ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك مۇراعاتىندا 1911 جىلدان باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ارالىقتا قالا, وبلىس تاريحىنا تىكەلەي بايلانىستى قۇجاتتار ساقتالعان. مۇراعات قورىندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تاقىرىبىنا بايلانىستى ءبىرشاما مالىمەت بار. كەڭەس وداعى باتىرلارى مەن سوعىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ №322 قۇجاتتار توپتاماسىنا جەزقازعاندىق ارداگەرلەردىڭ جەكە تەكتىك قۇجاتتارى ەنگىزىلگەن.
قازىرگى تاڭدا بۇل قور اسا قۇندى ماتەريال قاتارىنا الىنعان. بۇل قوردا جەزقازعاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرلارى نيكولاي گريگورەۆ, اركادي زەنكوۆسكي, فەدور يۆانيشكو, نيكولاي كولباسوۆ, پەتر ميللەر, قازبەك نۇرجانوۆ, نيكولاي پودسادنيك, ولەگ ششەرباكوۆتىڭ قىسقاشا ءومىربايانى, ماراپات قاعازدارىنىڭ كوشىرمەلەرى, مايدانداعى جەكە ەرلىكتەرىنىڭ مازمۇنى بەرىلگەن. ودان ءارى «داڭق» وردەنىنىڭ تولىق يەگەرلەرى – فەدور بەلوۆ, ۆيكتور كۋرياتوۆ, نيكولاي كالمىكوۆ, ۆاسيلي سپيتسىن, جاقسىمبەت ۇنشىباەۆتاردىڭ قىسقاشا دەرەكتەرى, ماراپات تىزىمدەرى, فوتوقۇجاتتارى ساقتالعان.
وسى قوردا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ەڭبەك جولىن جەزقازعان وڭىرىنە ارناعان, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى جانگەر جاناسوۆتىڭ جەكە, قىزمەتتىك جانە قوعامدىق قىزمەتىنە قاتىستى قۇجاتتارى, جاعىپار يرمۋحامەدوۆ, مۇقان بالاپانوۆ, يبادات قىلىشبەكوۆ, كوجالەپەس كاليەۆ, مىرزاعالي بايبوسىنوۆ, فەدور اندرەەۆيچ سازونەنكو, زەيىن جۇرسىنوۆتەردىڭ قۇجاتتارى ساقتاۋعا الىنعان.
1994 جىلى مەملەكەتتىك مۇراعاتقا جەرگىلىكتى «دجەزكازگانسكايا پراۆدا» گازەتى رەداكتسياسىنىڭ ۇجىمى تاپسىرعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ مايدانعا قاتىستى ەستەلىك-حاتتارىن, جۋرناليستەردىڭ جانە وبلىس ولكەتانۋشىلارىنىڭ ارداگەرلەر جايىنداعى ماقالالارى مەن جازبالارى دا وسى قوردى تولىقتىرعان.
ۇلىتاۋ وبلىسى مەملەكەتتىك مۇراعاتتىڭ قۇجاتتاردى عىلىمي پايدالانۋ جانە جاريالاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى اينۇر نۇريددينوۆا:
– سوعىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ قورى قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن تولىقتىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. مىسالى, 2024 جىلى مايدانگەر ابجاپپار ءتاشيموۆتىڭ قۇجاتى قوسىلسا, 2025 جىلى I, II دارەجەلى «وتان سوعىسى», III دارەجەلى «داڭق», ەكى مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىنىڭ يەگەرى, جەزقازعان قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى بەكتاي ابساتتاروۆتىڭ, مايدانگەر, II دارەجەلى «وتان سوعىسى», II, III دارەجەلى «داڭق» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, ەڭبەك ارداگەرى ءتۇسىپ سەكەمانوۆتىڭ قۇجاتتارى ساقتاۋعا الىندى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى قيلى كەزەڭ, ارداگەرلەر تۋرالى قۇندى دەرەكتەر مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ جەكە تەكتىك قور يەسى, بەلگىلى ولكەتانۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى سۇتەمگەن بۇكىروۆتىڭ قورىندا دا بار. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا قارساقباي, جەزقازعان, نيكولسكي, جەزدى, ۇلىتاۋ اسكەري كوميسسارياتىنان شاقىرىلىپ, حابار-وشارسىز كەتكەندەردىڭ, قازا تاپقانداردىڭ ءتىزىمى, 1941–1944 جىلدارداعى «زا مەد» گازەتىنىڭ كوشىرمەلەرى, قاھارلى جىلدارداعى قارساقباي-جەزقازعان تۋرالى, ۇوس باتىرلارى جايىندا ماقالالار, ارداگەرلەردىڭ ءومىربايانى, ماراپاتتارى تۋرالى مالىمەتتەر, سۋرەتتەرى جيناقتالعان. ۇلىتاۋدان شىققان جاۋىنگەر باۋبەك بۇلقىشەۆ تۋرالى, «جەزقازعاندىق بەس بوزداق» – جاناحمەت باياحمەتوۆ, ءتاشىباي المۇحانبەتوۆ, ءشارىپ قالمانباەۆ, شاھاراپ ساقتاعانوۆ, قاپاتاي رايىمبەكوۆ حاقىندا جيناقتاعان قۇجاتتار توپتاستىرىلعان, – دەيدى.
بۇل جەردە ايتا كەتەرلىك جايت, ولكەتانۋشى سۇتەمگەن بۇكىروۆتىڭ قورى دا اسا قۇندى قۇجاتتار قورىنا ەنگىزىلگەن. 1995 جىلى جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىنا بايلانىستى وتان قورعاۋ جولىندا قۇربان بولعان جاۋىنگەرلەرگە ارنالىپ شىعارىلعان «بوزداقتار» كىتابىنىڭ 2 تومى جەزقازعان وبلىسىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنە ارنالعان.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرى ماكەن تورەگەلدين مەن قالكەن ماكەنباەۆتىڭ جەكە تەكتىك قورلارى ساقتاۋعا الىنعان. سونداي-اق №545 جەكە تەكتىك قور يەسى ولكەتانۋشى, جيناقتاۋشى سايات جالپاقوۆتىڭ قۇجاتتارىندا دا ۇوس ارداگەرلەرى جايىندا مالىمەتتەر كەزدەسەدى.
بۇعان قوسا مۇراعاتتا «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە اۋديوۆيزۋالدىق قۇجاتتاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ» بولىمىندە مايدانگەرلەر مەن ەڭبەك ارداگەرلەرىنىڭ بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بەينەقۇجاتتارى مەن فوتوقۇجاتتارى ساقتالعان.
ۇلىتاۋ وبلىسى