باتىس قازاقستان وبلىسى اقجايىق اۋدانىنداعى اتامەكەن اۋىلىندا تۇراتىن اعايىندى مىرزابەۆتار جايىق وزەنى جاعاسىنان الدەبىر الىپ جانۋاردىڭ سۇيەگىن تاۋىپ العان.
ۇزىندىعى 1 مەترگە جەتەتىن ەرەكشە جىلىكتى العاش بايقاپ, قازىپ العان جاسقايرات, جاسبولات, ىزباسقان مىرزابەۆتار جانە مەرالى جاسقايرات ۇلى ەرەكشە جادىگەردى سول اتامەكەن اۋىلىنداعى «جەرۇيىق» تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تارتۋ ەتىپتى. مۋزەي جەتەكشىسى جانىبەك ابىلپەيىسوۆ جىلىكتىڭ سۋرەتىن ماماندارعا كورسەتىپ, اقپارات ىزدەي باستاعان. ء«اۋ باستا بۇل سۇيەك ءزىلدىڭ – ەجەلگى مامونتتىڭ جىلىگى بولار دەپ ويلادىم» دەيدى اۋىل مۇعالىمى.
«سۋرەتكە قاراعاندا بۇل سۇيەك وسىدان 23-34 ميلليون جىل بۇرىن پالەوگەن, كاينوزوي داۋىرىندە ءومىر سۇرگەن الىپ مۇيىزتۇمسىق – پاراتسەراتەري حايۋاناتىنىڭ اسىقتى جىلىگى بولۋى مۇمكىن. ارينە, ناقتى تۇجىرىم ايتۋ ءۇشىن جان-جاقتى زەرتتەۋ, عىلىمي ساراپتاما جاسالۋى كەرەك. جانۋاردىڭ وزگە بولىگىن تابۋ ءۇشىن وقيعا بولعان جەرگە قازبا جۇمىسىن جۇرگىزۋ قاجەت شىعار. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە پالەونتولوگيالىق سۇتقورەكتى جانۋارلاردى زەرتتەپ جۇرگەن عالىم بار, بۇل ىسپەن اينالىسادى دەپ ويلايمىن. جالپى, الىپ مۇيىزتۇمسىقتىڭ سۇيەگى بۇدان بۇرىن دا قوستاناي وڭىرىنەن, جايىق بويىنان 1950 جىلدارى ەكسپەديتسيا كەزىندە تابىلعانى بەلگىلى» دەيدى ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى باتىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي جۇمىس جانە حالىقارالىق بايلانىستار جونىندەگى پرورەكتورى, گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, پروفەسسور قاجىمۇرات احمەدەنوۆ.
پاراتسەراتەري – ازيا قۇرلىعىندا ءومىر سۇرگەن ەجەلگى سۇتقورەكتى جانۋارلاردىڭ ەڭ ءىرىسى ەكەن. قاڭقا سۇيەگى تۇگەل تابىلماعاندىقتان, ونىڭ دەنەسىنىڭ ءدال ولشەمى ءالى كۇنگە دەيىن تولىق انىقالماعان. مويىنومىرتقا مەن قابىرعالارى تۇگەل ەمەس, قۇيرىعى تۋرالى مۇلدە مالىمەت جوق.
«بۇل حايۋاننىڭ تاسقا اينالعان سۇيەگىن العاش 1846 جىلى ۆيكاري ەسىمدى سولدات قازىرگى پاكىستان جەرىنەن تاۋىپتى. 1916 جىلى رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ عالىمدارى ارال تەڭىزىنە جاقىن جەردەن ءمۇيىزسىز پاراتسەراتەريدىڭ جاقسى ساقتالعان باسى جوق تولىق قاڭقاسىن تاپقان ەكەن. وعان «Indricotherium» – «يندريك اڭى» دەگەن ەسىم بەرىلگەن. ال 1922 جىلى امەريكالىق زەرتتەۋشى روي چەپمەن ەندريۋس گوبي شولىندەگى مونعوليا مەن قىتاي ايماعىنان وسى جانۋاردىڭ اياق سۇيەگى مەن باس سۇيەگىن تابادى. قىتاي عالىمدارىنىڭ 2003–2004 جىلعى زەرتتەۋى ناتيجەسىندە, حايۋاناتتىڭ بۇل تۇرىنە پاكىستاندىق پاراتسەراتەري, قازاقستاندىق جانە مونعوليالىق يندريكوتەري, قىتايلىق دجۋنگاريتەري دەگەن اتاۋ بەرىلىپتى», – دەيدى جانىبەك ابىلپەيىسوۆ.
ولكە تاريحىنا ەرەكشە قۇمار ازامات, شاعىن اۋىلدان مۋزەي اشىپ, وقۋشىلاردى تاريحقا باۋلىپ وتىرعان جانىبەك ابىلپەيىسوۆ جازعى كانيكۋل كەزىندە جايىقتىڭ سۇيەك تابىلعان قۇمدى جەرىن قازىپ, ىزدەستىرۋ-زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
باتىس قازاقستان وبلىسى