وتكەن وقۋ جىلى شىمكەنت قالاسىنىڭ ءبىلىم سالاسى ءۇشىن تولاعاي جەتىستىكتەرمەن ەستە قالدى. قالالىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن اتقارۋشى گۇلنارا دارىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وڭ ناتيجەلەرگە ۇستازدار قاۋىمىمەن بىرگە ءبىلىم سالاسىنا جاۋاپتى بارلىق مامان لەپتى ۇلەس قوستى. مەملەكەت تاراپىنان كەيىنگى جىلدارى قارجى مەن كوڭىل ءبولىنۋىنىڭ ناتيجەسىندە سالادا وڭ وزگەرىس ورىن الا باستادى.
توعىز مەكتەپ رەنوۆاتسيادان وتەدى
وتكەن وقۋ جىلىندا شىمكەنتتە 272 مىڭ بالا ءبىلىم الدى. ونىڭ ىشىندە 12 مىڭعا جۋىق وقۋشى مەكتەپ ءتامامدادى. 640 تۇلەك مەكتەپتى «التىن بەلگىمەن» ءبىتىردى. بيىل ءبىرىنشى سىنىپقا مەكتەپتەر 27 مىڭداي بالا قابىلدايدى. بۇل جۇمىس تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى.
شىمكەنتتىك وقۋشىلار اراسىندا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق جارىستاردا, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىندا توپ جارىپ جۇرگەندەر كوپ. ماسەلەن, 3 كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدىڭ ستۋدەنتتەرى World Skills بايقاۋىندا جەڭىمپاز اتانىپ, ەندى دانيادا قىركۇيەك ايىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە ەلىمىزدىڭ نامىسىن قورعاماق. ولار – شىمكەنت اگرارلىق, №5, №3 يندۋستريالدى تەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ شاكىرتتەرى. ايتا كەتۋ كەرەك, World Skills جىل سايىن وتەتىن بايقاۋ. ول جۇمىسشى ماماندىقتاردى دارىپتەۋدى كوزدەيدى. شىمكەنتتىك ستۋدەنتتەر ءار جىلدا وسى بايقاۋعا قاتىسىپ رەسپۋبليكا كولەمىندە جەڭىمپاز اتانىپ ءجۇر. جۇلدەگە ىلىنگەن شاكىرتتەرگە باسقارما تاراپىنان ءتيىستى قولداۋلار كورسەتىلەدى.
گۇلنارا تۇردىبايقىزىنىڭ بايانداۋىنشا, مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. ايتالىق, وتكەن جىلى 44 كابينەت جابدىقتالسا, بيىل 42 كابينەتتى جابدىقتاۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق توعىز مەكتەپ رەنوۆاتسيادان وتەدى, ياعني قايتا جاڭعىرتىلادى. بۇل جۇمىستار رەسپۋبليكا كولەمىندە قولعا الىنعان باستاما اياسىندا ىسكە اسىپ جاتىر. رەنوۆاتسيا دەگەنىمىز – مەكتەپتى كۇردەلى جوندەۋ, ءىشىن قايتا جابدىقتاۋ. ودان وتكەن ءبىلىم وشاقتارى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى جاعىنان «كەلەشەك مەكتەپتەرىنە» ۇقسايتىن بولادى. توعىز مەكتەپتىڭ كۇردەلى جوندەۋى وسى ايدىڭ سوڭىنا قاراي اياقتالىپ, پايدالانۋعا تاپسىرىلادى. ءبىلىم وشاقتارىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا قالادا ازىرگە ەشقانداي پروبلەما تۋىنداپ تۇرعان جوق.
«كەلەشەك مەكتەپتەرى» كومەككە كەلدى
شىمكەنتتە اپاتتى, ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر تولىعىمەن جويىلدى. دەگەنمەن بالا سانى جوعارى ءبىلىم وشاقتارى بارشىلىق. ماسەلەن, كەيبىر مەكتەپتەردە ءۇش مىڭعا جۋىق بالا وقيدى.
2022 جىلى اپاتتى, 2023 جىلى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر ماسەلەسى شاھاردا تولىعىمەن شەشىلدى. ءبىلىم وشاقتارىنىڭ قۇرىلىسى دەموگرافيالىق وسىمگە ساي جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالادا 18 «جايلى مەكتەپ» سالۋ جوسپارلانسا, سونىڭ ون ەكىسى سوعىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. جاڭا وقۋ جىلىندا تاعى ءبىر «جايلى مەكتەپ» اشىلادى. بۇل بالا سانى تىعىز ورنالاسقان ءبىلىم وشاقتارىنداعى پروبلەمانى شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. ايتا كەتكەن ءجون, باستاپقىدا قابىلدانعان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بيىلعى ماۋسىم ايىندا اتاۋىن وزگەرتىپ, «كەلەشەك مەكتەپتەرىنە» اينالدى.
گ.دارىباەۆا «كەلەشەك مەكتەپتەرىنە» ارنالىپ وقىتۋ باعدارلاماسى تۇزىلەتىنىن, جاي مەكتەپكە قاراعاندا, ءبىلىم بەرۋ ادىستەمەسى وزگەشە بولاتىنىن جەتكىزدى. ازىرگە ەكى ءبىلىم وشاعىنىڭ وقىتۋ باعدارلاماسىندا ەشقانداي وزگەرىس جوق. «كەلەشەك مەكتەپتەرىنە» قويىلاتىن باستى تالاپ – ۇستازداردىڭ جوعارى بىلىكتىلىگى مەن وقۋشىلاردىڭ ساباق ۇلگەرىمىنىڭ جاقسى بولۋى. وتكەن جىلى اشىلعان ەكى «كەلەشەك مەكتەبىنە» وقۋشىلار مەن ۇستازدار جاقىن ورنالاسقان ءبىلىم وشاقتارىنان اۋىسۋ ءتارتىبى بويىنشا قابىلداندى. الايدا گ.دارىباەۆا تاجىريبەدە بۇل ءادىس دۇرىس بولماعانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى 2025 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن جاڭا «كەلەشەك مەكتەپتەرىنە» وقۋشىلار اتا-انالاردىڭ وتىنىشىمەن قابىلدانسا, ۇستازدار كونكۋرس نەگىزىندە جۇمىسقا ورنالاستى. بۇل بىلىكتى مۇعالىمدەردىڭ كونكۋرس ارقىلى ىرىكتەلىپ الىنۋىنا, كەز كەلگەن اتا-انانىڭ بالاسىن «كەلەشەك مەكتەبىندە» وقىتۋىنا مۇمكىندىك بەردى.
قالا اكىمدىگى مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا كەيىنگى جىلداردا وتە قاتتى كوڭىل ءبولدى. سونىڭ ناتيجەسىندە شىمكەنتتىڭ ءبىلىم وشاقتارى باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جاقسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى دەيدى مامان. كوپتەگەن كابينەت جابدىقتالدى. روبوتتەحنيكاعا ارنالعان قوسىمشا كابينەتتەر پايدا بولدى. شىمكەنتتە العاش رەت №137 مەكتەپتىڭ كىرەبەرىس زالىنىڭ قابىرعاسى زاماناۋي ۇلگىدە ارلەندى. سوعان وراي بارلىق ءبىلىم وشاعىنىڭ قابىرعالارى وسى ۇلگى بويىنشا ساندەلدى. وعان مىسال رەتىندە قازاقتىڭ اقىن-جازۋشىلارى مەن وقىمىستىلارىنىڭ قابىرعاداعى پورترەتتەرىن, ولاردىڭ ناقىل سوزدەرىن كەلتىرۋگە بولادى. سونىمەن بىرگە وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس كابينەتتەر زەرتحانالىق قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق جابدىقتالدى.
گ.دارىباەۆا اتاپ وتكەندەي, مەكتەپتەردىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە باسقارما ەرەكشە دەن قويادى. ويتكەنى بالا قاۋىپسىزدىگى ءاردايىم ءبىرىنشى ورىندا تۇرۋعا ءتيىس. اتا-انالاردى الاڭداتاتىن دا وسى جاعداي. سوندىقتان مەكتەپتەردە تولىقتاي تۋرنيكەتتەر ورناتىلعان. دابىل باتىرمالارى ىسكە قوسۋلى. باقىلاۋ كامەرالارى جۇمىس ىستەپ تۇر. ول پوليتسيا دەپارتامەنتىندەگى جەدەل باسقارۋ قىزمەتىنە قوسىلعان. باسقارما تاراپىنان مەملەكەتتىك مەكتەپتەردىڭ قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تولىقتاي شەشىلگەن. جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ءىشىنارا اتقارىلاتىن جۇمىستار بار. اكىمدىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى جونىندە ولارعا ءتيىستى تالاپتار قويىپ, ونىڭ ورىندالۋىن كۇتىپ وتىر. سونداي-اق شىمكەنت مەكتەپتەرى ءى ساناتتى كۇزەت قىزمەتىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەگەر ءبىر جاعداي ورىن السا دەرەۋ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا حابار ءتۇسىپ, ولار وقيعا ورنىنا ەدەل-جەدەل جەتىپ كەلەدى.
جاساندى ينتەللەكت باسقاراتىن جاڭا جوبا
بيىل قالانىڭ ءبىلىم سالاسىندا ءبىرىنشى رەت «ايقىن» جوباسى ىسكە اسىرىلعالى وتىر. وعان جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 5,7 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى. بۇل قاراجاتقا مەكتەپتەردەگى كومپيۋتەرلىك كابەلدەر جاڭارتىلادى. ول ينتەرنەت جىلدامدىعىن جاقسارتۋعا كومەكتەسەدى. قازىر كەيبىر مەكتەپتەردە ينتەرنەت جىلدامدىعى تومەندەۋ. وعان ءبىرىنشى كەزەكتە كابەلدەردىڭ توزىعى كىنالى. مەكتەپتەردە 4 205 كامەرا ىستەپ تۇر. جوبا اياسىندا باسقارما تاعى 9 021 باقىلاۋ كامەراسىن ساتىپ الادى. ءبىلىم وشاعىنداعى ءاربىر كابينەت كامەرامەن جابدىقتالادى. سپورت زالىمەن قوسقاندا قالا مەكتەپتەرىندە 8 230 كابينەت بار. سونىڭ 829-ى كامەرا قىزمەتىنە قوسىلعان. ەندى تەندەردە جەڭىمپاز اتانعان كومپانيا قالعان كابينەتتەردىڭ بارىنە كامەرا ورناتاتىن بولادى. مەردىگەر قولدانىستاعى ءتورت مىڭنان استام كامەرانىڭ ىشىندەگى ىستەن شىققاندارىن دا اۋىستىرىپ بەرەدى. باقىلاۋ قۇرىلعىلارىن جاساندى ينتەللەكت باسقارادى. ەگەر كابينەتتە زاڭ بۇزۋشىلىق ورىن السا, كامەراعا تۇسكەن دەرەكتەر دەرەۋ پوليتسيا دەپارتامەنتىندەگى جەدەل باسقارۋ قىزمەتىنە جونەلتىلەدى. گ.دارىباەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, كامەرا ارقىلى باسقارماداعى ادىستەمەلىك ورتالىق ماماندارى كەز كەلگەن مەكتەپتىڭ كابينەتىندەگى ساباقتى ونلاين باقىلاي الادى.
«سونىمەن بىرگە Kundelik kz. جۇيەسى ارقىلى ديرەكتورعا, ونىڭ ورىنباسارىنا, مۇعالىمگە ەسكەرتۋلەر كەلىپ تۇسەدى. ماسەلەن, اعىلشىن ءتىلىنىڭ مۇعالىمى 45 مينۋتتىق ساباقتا 5 مينۋت تەلەفون قاراسا, 20 مينۋت بىرەۋلەرمەن سويلەسسە, بالالارعا ساباق تۇسىندىرمەي, ءۇي تاپسىرماسىن بەرە سالسا, Kundelik kz. پلاتفورماسىن اشقاندا ەسكەرتۋ كەلىپ تۇرادى. ول جەردە مۇعالىمنىڭ ءىس-ارەكەتىن ايىپتاعان حابارلاما جاريالانادى. ونىڭ ءبارىن جاساندى ينتەللەكت كامەرالار ارقىلى باقىلاپ, Kundelik kz.-كە جىبەرىپ وتىرادى. بۇل حابارلاما ديرەكتور مەن ونىڭ ورىنباسارىنا دا بارادى. ديرەكتور مۇعالىمدى شاقىرىپ الىپ, ءوز مىندەتىن دۇرىس اتقارماعانى ءۇشىن ەسكەرتۋ جاساي الادى نەمەسە باسقا دا جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋى مۇمكىن. جاڭا جوبا شىمكەنتتە ءبىرىنشى مارتە قولعا الىنعالى جاتىر. بىراق باسقا وڭىرلەردە بۇل تاجىريبە ءبىرازدان بەرى بار سياقتى. ءبىز وتكەن جىلى ونى سىناقتان وتكىزىپ كوردىك. قالانىڭ ەكى مەكتەبىنىڭ دالىزىنە جاساندى ينتەللەكتىمەن باسقارىلاتىن كامەرالار ورناتتىق. سول ارقىلى باسقارما ماماندارى ءاربىر تارتىپسىزدىكتى باقىلاپ وتىردى. ءتىپتى جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن بالالاردىڭ كوڭىل كۇيىن انىقتادىق. مىنا بالانىڭ كوڭىل كۇيى جوق, مۇڭايىپ تۇر دەپ جي نۇسقاعان وقۋشىمەن مەكتەپتىڭ پسيحولوگتەرى ارنايى جۇمىس جۇرگىزدى. ءسويتىپ, وقۋشىلاردىڭ پسيحولوگيالىق احۋالىنا جاۋاپتى مامانداردىڭ قىزمەتتىك مىندەتىن كۇشەيتتىك. جاساندى ينتەللەكت ارقىلى باقىلاۋدى باستاپقى تاجىريبەدەن وتكىزىپ كوردىك. ناتيجەسى جامان ەمەس. ەندى قالا كولەمىندە قالاي بولاتىنىن بايقايمىز. جاڭا جوبا مەگاپوليستىڭ ءبىلىم سالاسىنا توڭكەرىس اكەلمەسە دە ءبىراز وزگەرىستەرگە جول باستايتىنى انىق. باقىلاۋ ارقىلى مۇعالىمدەر قىزمەتىنىڭ ساپاسى جاقسارىپ, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىمدەمىز. توبەسىندە كامەرا تۇرعانىن بىلەتىن ۇستاز 45 مينۋت ساباعىن تالاپقا ساي وتكىزىپ, سىنىپ ىشىندە وقۋشىلاردىڭ دا بۇزىقشىلىعى ازايادى», دەدى گۇلنارا تۇردىبايقىزى.
وسى جوبانىڭ كومەگىمەن تەك ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ قويماي, وقۋشىلار اراسىندا كەزدەسەتىن بۋللينگ, ياعني الىمجەتتىكتى دە جويۋعا بولادى.
ءاربىر وقۋشىنى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋگە مەملەكەت تاراپىنان قارجى بولىنەدى. ول «الەۋمەتتىك ءاميان» دەپ اتالادى. سول ءاميان قاراجاتىنىڭ ماقساتتى جۇمسالۋىن باقىلاۋ ءۇشىن باسقارما اقپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندى ەنگىزۋ ۇستىندە. بۇل جۇيە بويىنشا مەملەكەت بالانىڭ ىستىق تاماق جەگەنىنە قاراي اقشا تولەيدى. مەكتەپ اسحاناسىن جالعا العان كاسىپكەر تەك كەلگەن بالا سانىنا قاراي ازىق-ت ۇلىكپەن قامدانىپ, اس ازىرلەيدى. ماسەلەن, مەملەكەت ءجۇز بالاعا اقشا بولسە سولاردىڭ بارلىعى تۇگەل تاماقتانا ما, وعان قارامايتىن. كەلمەي قالعان وقۋشىنىڭ ورنىن باسقا بالا پايدالانىپ كەتەتىن. ەندى جاڭا جۇيەمەن قارجى تەك تاماقتانىپ جۇرگەن بالا ءۇشىن عانا ناقتى قارالادى. وسىلايشا, ابك-نىڭ قارجى ۇنەمدەۋگە كوپ پايداسى تيگەلى تۇر. اقپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەن جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ىسكە اسىرىلادى. ابك-مەن كىتاپحاناعا كەلەتىن بالا سانىن انىقتاپ, وقۋشىلاردىڭ كىتاپحانا قىزمەتىن پايدالانۋداعى ستاتيستيكاسىن ءدال ەسەپتەپ شىعارۋعا بولادى.
اس ءمازىرىن ديەتولوگتەر ازىرلەيدى
كوپ جاعدايدا مەكتەپتەگى اس مازىرىنە قاتىستى كوڭىل تولماستىق ورىن الىپ جاتادى. بيىل بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ءبىلىم سالاسىن ۇلكەن جاڭالىقتار كۇتىپ تۇر. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ مەكتەپ اسحاناسىنىڭ تاماق ءمازىرىن ازىرلەۋ قىزمەتى شىمكەنت قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنا جۇكتەلەدى. بالالارعا قانداي تاعام ءتۇرى پايدالى, ونىڭ مولشەرى قانداي بولۋ كەرەكتىگىن بۇدان بىلاي دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ديەتولوگ ماماندارى وزگە ارىپتەستەرىمەن بىرلەسىپ شەشەتىن بولادى. مەكتەپ اسحاناسىنىڭ اسپازدارى ديەتولوگتەر بەكىتكەن اس ءمازىرى بويىنشا تاماق ازىرلەيدى. گ.دارىباەۆانىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم باسقارماسى اسحانانى جۇرگىزگەن كاسىپكەرلەرگە تاماقتىڭ قالاي ازىرلەنىپ جاتقانىن باقىلايتىن كامەرالار ورناتۋدى مىندەتتەپ وتىر. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە مەكتەپ اسحانالارىندا سانيتارلىق تازالىقتى ساقتاۋ ءۇشىن كەرەك. ەكىنشىدەن اسحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاماقتى ەرەجە مەن نورماعا ساي ازىرلەۋى نازاردا ۇستالادى.
«شىمكەنتتىك ۇستازداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى دەڭگەيدە. ويتكەنى ولار تالاپقا سايكەس ءار ءۇش جىل سايىن «ورلەۋ» مەكەمەسىندە كاسىبي شەبەرلىكتەرىن شىڭداپ وتىرادى», دەيدى گ.دارىباەۆا.
قالا مەكتەپتەرىندە 216 شەبەر ۇستاز ساباق بەرەدى, ولاردىڭ اراسىندا ەڭبەك ەرى اتاعىن العان پەداگوگتەر دە بار. رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق جارىستاردا توپ جارىپ جۇرگەن مۇعالىمدەر دە جەتەرلىك. مەكتەپتىڭ ءپان وقۋلىعىن جازۋعا اتسالىسقان اۆتورلار دا بار. قىسقاسى, مەگاپوليستىڭ ۇستازدار قاۋىمى – ءوز ءىسىنىڭ ناعىز شەبەرلەرى.
بالا قايدا بولسا, قارجى سوندا
گ.دارىباەۆا ۆاۋچەر جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى دا ايتىپ بەردى. ول بالانىڭ ارتىنان ەرەتىن قارجى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. شىمكەنتتە بۇل جۇيەگە الدىمەن مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ءوتتى. بالاباقشالار قازىر تۇگەل ۆاۋچەرلىق جۇيەدە. جاڭا ەرەجە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم سالاسىنداعى ءبىرشاما كەمشىلىكتىڭ بەتىن اشىپ بەردى. بالاباقشالاردا بالدىرعانداردى وتىرىك تىركەپ قويعان جايتتار انىقتالدى. سونداي-اق بالاباقشاعا كەپ جۇرگەن كوپ بالا قالانىڭ ەمەس, باسقا وڭىرلەردىڭ تۇرعىنى بولىپ شىققان. ۆاۋچەرلىق جۇيە كىشكەنتايلاردىڭ تەزىرەك بالاباقشاعا كەزەككە تۇرۋىنا جاعداي جاسادى.
«بۇرىن بالالار مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا قابىلداناتىن. ماسەلەن, ءۇش مىڭ بالاعا كونكۋرس جاريالايتىنبىز. وعان قاتىسۋعا 600-گە جۋىق كاسىپكەر قۇجات تاپسىراتىن. كوميسسيا قاراپ, زەردەلەپ, 3 مىڭ بالانى مەكەمەلەرگە ءبولىپ بەرەتىن. سولاردىڭ ىشىنەن جەكەمەنشىك بالاباقشانىڭ يەسىنە 100 بالا بۇيىرادى. اي سايىن كاسىپكەر سول ءجۇز بالدىرعانعا مەملەكەتتەن اقشا الادى. بىراق بالاباقشاعا بالالاردىڭ ءجۇزى تولىق كەلە مە, جوق پا – وعان ەشكىمنىڭ باسى اۋىرمايدى. ءبىر بالا ون بەس كۇن كەلىپ, قالعان ۋاقىتتا كەلمەۋى مۇمكىن. سوعان قاراماستان, بالاباقشا يەسىنە مەملەكەت بەكىتىلگەن بالا سانىنىڭ اقشاسىن تولەپ وتىردى. ياعني بۇرىنعى جۇيەدە ورىن سانى بولىنەتىن. ۆاۋچەر جۇيەسىندە اقشا ورىنعا ەمەس, ءۇش مىڭ بالانىڭ وزىنە تارالادى. ۆاۋچەرلىق بالاباقشاعا قابىلدانعان كەزدە اقشا وزىمەن بىرگە ەرە كەلىپ, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ بيۋدجەتىنە تۇسەدى. ەگەر بالدىرعان باسقا بالاباقشاعا اۋىسسا, اقشانى دا وزىمەن بىرگە الا كەتەدى. وسى جۇيەنىڭ ناتيجەسىندە بالاباقشالار اراسىندا شىنايى باسەكەلەستىك تۋىندادى. ۆاۋچەردىڭ ەڭ ۇلكەن پايداسىنىڭ ءبىرى دە وسى. جەكەمەنشىك بالاباقشا قوجايىندارى بالالاردى وزدەرىندە الىپ قالۋ ءۇشىن قازىرگى تاڭدا بار جاعدايدى جاساۋعا تىرىسىپ جاتىر. بىرىنشىدەن, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتادى. ەكىنشىدەن, تاجىريبەلى تاربيەشىلەردى جۇمىسقا قابىلدايدى نەمەسە مامانداردى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنا وقۋعا جىبەرەدى. ءبىر سوزبەن, اتا-اناعا بالاباقشا قىزىقتى بولۋ ءۇشىن كوپ وزگەرىستەر جاسايدى. ەڭ باستىسى, اناۋ ءجۇز بالا بالاباقشادان ەشقايدا كەتىپ قالماۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە ۆاۋچەر جۇيەسىنە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى ءوتىپ جاتىر. وعان وقۋشىلار سارايى, ءتۇرلى ۇيىرمەلەر كىرەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن باعىتىنا قاراي ولار قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت, سپورت باسقارمالارىنا قاراپ كەلدى. جاڭا ەرەجە بويىنشا بارلىعى ءبىلىم باسقارماسىنا بىرىكتىرىلدى. ياعني ۇيىرمەلەرگە ۆاۋچەرلىق جۇيەمەن قارجى ءبولۋدى باسقارما جۇزەگە اسىرادى. ەندى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى دە وقۋشىلاردان ايىرىلىپ قالماۋ ءۇشىن ءوزارا باسەكەلەستىككە تۇسەدى. ۇيىرمەلەردى ۆاۋچەرلىق جۇيەگە كوشىرۋ ۇكىمەت باستاماسىمەن قولعا الىنعان قاناتقاقتى جوبا. وعان رەسپۋبليكاداعى 6 وڭىرمەن بىرگە ءبىز دە قاتىسىپ جاتىرمىز. نورماتيۆتىك قۇجاتتاردىڭ بارلىعى دايىن, ءتيىستى قاۋلىلار شىقتى. وسىعان سايكەس 344 قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ قىزمەتىن تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تەكسەرىپ شىعامىز. سوسىن حاتتاما ءتۇزىلىپ, ۇيىرمە باسشىلارىنا ۆاۋچەرلىق جۇيەگە قاتىسا الاتىنى نەمەسە ول تالاپقا ساي ەمەستىگى تۋرالى حابارلاما جىبەرىلەدى. ۆاۋچەرلىق قارجىلاندىرۋدان قاعىلعان ۇيىرمەلەر كەلەشەكتە جابىلىپ قالۋى دا مۇمكىن. ءبىز بارلىق ۇيىرمە باسشىلارىنا عيماراتتارىن ستاندارتقا سايكەستەندىرۋ تۋرالى ەسكەرتپە بەرگەنبىز. عيماراتتىڭ توبەسىنىڭ بيىكتىگى 280 سانتيمەتر بولۋى كەرەك. سپورت زالدا مىندەتتى تۇردە جۋىناتىن بولمە, ۇلدار مەن قىزدارعا بولەك اجەتحانا قاراستىرىلۋ قاجەت دەگەن سىندى تالاپتار قويدىق. مونيتورينگ ناتيجەسىندە ەسكەرتپەگە قۇلاق اسپاعاندارعا تاعى دا ەكى اي مەرزىم بەرۋىمىز مۇمكىن. ول كەزدە دە جاعداي تۇزەلمەسە, ونداي ۇيىرمەلەردى ۆاۋچەرلىق جۇيەمەن قارجى الاتىندار تىزبەسىنەن الىپ تاستايمىز. مەكتەپكە دەيىنگى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە ءجۇرىپ جاتقان قاناتقاقتى جوبا تۇبىندە بەكىتىلىپ, بالاباقشالار سەكىلدى ۆاۋچەرلىق جۇيەگە تۇبەگەيلى كوشەدى دەپ سەنەمىن», دەدى گ.دارىباەۆا.
بۇگىندە قالا مەكتەپتەرىندە قوسىمشا ءپان رەتىندە شاحمات ۇيرەتۋ ساباقتارى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, شاحمات ويىنىن ءپان رەتىندە وقىتاتىن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە بەلگىلى ءبىر ءپاندى وقۋشىلارعا جاڭاشا تاسىلمەن ۇيرەتۋدى قالاعان ۇستازدار دا كوپ. ولار وزدەرىنىڭ ءادىس-ءتاسىلىن باسقارماعا قاراستى ادىستەمەلىك ورتالىققا ۇسىنادى. ارنايى كوميسسيا ونى قاراپ, مۇعالىمگە اۆتورلىق باعدارلاما رەتىندە بەكىتىپ بەرەدى. اۆتورلىق ادىستەمەسىمەن بالالارعا ساباق ءتۇسىندىرىپ جۇرگەن بىلىكتى پەداگوگتەر دە بار.
كادر ماسەلەسىن پلاتفورما رەتتەيدى
جاڭا وقۋ جىلىندا قالانىڭ ءبىلىم سالاسىن تىڭ جاڭالىق كۇتىپ تۇر. بيىل مەكتەپتەرگە «تەمىر» دەپ اتالاتىن جاڭا پلاتفورما ەنگىزىلمەك. وسى تۇجىرىمداما بويىنشا مەكتەپتەگى مۇعالىمدەردىڭ قىزمەتى اۆتوماتتى جۇيە ارقىلى باقىلانىپ, رەتتەلىپ وتىرادى. ماسەلەن, ۇستازدىڭ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى دەمالىسقا شىعۋى, اقىسىز دەمالىس الۋى, تاعى سول سەكىلدى جاعدايلار تۇگەل ەلەكتروندىق پلاتفورمادا تابەل رەتىندە كورىنىپ تۇرادى. ەسەپ-قيساپ ءبولىمى دە ايلىق-جالاقىنى مۇعالىمگە وسى تۇجىرىمداما ارقىلى ەڭبەك ەتكەن كۇندەرىن ەسەپتەپ تولەيدى. جاڭا پلاتفورما مەكتەپتەگى ەسەپ-قيساپتى كادر ءبولىمىنىڭ ءوزارا ۇيلەسىمىمەن جۇزەگە اسادى. سونداي-اق جوعارىدا اتاپ وتكەن «ايقىن» جوباسى دا قوسىلىپ, بىرىڭعاي اقپاراتتىق كەشەن قۇرادى. ۇستازداردىڭ ەڭبەك ءتارتىبىن تۇگەندەپ وتىراتىن بۇل پلاتفورما ازىرگە تەك شىمكەنتتە عانا قولعا الىنعان بىرەگەي جوبا. سونداي-اق گ.دارىباەۆا بيىلعى جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىنا وراي كوللەدجگە تۇسەتىن تالاپكەرلەرگە بولىنەتىن گرانت كولەمى ۇلعايعانىن جەتكىزدى.