جاھاندىق ءتارتىپتىڭ جاڭا پاراديگماسى تالقىلاندى

ماۋلەن اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, ورتا دەرجاۆالاردىڭ ارتىپ كەلە جاتقان ءرولى حالىق­ارالىق قاتىناستاردىڭ زاماناۋي جۇيەسىن قالىپ­تاستىرۋعا, جاھاندىق بەيبىتشىلىكتى, ور­نىقتى دامۋدى جانە قاۋىپ­سىز­­دىكتى قامتاماسىز ەتۋگە ايرىق­شا ىقپالىن تيگىزەدى. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار پروفەسسور كيشور ءماحبۋبانيدىڭ «ازيا ءداۋىرىنىڭ» باستالۋى تۋرا­لى تۇجىرىمىنا جانە قازاق­ستان مەن باسقا دا ورتا ەل­دەر ءۇشىن تۋىپ وتىرعان جاڭا مۇم­كىندىكتەرگە ەرەكشە توقتالدى.

«بۇگىنگى كەزدەسۋ جاھاندىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى داع­دارىس پەن گەوساياسي شيەلەنىس كۇ­شەيە تۇسكەن كەزەڭدە ءوتىپ وتىر. قازىر بۇرىنعى ءوزارا ءىس-قيمىل ۇلگىلەرىنىڭ ەسكىر­گەنى انىق بايقالادى. الپاۋىت دەرجاۆالاردىڭ باسە­كەسى, تەح­نولوگيالىق جانە سانك­تسيا­لىق سوعىستار, اشىق اس­كەري قاقتىعىستار, سەنىم داع­دارىسى, سونداي-اق حالىقارا­لىق قۇقىقتىڭ امبەباپ نورمالارىنا نۇقسان كەلتىرۋ الەم ەلدەرىنىڭ ءوزارا قارىم-قاتى­ناسىندا كۇردەلى پروبلە­مالارعا اكەلىپ سوقتىردى. وسىنداي جاعدايدا پروفەسسور ءماحبۋبانيدىڭ «ازيا ءداۋىرىنىڭ» باستالۋى تۋرالى تەزيسى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. شىن مانىندە, قازىرگى تاڭ­دا ازيا الەمدىك ەكونومي­كا مەن ساياساتتاعى نەگىزگى كۇش­تەردىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. ورتا دەرجاۆالاردىڭ تۇراقتىلىق, تەڭگەرىم جانە پراگماتيزمدى ىلگەرىلەتۋشى رەتىندەگى ىقپالى دا ارتىپ وتىر. قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتا دەرجاۆالاردىڭ ءرولىن ودان ءارى ارتتىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدارىپ, بۇل قازىرگى تاڭ­داعى ناقتى قاجەتتىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان تەڭگەرىمدى ديالوگ پەن ارااعايىندىق يدەيالارىن حالىقارالىق دەڭگەيدە دارىپ­تەي وتىرىپ, الەمدىك ىستەر­دە سىندارلى ءرول اتقارۋعا ۇمتى­لادى», دەدى سەنات توراعاسى.

سونىمەن قاتار ماۋلەن اشىمباەۆ گەوساياسي باسەكە­لەستىكتىڭ تاۋەكەلدەرى مەن سالدارىنا نازار اۋداردى. ول بۇل رەتتە كورەگەندىك پەن سترا­تەگيالىق قادامنىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعان بىرقاتار مەملەكەتتىڭ تاجىري­بەسىنە توقتالىپ ءوتتى.

ءوز كەزەگىندە كيشور ماحبۋ­باني ازيانىڭ الەمدە گەوسايا­سي تۇرعىدان دامي تۇسكەنىن ايتىپ, ۇلتتىق ساياسي مۇددەلەر مەن قۇندىلىقتاردىڭ كونۆەرگەنتسياسى اسا ماڭىزدى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ساراپشىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي ءتاسىل تەڭگەرىمدى كوپجاقتى الەمدىك ءتارتىپتى قالىپتاستىرۋدىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ سانالادى. ديپلومات جاھاندىق ساياساتتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, اۋماقتىق داۋ-جانجالدار مەن دىنارالىق قاقتىعىستار تۋرالى دا ءسوز قوزعادى.

جاھاندىق ۇدەرىستەرگە قاتىستى ماسەلەلەردى جاڭا پەرس­پەكتيۆا تۇرعىسىنان تالقى­لاۋعا بەلگىلى قازاقستان­دىق كاسىپكەر جانە «Qalam» مەدياجوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى تيمۋر تۋرلوۆ پەن سەنات جانىنداعى ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى دە بەلسەندى قاتىسىپ, ءوز ويلارىن ءبىلدىردى. ولاردىڭ قاتارىندا Maqsut Narikbayev University باسقارما توراعاسىنىڭ حالىقارالىق بايلانىستار جانە باستامالار جونىندەگى كەڭەسشىسى, «Widening the Scope: How Middle Powers Changing Liberal Institutionalism» كىتابىنىڭ اۆتورى ميراس جيەنباەۆ جانە قازاقستانداعى بەيجىڭ ءتىل جانە مادەنيەت ۋنيۆەرسيتەتى برەنچ-كامپۋسىنىڭ ديرەكتورى, PhD ساۋلە قوشانوۆا بار.

پروفەسسور كيشور ماحبۋ­باني – الەمنىڭ ينتەللەكتۋالدى كۇن تارتىبىنە ەرەكشە اسەر ەتەتىن تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ول 33 جىل سينگاپۋردىڭ ديپلوماتيا سالاسىندا ەسەلى ەڭبەك ەتتى, ەكى رەت بۇۇ جانىنداعى سينگاپۋردىڭ تۇراقتى وكىلى بولدى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى لاۋازىمىن دا اتقاردى. لي كۋان يۋ اتىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە ءبىرىنشى دەكانى, ساياسي بەستسەللەرلەردىڭ اۆتورى.

وسى ورايدا «Qalam Club» جوباسى تۋرالى دا ايتا كەتكەن ابزال. بۇل پىكىرتالاس الا­ڭى – الەمدىك دەڭگەيدەگى زەرتتەۋ­شى­لەر مەن عالىمداردىڭ ءسوز سويل­ەۋىنە ارنالعان public talk پلات­فورماسى. مۇندا ساراپشىلار بۇكىل الەمنىڭ بولا­شا­عىن ايقىندايتىن گەوسايا­سات, مادەنيەت, تەحنولوگيا, ۇلت­تىق بولمىس جانە جاھان­دىق وزگەرىس­تەر تۋرالى وي-پىكىرلەرىن ايتىپ, تىڭ يدەيالاردى تالقىلادى.