ەل باسىنا قيىن-قىستاۋ كۇندەر تۋعاندا بەلدى بەكەم بۋىپ, ەشبىر قاۋىپ-قاتەردەن قايمىقپاي ەرەن ەرلىك تانىتقان ازاماتتار قانشاما؟! حالىق جۇرەگىنەن ورىن العان مۇنداي جاندار قانداي دا قۇرمەتكە لايىق. وسى رەتتە بيىل 100 جاسقا تولىپ وتىرعان گەنەرال نۇرلى بايكەنوۆ تۋرالى ايتپاسقا بولمايتىنداي.
نۇرلى بايكەنوۆ ومبىنىڭ م.گوركي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن 1936 جىلى ءبىتىرىپ, 1936-1940 جىلدارى ومبى پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىنىڭ وقىتۋشىسى, ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارادى. 1940 جىلدىڭ 18 ناۋرىزىندا اسكەر قاتارىنا شاقىرىلادى.
ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا ول زاپوليارەدە, ۋكراينادا, چەحوسلاۆاكيادا بولعان سوعىس قيمىلدارىنا قاتىسىپ, العاشقىدا كارەل مايدانىنىڭ, سودان كەيىن 4-ءشى ۋكراينا مايدانىنىڭ قۇرامىندا جاۋىنگەرلىك بورىشىن اتقاردى. سوعىستان كەيىن نۇرلى بايكەنوۆ تۇركىستان اسكەري وكرۋگىندە ءارتۇرلى دارەجەدەگى قىزمەتتەر اتقارىپ, جاۋىنگەرلەردى اسكەري ونەرگە باۋلۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەدى. اتاپ ايتقاندا, ساياسي ءبولىمنىڭ اتقىشتار كورپۋسىنىڭ ينسپەكتورى, اعا ينسپەكتور, اتقىشتار پولكىنىڭ ساياسي ءبولىمى كومانديرىنىڭ ورىنباسارى. تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ ساياسي ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, تاۋلى-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ ساياسي ءبولىمىنىڭ باستىعى بولدى. ول قاي قىزمەتتە بولسا دا بىلىكتىلىك پەن ىسكەرلىك تانىتتى.
1952 جىلى ماسكەۋدەگى ۆ.ي.لەنين اتىنداعى اسكەري-ساياسي اكادەميانى سىرتتاي وقىپ بىتىرەدى. 1958-1960 جىلدار ارالىعىندا تاجىريبەلى اسكەري مامان نۇرلى بايكەنوۆ قازاق كسر-ءىنىڭ اسكەري كوميسسارياتىنىڭ ساياسي ءبولىم باستىعى, 1960 جىلدان قازاق كسر-ءىنىڭ اسكەري كوميسسارى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقارادى. بارلىق سانالى عۇمىرىن اسكەري قىزمەتكە ارناعان ول 1978 جىلدان باستاپ زەينەتكەرلىككە شىعادى.
1960-1978 جىلدارى قازسسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ مۇشەسى بولىپ سايلانادى. نۇرلى بايكەنوۆ وتان الدىنداعى سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن ءۇش وردەن, بىرنەشە مەدالمەن ماراپاتتالعان.
كەڭەس وداعى تۇسىندا قازاق كسر-ءىنىڭ اسكەري كوميسسارى بولعان ءبىرىنشى قازاق ن.بايكەنوۆ ەدى. كەزىندە ءمىنسىز قىزمەت اتقارعان ادال ازامات ۇكىمەت, قوعامدىق ۇيىمدار تاراپىنان بۇگىندە ەسكەرۋسىز قالىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن گەنەرال ن.بايكەنوۆتىڭ تۇرعان ءۇيىنە مەموريالدىق تاقتا دا قويىلماعان, ارداگەردىڭ قۇرمەتىنە الماتىنىڭ ءبىر كوشەسىنە ەسىمىن بەرۋ ماسەلەسى دە تياناقتالمادى. نۇرلى بايكەنوۆتىڭ 90 جىلدىعىنا وراي وسىدان ون جىل بۇرىن دايىندالعان ەڭبەكتەرى, ماقالالارى, جولداس-دوستارىنىڭ, اسكەري ءشاكىرتتەرىنىڭ ەستەلىكتەرى دە جارىق كورمەي قالدى.
بيىل ۇلى وتان سوعىسى جەڭىسىنىڭ 70 جىلدىعىنا وراي بۇگىنگى بەيبىت ءومىرىمىز بەن جارقىن تۇرمىسىمىز ءۇشىن جانقيارلىق ەرلىكتەرى مەن ەڭبەكتەرىن ارناعان سوعىس ارداگەرلەرىنە قانداي قۇرمەت كورسەتسەك تە ارتىق ەمەس. ول – پارىزىمىز. «ءولى رازى بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن عوي دانا حالقىمىز. ەندەشە, اتاقتى گەنەرال نۇرلى بايكەنوۆتىڭ ەسىمىن دە ەرەكشە ءىلتيپاتتاپ, ۇرپاققا ۇلاعات ەتۋ مىندەت.
ءادىلحان قۇدايبەرگەنوۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ
دوكتورى, پروفەسسور.
الماتى.