ءوز ولكەڭدى, ونىڭ جالپى تابيعاتىن ايالاپ ساقتاۋ بارلىق ۋاقىتتاردا قاستەرلى پارىز سانالىپ كەلگەن. مۇنىڭ ءوزى اۋماعىندا قاراشىعاناق سياقتى قازىنالى كەن ورنى ورنالاسقان ءوڭىر ءۇشىن تىپتەن ماڭىزدى. ول كومىرسۋتەگىلەردىڭ قورى بويىنشا الەمدەگى اسا ىرىلەردىڭ ساناتىنا جاتقىزىلادى. البەتتە, مۇلدەم زيانسىز مۇناي-گاز كاسىپشىلىگى بولمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان تابيعات قورعاۋ تاجىريبەسى تۇرعىسىنان كەلگەندە مۇنداعى مىندەت تابيعاتقا اسەر ەتۋ زاردابىن بارىنشا ازايتۋعا سايادى. بۇعان جەراستى بايلىعىن يگەرۋدە ساۋاتتى ءارى بىلگىر ماماندار جۇمىس ىستەگەن جاعدايدا عانا قول جەتپەك.
قاراشىعاناقتا بىلىكتىلىك پەن كاسىبيلىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا زور ماڭىز بەرىلەدى. بۇل جۇمىس “قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” كومپانياسىندا جوسپارلى ءھام دايەكتى جۇرگىزىلەدى. مۇندا ىزگى نيەتتى مانساپقورلىققا جول اشىق. قىزمەتكەرلەردى باۋلۋ جانە دامىتۋ ءبولىمى قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋەتى مەن مۇمكىندىكتەرىن باعالاۋدىڭ مۇقيات ويلاستىرىلعان باعامدارىن ازىرلەگەن.
كەن ورنىن يگەرۋدى دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى كومپانيالار اليانسى جۇزەگە اسىرۋدا. ولار – بي-دجي گرۋپپ, ەني, شەۆرون جانە لۋكويل. حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جۇمىس ءتاجىريبەسىمەن بىرگە كونسورتسيۋم قازاقستاندىق كادرلارعا قىزمەت ساتىسىندا ورلەۋگە, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋعا, بارعان سايىن نەعۇرلىم جاۋاپتى, دەمەك, جاقسى جالاقىلى لاۋازىمداردى اتقارۋعا مۇرسات بەرەتىن ءبىلىمدى تەگىن الاتىن ءمۇمكىندىك ۇسىنادى. كپو قىزمەتكەرلەردى باۋلۋ جانە دامىتۋ ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى ەلەنا زەمليانسكايانىڭ ايتۋىنشا, وقىتۋ كوپتەگەن باعىتتار بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ول دەگەنىڭىز – تەحنيكالىق ءبىلگىرلىكتى, بيزنەس-ماشىقتاردى, كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىقتى, باسقارۋ ساپالارىن دامىتۋ. قاراشىعاناقتا تەحنولوگيا مەن جابدىقتار ۇنەمى جەتىلدىرىلۋ ۇستىندە. تەحنيكالىق كۇردەلى ۇدەرىستەر تەك شەبەر قولدارعا سەنىپ تاپسىرىلادى. سوندىقتان, بىلايشا ايتقاندا, كاسىبي ماشىقتاردى جاقسارتۋعا ءومىردىڭ ءوزى ءماجبۇرلەيدى. ۇجىم جاڭا ماماندارمەن تولىعا تۇسەدى. جۇمىسقا كىرىسپەس بۇرىن ولار كومپانيانىڭ جوعارى تالاپتارىنا بەيىمدەلۋگە ءمۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالاردى يگەرەدى. ەكى جىلدان بەرى مۇنداي ءتالىم ءورىتو تەحنولوگياسى بويىنشا ۇلىبريتانيانىڭ مۇناي جانە گاز اكادەمياسىندا ءجۇرگىزىلۋدە. بۇل – مۇناي-گاز سالاسى ءۇشىن قىزمەتكەرلەر دايارلاۋدىڭ جالپى جۇرتشىلىق مويىنداعان الەمدىك ءتاجىريبەسى بار وقۋ ورنى.
كەن ورنىنىڭ اكىمشىلىك ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن اقساي قالاسىندا ترەنينگ-ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. وندا كپو قىزمەتكەرلەرى مەن مەردىگەر ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرىنىڭ باسىم بولىگى دايارلىقتان وتەدى.
– كوبىنە-كوپ وقۋ ۇدەرىسى وندىرىستەن قول ۇزبەي جۇرگىزىلەدى. تەوريانى تىكەلەي ءوندىرىس تاجىريبەسىمەن ۇشتاستىرۋ ەلەۋلى ارتىقشىلىقتار بەرەدى. ەڭ الدىمەن, ءتالىم الۋشى جالپى تەوريالىق كۋرستان وتپەيدى, ونىڭ ەسەسىنە وقىتۋشىعا ءوز جۇمىسىنىڭ ەرەكشەلىگى تۇرعىسىنان سۇراقتار قويادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءوزىنىڭ كۇندەلىكتى ىسىندە قاجەتتى ماشىقتار الادى. ءبىز ەڭ زاماناۋي وقىتۋ تەحنولوگيالارىن وندىرىستىك ۇدەرىسكە بارىنشا جاقىنداتۋعا تىرىسامىز. مۇندا ەڭ جوعارى دەڭگەيدەگى وقىتۋشىلاردى اكەلىپ, ءبىلىمدى يمپورتتايمىز. ءورىتو باعدارلاماسى تەك كاسىبي شەبەرلىككە عانا باۋلىپ قويماي, ءبىر كوماندادا جۇمىس ىستەي بىلۋگە, العان اقپاراتتى تالداۋعا, ونى الداعى مىندەتتەرمەن سالىستىرۋعا, ءسويتىپ وسى نەگىزدە دۇرىس شەشىمدەر قابىلداۋعا ۇيرەتەدى. ياعني, نۇسقاۋ بويىنشا عانا ارەكەت جاساماي, نەعۇرلىم جوعارى ناتيجەلەرگە سانالى تۇردە جەتە بىلگەن ابزال.
ەڭ الدىمەن, قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنىڭ نورمالارى مەن ەرەجەلەرىن ساقتاۋعا قاتاڭ تالاپ قويىلادى. جۇرتتىڭ ءبارىنىڭ ولاردى جاتقا ءبىلىپ, بۇلجىتپاي ورىنداۋىنا تۋرا كەلەدى. تيتتەي بۇرمالاۋشىلىقتاردىڭ وزىنە بىردەن تىيىم سالىنادى. قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى جونىندەگى سىناق ەڭ ماڭىزدى ەمتيحان رەتىندە قابىلدانادى. ونىڭ قاداعالانۋى بارلىق نىسانداردا مۇقيات باقىلانادى. ەلەنا بۋلاتوۆانىڭ قىزمەتى ناق وسىلاي – كەن ورنىنداعى قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرى دەپ اتالادى. ول كەز كەلگەن كاسىبي دايارلىق قورشاعان ورتاعا زيان تيگىزبەيتىن قاۋىپسىز جۇمىس ماشىقتارىنا ءۇيرەتەتىن كەشەندى دايەكتى باعدارلامادان تۇراتىنى جايلى ايتتى. بۇل باعدارلاما ءساتتى قولدانىلۋدا. وسى جىلدىڭ مامىرىندا “قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” “بي دجي گرۋپپ” كومپانياسى جىل سايىن وتكىزەتىن بەدەلدى كونكۋرستىڭ جەڭىمپازى بولىپ, ەنشىلەگەن جوعارى ماراپات وسىنىڭ ايعاعى. “قورشاعان ورتا” ۇسىنىلىمىندا “ەكوتسەنتر” جوباسى ءبىرىنشى ورىن الدى. ال كپو قولدانىپ جۇرگەن قالدىقتاردى كادەگە جاراتۋ, قايتا وڭدەۋ جانە بۇرعىلاۋ ەرىتىندىلەرى مەن شلامداردى قاۋىپسىز ورنالاستىرۋ تەحنولوگياسى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە دۇنيەجۇزىندەگى ەڭ جەتىلگەن تەحنولوگيا دەپ تانىلدى.
كەن ورنىندا تالىمگەرلىك باعدارلاماسى دا ءتيىمدى پايدالانۋدا. بۇل دەگەنىڭىز شەبەرلىكتىڭ تىزبەكتى رەاكتسياسىنا ۇقسايدى. ياعني, شەبەرلىكتىڭ قىرى مەن سىرىن جەتە مەڭگەرگەن بەساسپاپ قىزمەتكەر ءوز تاجىريبەسىن جاڭادان كەلگەندەرگە نەمەسە كەيىنگى تولقىن جاستارعا بەرەدى. قىزمەتكەرلەردى باۋلۋ جانە دامىتۋ ءبولىمىنىڭ ماماندارى مۇنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ ءناتيجەلەرىن حال-قادەرىنشە تۇزەتۋگە جانە تالداۋعا كومەكتەسەدى. ايتقانداي, ءتالىم الۋشىنىڭ تالىمگەر تاڭداۋعا مۇمكىندىگى بار. ويتكەنى, بۇل ورايدا, تەك كاسىبيلىك قانا ماڭىزدى ەمەس. سونىمەن بىرگە پسيحولوگيالىق قابىسۋشىلىق, سەنىم فاكتورى مەن مۇعالىمنىڭ بەدەلى ەسكەرىلەدى. بارلىق وسى شارتتار ۇيلەسكەن كەزدە عانا وقۋ مىندەتتى اۋىرتپالىققا ەمەس, سانالى تۇردەگى شىعارماشىلىق ۇدەرىسكە اينالادى. ياعني, بۇل رەتتە بەينە ء“وزىڭ بىلسەڭ, باسقانى ۇيرەت” قاعيداتىن باسشىلىققا الاتىن كاسىپقويلىقتىڭ تىزبەكتى رەاكتسياسى جۇرگەندەي بولادى.
– بۇل جۇيە ومىرگە كەلگەلى ءتورت جىلداي بولدى, – دەپ تۇسىندىرەدى ەلەنا زەمليانسكايا. – ول جاستارعا كاسىبي تۇرعىدا جەتىلىپ قانا قويماي, سونىمەن بىرگە ارىپتەستەرمەن ورتاق ءتىل تابۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەدى. ويتكەنى, ءبىز اركەز ادامداردى جۇمىسقا قابىلداعاندا ولاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن ەسكە الامىز. ال جۇمىستان شىعارۋعا كەلگەندە نەگىزگى سەبەپ جاڭساق نەمەسە سىپايىلىققا جاتپايتىن مىنەز-ق ۇلىق بولىپ تابىلادى. جاس قىزمەتكەر تاجىريبەلى تالىمگەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەگەن كەزدە شيەلەنىستى احۋالدار ءىس جۇزىندە ساپ تىيىلادى. ۇجىمداعى جاقسى ادامگەرشىلىك-پسيحولوگيالىق اۋان تابىستى جۇمىس ءۇشىن وتە ماڭىزدى. بۇل جاعدايدا ۇيىمشىل دا ىنتىماقشىل كوماندا جاساقتاۋ ماقساتى كوزدەلەدى. مۇندا اركىم تەك باس پايداسىن ويلاماي, ۇجىمدىق تابىسقا يكەمدەلەدى.
گەنەرال بولۋدى ارماندامايتىن سولدات ناشار سولدات. بىراق ارمانداپ قويۋ عانا جەتكىلىكسىز. مانساپتى ورلەتۋ ءۇشىن بارلىق قىزمەت باسپالداقتارىنان وتۋگە تۋرا كەلەدى. №3 كەشەندى گاز وڭدەۋ قوندىرعىسىنىڭ مەنەدجەرى ەرجان قاناتوۆتىڭ قىزمەتتىك ءومىربايانى ناق وسىلاي قالىپتاستى.
– قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ ماسەلەلەرىنە ۇجىمدىق تۇرعىدان قاراۋ كادرلاردى ۇلتتاندىرۋدىڭ جوعارى قارقىنىن قامتاماسىز ەتەدى, – دەپ تۇسىندىرەدى ول. – باۋلۋ ءبولىمىنىڭ ماماندارى مەن بولىمشە باسشىلارى قىزمەتكەرلەرمەن ءبىرلەسىپ مانساپتى دامىتۋ جوسپارلارىن ازىرلەيدى. بۇل ەڭ ءتيىمدى – جەكە تۇرعىدان قاراۋ ءادىسىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءورىتو جۇيەسى بويىنشا وقىپ-ۇيرەنۋ كۋرسىنان وتكەن جىگىتتەردىڭ كاسىبي دايارلىق دەڭگەيى ايتارلىقتاي جوعارى. تاجىريبەلىك كۋرستى تامامداعاننان كەيىن ولار شىن مانىسىندە باسەكەگە قابىلەتتى ماماندارعا اينالۋدا.
كپو-دا مانساپتىق ءوسۋ ۇمىتكەرلەرىن ىرىكتەۋگە بايىپپەن جانە ۇتىمدىلىق تۇرعىسىنان قارايدى. ولاردى جاۋاپتى, جوعارى تيىمدىلىكپەن جۇمىس ىستەيتىن ادامدار قاتارىنان تاڭدايدى. حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بىلىكتىلىكپەن قوسا, ءزارۋ سۇرانىستاعى ماماندىق الۋ مۇمكىندىگى, ارينە ءار ۋاقىت الدان شىعا بەرمەيدى. قاراشىعاناقتاعى تىلدەردى ۇيرەنۋ تاجىريبەسى دە نازار اۋدارارلىق ءارى سىننان وتكەن. كەن ورنىندا دا, اقسايدا دا ءۇش ءتىل – اعىلشىن, قازاق جانە ورىس تىلدەرى قولدانىستا دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز. ياعني, بۇل جەردە ءىس جۇزىندەگى ناقتى ءۇش تىلدىلىك ءومىر اقيقاتى.
كاسىپشىلىك ىستە ءوزىڭدى ۇدايى جانە كۇنبە-كۇن تانىتۋ قاجەتتىگىن جاقسى تۇسىنەدى. مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ سياقتى سالاداعى ماماندىق ادامعا ءبىر رەت قانا بەرىلىپ قويمايدى. ول بارعان سايىن نەعۇرلىم ساپالى ءبىلىمدى قاجەت ەتەدى. دەمەك, ۇزدىكسىز وقۋ كەرەك, ءومىر بويى ىزدەنىپ, ۇيرەنۋ كەرەك. قاراشىعاناقتا تاعى ءبىر ەرەجە بۇلجىماس زاڭعا اينالعان. وزىڭە نەعۇرلىم بيىك مەجە بەلگىلەسەڭ, سوعۇرلىم زور ناتيجەگە قول جەتكىزەسىڭ. ءبۇگىنگى تاڭدا ءبىلىمنىڭ بەدەلى ۇزدىكسىز ءوسۋ ۇستىندە. سوندىقتان “قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” كومپانياسىنىڭ شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق مامانداردىڭ تەڭ باسەكەلەستىكتە بولۋىنا ءمۇمكىندىك بەرۋى وتە ماڭىزدى جاعدايلاردىڭ ءبىرى دەپ سانايمىز.
قورعانبەك امانجول.
باتىس قازاقستان وبلىسى.