انا ءتىلىمىزدىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءار وتىرىسىندا ايتىپ كەلەدى. «انا ءتىلىمىزدىڭ تاعدىرى جايلى سوناۋ جيىرماسىنشى عاسىردىڭ جيىرماسىنشى جىلدارىنان بەرى كەشەگى الاش قايراتكەرلەرىنەن باستاپ ايتتى» دەگەن مەملەكەت باسشىسى اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا بۇل جايىندا بۇگىنگى ۇلت زيالىلارى دا, ءتىل جاناشىرلارى دا ايتىپ جاتقانىن, ايتىلماعان ءسوز جوعىن, ءبىز ەندىگى ارادا قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن قۇر بايبالام سالا بەرۋدىڭ ەش ناتيجەسى بولمايتىنىن ۇعىنساق ەتتى دەگەن وي تاستادى. جانە ء«تىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىن كەڭەيتە ءتۇسۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باعىتى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن مىزعىماس ۇستانىم» دەپ قاداپ ايتتى.
ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, قازاق قوعامى ءالى دە بولسا, مەملەكەتتىك ءتىل تاعدىرىنا كەيدە ورىندى, كەيدە ورىنسىز الاڭداعان كوڭىل كۇيمەن كۇن كەشۋدە. ماسەلەسىن ايتىپ, ء«تىل جاناشىرى» رەتىندە كورىنگىسى كەلىپ, ارزان ابىروي مەن قۇنسىز بەدەل جيناپ جۇرگەن ايعايشىل توپتار دا جوق ەمەس.
جاڭا جاھاندىق دۇنيە يگىلىگىنىڭ تىزگىنىن وزگەلەرمەن بىرگە ءبىز دە ۇستايمىز, سول دۇنيەنىڭ يگىلىگىن وزگەلەرمەن بىرگە تەڭ كورەمىز دەسەك, ءبىلىمدى بولماعىمىز كەرەك. ويتكەنى دۇنيەنىڭ ەندىگى ورتاق ء«تىلى» – ءبىلىم.
الايدا ءوزىڭنىڭ انا ءتىلىڭدى بىلمەي دە ءبىلىمدى بولۋعا ۇمتىلۋ, بولماسا سوعان تالپىنۋ قازاق دەگەن ۇلتتىڭ قاسىرەتى بولماق. ءبىز مۇنى بەسىكتە جاتقان بالامىزدان باستاپ بارشا قازاقتىڭ ۇل-قىزدارىنىڭ ساناسىنا سىڭىرگەنىمىز ابزال.
مىنە, قازاق ءتىلىنىڭ ماسەلەسىنە وسى تۇرعىدان كەلە وتىرىپ, پرەزيدەنت ۇلتتىق قۇرىلتايدا قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن «كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ» مەملەكەتتىك ءتىل بولاشاعى ءۇشىن دە ءمان-ماڭىزى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. «قازاق ءتىلىن دامىتامىز دەسەك, قازىرگى زامانعى ءادىس-تاسىلدەردى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانعان دۇرىس», دەپ ايتقانىن ەندىگى ارادا اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قولعا الماساق, مەملەكەتتىك ءتىلىمىزدىڭ جاي-كۇيى سول بوس اڭگىمە مەن بوسقا داۋرىعۋشىلىقتان اسا قويمايدى.
وسى ورايدا, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن اقمولا وبلىستىق اكىمدىگى بىرلەسىپ كوكشەتاۋدا 2024 جىلدىڭ 28 ماۋسىمىندا «تىلدىك ورتاعا نەگىزدەلگەن ءتىل ساياساتىن جۇرگىزۋ ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا وتكىزگەن رەسپۋبليكالىق سەمينار-كەڭەستە قازاق ءتىلىن دامىتۋدىڭ قازىرگى زامانعى ءبىراز ءادىس-تاسىلدەرىنىڭ كوڭىلدەن شىققانى جانە ول «انا ءتىلىمىز دامىماي قالادى-اۋ» دەگەن كۇدىگىمىزدى سەيىلتكەنى دە بار ەدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Ana tili» گازەتىنە (3 قاڭتار 2025 جىل) بەرگەن سۇحباتىندا قازىرگى قالىپتاسىپ وتىرعان گەوساياسي جاعدايعا وراي: «وتاندىق جانە الەمدىك نارىقتا قارجىلىق جاعىنان ءتيىمدى ءارى سۇرانىسقا يە بولاتىن ءتۇرلى كونتەنتتى قازاق تىلىندە جاساۋ قاجەت. بۇل جەردە ادەبيەت, مۋزىكا, كينو, سەريال جانە كومپيۋتەر ويىندارى تۋرالى ايتىپ وتىرمىن. انا ءتىلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن ەكەنىنە مەنىڭ ەش كۇمانىم جوق. قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە حالقىمىزدى ۇيىستىرۋ جولىندا ماڭىزدى ءرول اتقارا بەرەدى. بىراق ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتامىز دەپ, ونى باسقا تىلدەرگە, سونىڭ ىشىندە ورىس تىلىنە قارسى قويماۋ كەرەك», دەپ مەملەكەتتىك ءتىلدى نىعايتۋ ءۇشىن جىلدام ارەكەت جاساۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى جولىن ۇسىنىپ وتىر.
بۇل جاعداي ەندىگى ارادا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جانە ونى قولدانۋ اياسىن, اسىرەسە, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىندا ودان ءارى كەڭەيتۋ جانە اقپارات الۋعا ارنالعان ءىت ونىمدەردى جۇرتشىلىق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, سولاردى تاراتۋ جانە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا ءمان بەرىلۋ قاجەتتىلىگىن ماڭىزدى ەتە تۇسەدى.
اسىرەسە وتاندىق جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءتۇرلى سالالارداعى قولدانىسىن ارتتىرىپ, قازاق مۋزىكا ونىمدەرىن جاستار اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزىن دا مىقتاپ ەسكەرۋ كەرەك.
ءبىز ەندىگى ارادا قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم تىلىندەگى ۇلەسىن ارتتىرۋعا قاتىستى شارالار قابىلداۋمەن بىرگە, اسىرەسە, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان كونتەنتتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ جانە تىلدەردى ءىت ونىمدەرى ارقىلى وقىتۋدى جولعا قويعانىمىز دا اسا ماڭىزدى.
«مەن قازاق ءتىلى ۋاقىت وتە كەلە ەتنوسارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءبىز بىرتىندەپ وسىعان كەلە جاتىرمىز. قازاقستان – قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل سانالاتىن كوپتىلدى ەل, بولاشاقتا دا سولاي بولا بەرەدى. بۇل – ءبىز ءۇشىن وراسان زور باسىمدىق», دەپ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 2024 جىلى وتكەن ءحححىىى سەسسياسىندا پرەزيدەنتىمىز وسى ءبىر توقتامدى ءسوزىن ايتقان-دى.
مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتىندا بىزگە قازىرگى عىلىم مەن تەحنولوگيا, جاڭا قوعامدىق قاتىناستار, الەم دۇنيەسىنىڭ دامۋ باعدارى مەن باسىمدىقتارىن جانە قازاقستاندىق جاستاردىڭ الەمدىك وركەنيەتكە زور ىنتاسى مەن وسى كۇنگى ۇمتىلىسىن ەسكەرمەي تاعى بولمايدى.
قازىر ءار اتا-انا ءوز بالاسىنىڭ ءارى كەتكەندە ءبىر شەت ءتىلىن بىلگەنىن قالاپ وتىر جانە بۇل ءبىزدىڭ ەندىگى ۇرپاعىمىزدىڭ كوپتىلدى بولۋىنا ەشكىمنىڭ دە كەدەرگى جاساي المايتىنىن ۇعىندىرادى. بۇعان قولداۋ ءبىلدىرۋ, قۋانۋ عانا قالدى.
اقىن قادىر مىرزا ءالىنىڭ «وزگە ءتىلدىڭ ءبارىن ءبىل, ءوز ءتىلىڭدى قۇرمەتتە» دەگەنىن سانامىزدان ءبىر ەلى شىعارماي, ەلىمىزدەگى ەندىگى ءتىل ساياساتى پرەزيدەنتىمىز ۇسىنىپ وتىرعان ء«وز ءتىلىڭ بىرلىك ءۇشىن, وزگە ءتىل تىرلىك ءۇشىن» دەگەن ۇستانىممەن جۇرگىزىلگەنى ابزال. بۇدان بىلاي سالانى وسى ءبىر پايىممەن بايىپتاپ جۇرگىزە بىلسەك, كوزدەگەن ماقساتىمىزعا جەتەرىمىز دە انىق.
«قازىر ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ مۇشەسى راۋان كەنجەحان ۇلى باستاعان جاڭا بۋىن وكىلدەرى ۇيىم تىزگىنىن قولعا الدى. وسى تۇستا, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى قوعامى» تۋرالى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. مەن قوعامنىڭ «Qazaq tili» ەنداۋمەنت قورىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادىم», دەگەن مەملەكەت باسشىسى اتىراۋ قۇرىلتايىندا ەشكىمدى ماجبۇرلەمەي, قازاق تىلىنە دەگەن كۇندەلىكتى ومىردەگى قاجەتتىلىكتى ارتتىرۋ ارقىلى ءتىلىمىزدىڭ تۇعىرىن نىعايتا بەرۋدى العا تارتتى.
«مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى قۇر سوزدەن ەشتەڭە شىقپايدى. ەڭ باستىسى, ناقتى ءىس بولۋى كەرەك!»
پرەزيدەنتىمىز وسىنى شەگەلەپ ايتتى.
جابال ەرعاليەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
كوكشەتاۋ