مومىش ۇلى ارداق تۇتقان مۇحامەتقۇل

باتىر بابامىزدىڭ جان جۇرەگىن جارىپ شىققان بۇل جىردىڭ تولىق ءماتىنى مىناداي:

كەلبەتتى, ورتا بويلى, وجەت مىنەز,

كەڭ ماڭدايدا اقىلدى جايناعان كوز.

ادەپتى ءھام ونەرلى سالتاناتتى,

سەندەي جىگىت انادان تۋا بەرمەس.

دەۋشى ەدىم ىشىمنەن مەن سەنى كورىپ,

ايتپاعانمەن وزىڭە شىن سىر بەرىپ.

بولاشاقتا قولباسشى بولاتىن ەر

وتكەلدەن وتسە قيىن جورىق كورىپ.

قيا جەردەن قيسايماي,

تىكە ءجۇرىپ كەتىپ ەڭ.

سەسكەنبەستەن قاۋىپتەن,

قايتپاستان العان بەتىڭنەن.

بىرنەشە قىرعىن سوعىستا,

جالتاقتاماي ارتىڭا,

جىگىتتىك, ەرلىك, باتىرلىق,

قاھارماندىق ەتىپ ەڭ.

توسىننان تيگەن دۇشپانعا

تاپقىرلىقپەن, ادىسپەن,

تاباندىلىق ەتىپ ەڭ.

پولكقا بۇيرىق بولعاندا,

ءبىر وزىڭە امانات

ەرلەردى تابىس ەتىپ ەم.

قان مايداندى قاق جارىپ

شىققانىڭا ءسۇيسىنىپ,

ءبىزدىڭ باتىر مىناۋ دەپ,

كورسەتىپ ماقتان ەتىپ ەم.

ءورشىل, وجەت باتىرىم,

ەرلىگىڭە سەنۋشى ەم.

قاس باتىردىڭ بەينەسىن

سيپاتىڭنان كورۋشى ەم.

اقىلعا دا كەڭ ەدىڭ,

ۇلگى, ونەگە كورسەتەر,

ەر سەركەسى بولار دەپ

ىشىمنەن باعا بەرۋشى ەم.

سەرىگىم ەدىڭ سەنىمدى

جاۋدى بىرگە شابىسقان.

جۇرەككە سۋىق, جانعا جات

ەسىتتىم حابار الىستان:

سىيماي كەتتىڭ ماڭدايعا

قىرشىن, شەيىت ارىستان.

قازاڭا قاتتى قايعىرىپ,

جىگەر, باۋىرىم, قۇم بولىپ,

قابىرعام مەنىڭ قايىسقان.

 

وسى جىردىڭ گازەتكە جاريالان­عان نۇس­­قاسىنىڭ سوڭىندا «مۇحامەتقۇل يسلامقۇلوۆ­تىڭ قازا بول­­­عانىن ەستى­گەندە» دەگەن سىل­­­تەمە بار. دەمەك باتىر اتامىز بۇل جوقتاۋ-جىردى مۇحامەتقۇل يسلامقۇلوۆ دەگەن دوسىنىڭ قازا­­سى­نا ارناپ جازعان ەكەن. ەندەشە, باتىر بابامىز جوقتاعان بۇل ادام كىم؟

مۇحامەتقۇل يسلامقۇلوۆ 1906 جىلى وڭتۇستىكتەگى ارىس-بادام وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپتى. اتا-باباسى پاتشالىق رەسەي كەزىندە بي-بولىس بولعان, وقىعان-توقىعان ادامدار ەكەن. ءوزى 1920 جىلى تاشكەنتتەگى ورتا ازيا مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن جۋرنا­ليس­تيكا ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتىندە ءتىلشى بولىپ باستاپتى. 1938 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنە اۋىسىپ كەلىپ, 1941 جىلى سوعىسقا رەداكتسيا تابال­دى­رىعىنان اتتانىپتى.

وسى وقيعانىڭ باسى-قاسىندا بولعان مايدانگەر-جۋرنالشى قابي مىڭجانوۆ «ەگەمەندى قازاقستان» گازەتىنىڭ 90 جىلدىعىنا وراي شىق­قان كىتابىندا: «سوعىستى ەستىگەن كەزدە, بارشا قىزمەتكەرلەر, ءبىرىمىز قال­ماي رەداكتسيانىڭ كەڭ بولمەسىنە جينالدىق. اركىمنىڭ جۇزىنەن كۇندەگىدەي جايراڭداعان قۋانىش نىشانى ەمەس, ىزعارلى ىزبار ەسەدى. لەۆيتاننىڭ داۋىسى: «...ناچالاس ۆوينا, نەمتسى نارۋشيلي گرانيتسى سوۆەتسكوگو سويۋزا...», دەپ ايتىپ جاتقان كەزدە ادامداردىڭ بارلىعى ۇرەيلەرى ۇشىپ, ءۇنسىز قالدى. بۇل ۇنسىز­دىكتى گازەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ ادەبي قىزمەتكەرى مۇحامەتقۇل يسلامقۇلوۆ بۇزدى. ول قىزىل اسكەر­دىڭ زاپاستاعى كومانديرى ەدى. «وسى ءتۇنى مەن سىزدەرمەن قوشتاسامىن», دەدى مۇحامەتقۇل. «قازىر ۇيگە دە سوقپاستان تۋرا اسكەري بولىمگە تارتامىن, بارلىق جىگىتتەرگە ءسات ساپار تىلەيمىن, جەڭىسپەن جولىعايىق, جولداستار!», دەپ بارىمىزبەن قوشتاستى. وسى­لاي­شا, «سوتسياليستىك قازاق­ستان» ۇجىمىنان ءبىرىنشى بولىپ ماي­دانعا اتتانعان يسلامقۇلوۆ ەدى» دەپ ەسكە الىپتى.

وسىلاي سوعىسقا اتتانعان ازامات 1941 جىلى شىلدە ايىندا تالعاردا جاساقتالعان 316-اتقىشتار ديۆيزياسىنا ءوز ەركىمەن تىركەلىپ, ديۆيزيا كومانديرى گەنەرال-مايور ي.ۆ.پانفيلوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ماسكەۋدى قورعاۋ مايدانىنا قاتى­سا­دى. بۇل تۋرالى اسكەري ءتىلشى ا.بەك «ۆولوكالام تاس جولى» اتتى كىتابىندا: «...ءبىز دە, نەمىستەر دە كۇتپەگەن تۇستان «ۋرا» ەستىلدى. بۇل بىزگە كومەككە كەلگەن لەيتەنانت يسلامقۇلوۆتىڭ ۆزۆودى ەكەن. ەڭ شەشۋشى ساعاتتا ول ءوزىن ناعىز باتىل جاۋىنگەر رەتىندە كورسەتە ءبىلدى. جاۋدىڭ ارتىنا بايقاتپاي شىعىپ, قولايلى ءسات تۋعاندا اتىلۋ – وڭاي ءىس ەمەس» دەپ جازعان ەكەن.

باۋكەڭ پولك كومانديرى لاۋازىمىنا كوتەرىلگەندە, ورنىنا ءبىرىنشى باتالونعا كوماندير ەتىپ لەيتەنانت م.يسلامقۇلوۆتى ءوزى تاعايىندايدى. بۇل تۋرالى ءوزىنىڭ «موسكۆا ءۇشىن شايقاس» كىتابىندا جانە «لەنينشىل جاس» گازەتىنىڭ 1970 جىلعى 6 ماۋسىمداعى سانىندا جاريالانعان «ارىسىم ەدى...» اتتى ەستەلىگىندە: «وت پەن سۋدان وتكەن باتالونىمدى كىمگە سەنىپ تاپسىرامىن, – دەپ ويلاپ كەلەمىن. كوپ ويلانىپ, كوپ تولعانىپ, باتالونىمدى مۇحامەتقۇل يسلامقۇلوۆقا تاپسىرۋعا شەشىمگە كەلدىم» دەپتى.

باۋكەڭنىڭ باتاسىمەن باتالون كومانديرى مۇحامەتقۇل قول باستاپ, جاۋدى جاپىرىپ, قازاقتىڭ ابى­رويىن اسىرادى. بۇل تۋرالى پانفيلوۆ ديۆيزياسىنىڭ گۆارديا كاپيتانى ا.ترەفيلوۆتىڭ ەستەلىگىندە يسلامقۇلوۆتىڭ ەرلىگىن بىلاي دەپ بايان­دايدى: «1942 جىلدىڭ 3 اقپانىندا يسلامقۇلوۆ باتالونى ەكى ءجۇز بولىكتەن تۇراتىن جاۋدىڭ ەڭ مىقتى قوسىنىمەن شايقاستى. باتالون كومانديرى ستارايا رۋسسا قاسىنداعى مالەە گوربي سەلوسىنىڭ ماڭىندا جاۋدىڭ قورعانىسىن قيراتقان كەزدە تاعى دا ەڭ قاۋىپتى شايقاستا ەرلىك پەن باتىرلىقتىڭ ۇلگىسى بولدى» دەسە, باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ەستەلىگىندە: «جاۋىنگەرلەردىڭ قالاي ورنالاسقانىن كورەيىك دەپ بلينداجدان شىعىپ كەلە جاتىر ەدىم, مەنى بىرەۋ شاقىردى. داۋىس شىققان جاققا قاراي بۇرىلسام مۇحامەتقۇل ەكەن. ول العا قاراي وزىپ كەتتى. بىلمەيمىن, وسى كەزدە ونىڭ نەنى بايقاعانىن, ءسىرا نەمىس مەرگەنىنىڭ مىلتىعىنداعى وپتيكالىق كوزدەۋىشكە شاعىلىسقان ساۋ­لەنى كورىپ قالسا كەرەك, مۇحاڭ جالت بۇرىلىپ مەنى باس سالدى. «بۇعان نە بولدى؟» دەپ ويلاپ ۇلگەر­گەنىمشە بولعان جوق, ول مەنى قۇشاق­تاعان كۇيى جەرگە قۇلادى. مەن «نە بولدى؟» دەسەم ءۇن جوق. ءجۇرىپ كەتكەن ەكەن. وق سول جاۋىرىنىنىڭ استىنان ءدال جۇرەككە ءتيىپتى. مۇحاڭدى كريۋكوۆوداعى «باۋىرلاستار قابى­رىنە» جەرلەۋ ءۇشىن سانيتارلاردى شاقىرىپ, دەنەسىن ارباعا ارتىپ, العى شەپتەن ارتقا قاراي جىبەردىم», دەپتى.