Instagram مەن TikTok-تا ۆيدەو سالىپ, YouTube-تا بلوگ جۇرگىزىپ جۇرگەندەردىڭ ارەكەتىن بۇرىن تەك حوببي دەپ قابىلدايتىنبىز. ال قازىر بۇل – ناقتى تابىس كوزى, ءتىپتى جاڭا ەكونوميكالىق كەڭىستىككە اينالىپ ۇلگەردى. ەلدە ينتەرنەت قولدانۋشىلار سانى 18 ملن-نان اسىپ, حالىقتىڭ 92%-ى عالامتورعا تۇراقتى قوسىلادى. ونىڭ 75%-ى الەۋمەتتىك جەلىنى بەلسەندى پايدالانادى.
الەۋمەتتىك جەلى – مۇمكىندىكتەر الاڭى
بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىدەن تابىس تابۋدىڭ بىرنەشە نەگىزگى ءتاسىلى بار: پاراقشادا جارناما ورنالاستىرىپ, قارالىم مەن بەلسەندىلىك ءۇشىن اقى الۋ; ەكسكليۋزيۆ كونتەنت ءۇشىن تۇراقتى تولەم قابىلداۋ; ونىمدەردى جارنامالاپ, ساتىلىمنان پايىز ەنشىلەۋ; ءونىمدى ونلاين پاراقشا ارقىلى ۇسىنۋ, تىكەلەي قولداۋ – وقىرماننان دونات نەمەسە سىيلىق قابىلداۋ. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بەلسەندى قولدانۋشىسى, جاس ءانشى ءارى اقىن ارمانبەك جاكەيحاننىڭ ايتۋىنشا, TikTok-تاعى قارالىمنان تۇسەتىن مونەتيزاتسيا قازاقستانعا ەندى كەلىپ جاتىر.
– TikTok-تا مونەتيزاتسيانىڭ تولىق ىسكە قوسىلماۋى – ءبىز ءۇشىن ۋاقىتشا كەدەرگى. سول سەبەپتى, كوپ قولدانۋشى جاڭا اككاۋنت اشىپ, مونەتيزاتسيا باپتاۋلارىن ىسكە قوسۋعا تىرىسادى. ويتكەنى الگوريتم كەيبىر پاراقشادا مونەتيزاتسيانى قولداسا, ەندى بىرىندە مۇلدە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ءوزىم العاشقى پاراقشامدا تىكەلەي ەفيرگە شىعىپ, كورەرمەندەردەن ۆيرتۋالدى سىيلىقتار الىپ, كىشىگىرىم تابىس تاۋىپ ءجۇردىم. قازىر نەگىزگى كۇشتى قارالىمنان تابىس تابۋعا باعىتتاپ, ارنايى جاڭا پاراقشامدى دامىتىپ جاتىرمىن, – دەيدى.
ارمانبەك TikTok مۇمكىندىكتەرىن تولىق يگەرۋمەن قاتار, YouTube-ءتى دە بەلسەندى پايدالانادى. بۇل پلاتفورمادا مونەتيزاتسيا جۇيەسى 2007 جىلدان بەرى جولعا قويىلعان.
– YouTube-تاعى كونتەنتىم ۇنەمى مونەتيزاتسيالانادى. بۇل پلاتفورمادا جۇمىس ىستەۋ وڭاي ەمەس, بىراق بەرەتىن مۇمكىندىگى زور. بۇل – جاي عانا ونلاين تابىس ەمەس, شىن مانىندە زاڭدى كاسىپتىڭ ءبىر ءتۇرى. سوندىقتان مەملەكەتكە تولەۋدى دە سالىق مىندەتتى دە ۇمىتپاۋ كەرەك. ەگەر ءبىز وسى سالانى كاسىبي دەڭگەيدە دامىتساق, تسيفرلىق ەكونوميكاداعى ورنىمىزدى ناقتىلاي الامىز, – دەدى ارمانبەك.
بلوگەرلەر سالىقتان جالتارا المايدى
بىرەۋ – ۆاينەر, بىرەۋ – شولۋ جاساۋشى, ەندى ءبىرى موتيۆاتسيا مەن كوسمەتيكا ارقىلى قىرۋار اقشا تاۋىپ وتىر. ال ەندى سول تابىس زاڭ الدىندا قانشالىقتى اشىق؟ 2023 جىلى قابىلدانعان «ونلاين پلاتفورمالار مەن ونلاين جارناما تۋرالى» زاڭ – وسى سالاداعى العاشقى ناقتى قادامنىڭ ءبىرى. قۇجاتقا سايكەس, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى تابىس تاپقاندار 3%-دان 10%-عا دەيىن سالىق تولەۋگە مىندەتتى.
الايدا زاڭ قابىلدانعانىمەن ورىنداۋ جاعى اقساپ تۇر. 2025 جىلعى اقپاندا مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى 594 بلوگەردىڭ جالپى سوماسى 53,3 ملرد تەڭگە سالىق تولەمەگەنىن مالىمدەدى. كەيىن 15 بلوگەرگە 1,5 ملرد تەڭگە قوسىمشا سالىق سالىنىپ, 75 ملن تەڭگە بيۋدجەتكە قايتارىلعان. تاعى 850-گە جۋىق بلوگەرگە ەسكەرتۋ جاسالىپتى.
ايتپاقشى, 2024 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ بلوگەرلەر كەز كەلگەن جارنامالىق كونتەنتىن «جارناما» نەمەسە «PR نەگىزىندە» دەپ بەلگىلەۋگە مىندەتتەلدى. تالاپتى بۇزسا, 57 مىڭ تەڭگەدەن باستاپ جارتى ميلليونعا دەيىن ايىپپۇل تولەيدى. دەگەنمەن ماسەلە تەك زاڭدا ەمەس. كوپ بلوگەر سالىقتىق ساۋاتتان جۇرداي. تابىسىن زاڭداستىرۋدان قورقادى نەمەسە قايدان, قالاي باستارىن بىلمەيدى.
كولەڭكەلى تابىس كورىنبەي قالمايدى
ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقتىڭ ايتۋىنشا, زاڭسىز اقشا تابۋ ۇدەرىسى بىرنەشە كەزەڭنەن تۇرادى.
– ءبىرىنشىسى – ورنالاستىرۋ. زاڭسىز جولمەن الىنعان اقشا الدىمەن قارجى جۇيەسىنە ەنگىزىلەدى. مىسالى, كاسىپكەرلىك تابىس رەتىندە كورسەتىلۋى مۇمكىن. ەكىنشى كەزەڭ – قاباتتاستىرۋ. بۇل كەزەڭدە اقشا بىرنەشە قارجىلىق وپەراتسيا ارقىلى وتكىزىلەدى. ناقتى قايدان كەلگەنىن جاسىرۋ ماقساتىندا شەتەلگە اۋدارىلادى نەمەسە كريپتوۆاليۋتاعا اينالۋى مۇمكىن. ءۇشىنشى كەزەڭ – ينتەگراتسيا. سوڭىندا بۇل اقشا زاڭدى كاسىپكە نەمەسە جەكە تۇتىنۋعا جاراتىلادى. مىسالى, جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الۋعا نەمەسە ينۆەستيتسيا سالۋعا پايدالانىلۋى مۇمكىن, – دەپ ءتۇسىندىردى ساراپشى.
ونىڭ سوزىنشە, كەيبىر كونتەنت جاساۋشىلار تولەمدى كريپتوۆاليۋتا ارقىلى الىپ, ونى جاسىرىپ وتىرۋى مۇمكىن. مۇنداي تاسىلدەرمەن كەلگەن تابىس سالىق ورگاندارىنا كورسەتىلمەيدى. اقش-تا بلوگەرلەر مەن كونتەنت جاساۋشىلارعا ارنايى سالىق فورمالارى ەنگىزىلگەن. TikTok, YouTube تابىستارى ارنايى 1099 فورماسى ارقىلى ەسەپكە الىنادى.
– ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە 2020 جىلدان باستاپ DAC7 ديرەكتيۆاسى كۇشىنە ەندى. وعان سايكەس, YouTube, TikTok پلاتفورمالارى پايدالانۋشىنىڭ تابىسى تۋرالى اقپاراتتى اۆتوماتتى تۇردە سالىق ورگاندارىنا جىبەرىپ وتىرۋعا ءتيىس. سينگاپۋر, كورەيا, جاپونيا ەلدەرىندە الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ تابىسى ارنايى سالىق كودىمەن تىركەلىپ, زاڭدى ەسەپكە الىنادى. بۇل ەلدەردە اقشانى جىلىستاتۋعا قارسى زاڭ وتە قاتاڭ جۇمىس ىستەيدى. وسى رەتتە بىزدە دە سالىق كودەكسىنە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, بلوگەرلەر مەن كونتەنت جاساۋشىلار ءۇشىن ناقتى ەرەجەلەر مەن تالاپتار بەلگىلەنۋى كەرەك, – دەيدى ەكونوميست.
اسەم جاناتوۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ جۋرناليستيكا جانە الەۋمەتتىك عىلىمدار فاكۋلتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى