسى باعىتتاعى سىزدەردىڭ كۇش-جىگەرلەرىڭىزدى قولدايدى», دەدى انتونيۋ گۋتەرريش.

پانەلدىك وتىرىستا ءسوز سويلەگەن ماسكەۋ جانە بۇكىل رەسەي پاتريارحى كيريلل 2012 جىلى ەلىمىزگە كەلگەن ساپارىن ەسكە الىپ, وسىناۋ الەمدىك اۋقىمداعى جيىنعا قاتىسۋ ءوزى ءۇشىن ايرىقشا قۇرمەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ماسكەۋ جانە بۇكىل رۋس پاتريارحى كيريللدىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 13 جىلدا سەزدىڭ اۋقىمى ايتارلىقتاي كەڭەيگەن.

– بۇل حالىقارالىق الاڭنىڭ دەڭ­گەيى مەن بەدەلىنىڭ ارتقانى ايقىن اڭعارىلادى. سونىمەن قاتار وتكىزى­لەتىن ءىس-شارالار – كونفەرەنتسيالار, جاستار فورۋمى, مادەني باستامالار, تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتار بار­لىعى كاسىبيلىكپەن, مازمۇندىلىعى­مەن جانە وزەكتىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. مەن جەكە وزىڭىزگە, قۇرمەتتى پرەزي­دەنت مىرزا جانە قازاقستان ۇكىمەتىنە دىندەر اراسىنداعى ديالوگ, پىكىر الماسۋ مەن بەيبىتشىلىك جولىنداعى ءىس-قيمىلدارعا باعىتتالعان تۇراقتى تەتىكتەردى قالىپتاستىرعاندارىڭىز ءۇشىن العىسىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى ءدىني كوشباسشى.

ونىڭ پىكىرىنشە, قۇدايدى جوققا شىعارعان الەم – بولاشاعى جوق الەم. سونداي-اق ول قانتوگىستى قاقتىعىستار, تەرروريزم, ەكولوگيالىق ماسەلەلەر جانە مورالدىق داعدارىس – وسىنىڭ ءبارى ءدىندى قوعام ومىرىنەن ىعىستىرۋعا دەگەن تالپىنىسپەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن جەتكىزدى.

پاتريارح كيريلل بۇۇ-نىڭ وركە­نيەتتەر اليانسىمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ يدەياسىن قولداپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى جانىنان دىندەر جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس قۇرۋ باستاماسىنا قايتا ورالۋدى ۇسىندى.

سونداي-اق ۆاتيكاننىڭ قاسيەتتى تاعىنىڭ دىنارالىق ديالوگ بو­يىن­شا ديكاستەريا پرەفەكتىسى كاردينال دجوردج دجەيكوب كۋۆاكاد, قاسيەتتى يەرۋساليمنىڭ جانە بۇكىل پالەستي­نانىڭ, ارابيانىڭ, سيريانىڭ اسا قاسيەتتى پاتريارحى III فەوفيل جانە وزگە دە ءدىن كوشباسشىلارى ءسوز سويلەپ, قازىرگى تاڭداعى جاھاندىق سىن-قاتەر­لەر, قاقتىعىستار مەن پولياريزاتسيا جاعدايىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى سياقتى پلاتفورمالاردىڭ ومىرلىك ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇگىن سەزد وتىرىسى پانەلدىك سەسسيا­لارمەن جالعاسادى. وندا ءدىن مەن قازىرگى جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەر مەن تسيفرلىق جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى رۋحاني قۇندىلىقتار, بىتىمگەرشىلىك تاقىرىپتارىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلادى.

سونىمەن قاتار بيىل VIII سەز اياسىندا جاس ءدىني ليدەرلەر فورۋمى «جاستار بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن: بولاشاق جولىنداعى سينەرگيا» اتتى تاقىرىپتا كەزەكتى ەكىنشى وتىرىسىن وتكىزبەك.

 

جاسۇلان سەيىلحان,

زەيىن ەرعالي,

«Egemen Qazaqstan»