سوت سالاسىن روبوتتاندىرۋ سۋديالاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتتى

كەڭەس جۇمىسىنا جوعارعى سوتتىڭ سوت القالارىنىڭ توراعالارى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ, نازگۇل راحمەتۋللينا جانە اسلان تۇكيەۆ, سونداي-اق سوت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى نايل احمەتزاكيروۆ قاتىستى. وبلىستىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ باسشىلارى ءىس-شاراعا بكب ارقىلى قوسىلدى. 

قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ن.راحمەتۋللينا ءوز سوزىندە زاڭناماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە (قك-ءنىڭ 6-بابى) بايلانىستى 87% ماتەريال (1 279) قاناعاتتاندىرىلىپ, سوتتالعانداردىڭ جازالارى جەڭىلدەتىلگەنىن, بۇل تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى ورىنداردى بوساتۋعا ەلەۋلى ىقپال ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ءۇش اي ىشىندە قىلمىستىق ىستەر سانى 8,5%-عا ارتقان (8 795-تەن 8 962-گە دەيىن). 

بيىلعى جىلدىڭ I توقسانىندا اپەللياتسيادا 453 ۇكىم تۇزەتىلدى (5,1%), ال 2024 جىلدىڭ وسى كەزەڭىندە - 340 ۇكىم (4,3%) وزگەرتىلگەن جانە كۇشىن جويعان. كاسساتسيادا 48 ادامعا قاتىستى (بارلىعى 81 سوت اكتىسى) اپەللياتسيالىق اكتىلەر وزگەرتىلىپ, كۇشىن جويعان, 11 ءىس 22 ادامعا قاتىستى قايتا قاراۋعا جىبەرىلگەن. تەرگەۋ سوتتارى قاماۋعا الۋعا سانكتسيا بەرۋدى سيرەك قولدانا باستادى — 65,8%, بۇل وتكەن جىلعى 87%-بەن سالىستىرعاندا از. 

بايانداماشى سوتتاردىڭ پروتسەستىك قاتىسۋشىلاردىڭ شاعىمدارىن وبەكتيۆتى قاراۋعا, دالەلدەمەلەردىڭ زاڭعا سايكەستىگىنە ءپرينتسيپتى باعا بەرۋگە نازار اۋدارۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ادامنىڭ كىنالىلىگى تۋرالى شەشىم بارلىق زاڭ تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ جينالعان جەتكىلىكتى دالەلدەر جيىنتىعىنا نەگىزدەلۋى ءتيىس.

بوستاندىقتان ايىرۋعا بالامالى بۇلتارتپاۋ شارالارى مەن جازالاردى كەڭىنەن قولدانۋ ۇسىنىلادى - ەلەكتروندىق بىلەزىكتەرمەن ۇيقاماق, قوعامدىق جۇمىستار مەن ايىپپۇلدار. سونداي-اق, شارتتى-مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ (شمب) جانە جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن جەڭىل جازا تۇرىنە اۋىستىرۋ (ججا) كەزىندە زاڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋ قاجەت. 

ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ن.ءشارىپوۆ تالاپ قويۋلار سانىنىڭ 40%-عا وسكەنىن (281 مىڭنان 393 مىڭعا دەيىن) اتاپ ءوتتى. كوبىنەسە بۇل بانكروت دەپ تانۋ, شىعىندى ءوندىرۋ جانە شارتتىق مىندەتتەمەلەرگە قاتىستى داۋلار. بۇل ءوسىم سونداي-اق سوت تاپسىرمالارى, سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ۇسىنىستارى مەن بورىشكەرلەردى ءماجبۇرلى تۇردە الىپ كەلۋگە سانكتسيالار ەسەبىنەن دە بايقالادى. 

قارالعان ىستەر سانى 19%-عا ارتقان (118,6 مىڭنان 141,2 مىڭعا دەيىن), ونىڭ ىشىندە شەشىم شىعارىلعان ىستەر — 15%-عا (68,2 مىڭنان 78,5 مىڭعا دەيىن). اپەللياتسيادا 8,4 مىڭ ءىس قايتا قارالىپ, (ودان بۇرىنعى 8,2 مىڭ ءىس), 1 111 سوت شەشىمى تۇزەتىلدى (1,4%), بۇل وتكەن جىلعى 1 081-گە (1,6%) قاراعاندا از.

اپەللياتسيا 3 ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاسا (2024 ج. — 5), كاسساتسيا مۇنداي فاكتىلەردى انىقتاماعان. جوعارعى سوتتىڭ وزگەرتكەن جانە جويعان اكتىلەر سانى ۇشتەن بىرىنە ازايدى (140-تان 91-گە دەيىن).

سونىمەن قاتار سوت تورەلىگىنىڭ ساپاسى جاقسارعانى اتاپ ءوتىلدى.  تاتۋلاسۋ راسىمدەرى بويىنشا 62 مىڭنان استام مەدياتسياعا جاتاتىن ىستەردىڭ 30,5 مىڭى بالامالى تاسىلدەرمەن شەشىلگەن (2024 ج. — 28 مىڭ).

اكىمشىلىك ىستەر جونىندەگى سوت القاسىنىڭ توراعاسى ا.تۇكيەۆ 2025 جىلدىڭ I توقسانىندا تالاپ قويۋلار سانى 5%-عا (7 833-كە دەيىن) ارتقانىن مالىمدەدى.

سوت ورىنداۋشىلارىمەن داۋلاردى ەسەپتەمەگەندە سوت شەشىمدەرىنىڭ 59%-ى تالاپ قويۋشىلاردىڭ پايداسىنا شەشىلدى. تاتۋلاسۋ جانە تالاپ قويۋدان باس تارتۋ 39% جاعدايدا تىركەلدى (2 521 ءىس), بۇل دا 5%-عا ءوسىم كورسەتەدى. اپەللياتسيا سوت اكتىلەرىنىڭ 11%-ىن, كاسساتسيا -13,6%-ىن تۇزەتكەن. بيىلعى 1 ناۋرىزدان باستاپ اۋماقتان تىس سوتتىلىق 59 ءىس بويىنشا قولدانىلعان.

زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا توزبەۋشىلىك تۋرالى سويلەگەن بايانداماشى ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتار 393 جەكە ۇيعارىم شىعارعانىن, 265 اقشالاي ءوندىرىپ الۋ قولدانىلعانىن ايتتى. ول ىستەردى نەگىزسىز قايتارۋعا جول بەرمەۋ جانە اكىمشىلىك راسىمدەردى قولدانۋ مەن سوت اكتىلەرىن شىعارۋ پراكتيكاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ساپالى اناليتيكالىق ماتەريالدار ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

سوت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ن.احمەتزاكيروۆ سوت عيماراتتارىن سالۋ مەن جوندەۋگە قاتىستى بىرقاتار جوسپارلانعان جوبالاردى اتاپ ءوتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, روبوتتاندىرۋ سۋديالاردى كۇندەلىكتى جۇمىستان بوساتىپ, سوت اكتىلەرىن بەرۋدى جەدەلدەتكەن, سۋديالاردىڭ ۋاقىتىن كۇردەلى ىستەردى قاراۋعا قايتا بولگەن جانە نەگىزسىز تالاپ قويۋلار سانىنىڭ ازايۋىنا ىقپال ەتكەن.

«ماسەلەن, 2024 جىلعى تامىزدان باستاپ روبوت داۋسىز دالەلدەمەلەر جانە قۇقىق بۇزۋشىلاردىڭ كەلىسىمى بولعان جاعدايدا 85 مىڭنان استام ءىس بويىنشا شەشىم جوبالارىن دايىنداعان. بورىشكەرلەرگە ەلدەن شىعۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى قاۋلىلار سانى 76%-عا ارتتى (108 مىڭنان 190 مىڭعا دەيىن).

روبوتتاندىرۋدى اكىمشىلىك قاماۋ جانە كولىك قۇرالىن ماس كۇيدە باسقارۋ ىستەرىنە, سونداي-اق باسقا ساناتتاعى ىستەر بويىنشا بولجام تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە كەڭەيتۋ جوسپارلانۋدا. ول سونداي-اق ءتسديجاوم-مەن بىرلەسىپ, بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دەرەكتەرىن جاڭا دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعىنا اۋقىمدى كوشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى. بۇل سوتتىڭ IT-جۇيەلەرىندەگى ۇزىلىستەردى بولدىرماۋعا باعىتتالعان», دەيدى ن.احمەتزاكيروۆ . 

ا.مەرعاليەۆ كەڭەستى قورىتىندىلاي كەلە, جالپى سوتتاردىڭ ىستەردى قاراۋ ساپاسىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, سۋديالار كورپۋسىنىڭ باستى نازارى ىستەردىڭ ءمان-جايىن مۇقيات زەردەلەۋگە جانە زاڭ نورمالارىن ناقتى تۇسىندىرۋگە, بالامالى بۇلتارتپاۋ شارالارىن قولدانۋ, شمب جانە ججا تۋرالى ءوتىنىشحاتتاردى قاراۋ جونىندەگى جوعارعى سوتتىڭ ۇسىنىمدارىن ورىنداۋعا, سونداي-اق سىبايلاس جەمقورلىق پەن سۋديالىق ادەپ نورمالارىن بۇزۋعا جول بەرمەۋگە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

جوعارعى سوت توراعاسى وبلىستىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن سوتتاردىڭ باسشىلارىنا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كاسىپكەرلەر اراسىنداعى داۋلاردى قاراۋ كەزىندە مەملەكەتتىڭ مۇددەسىن «جالعان قورعاۋعا» جول بەرمەۋ تۋرالى پرەزيدەنت تاپسىرماسىن, سونداي-اق سوت تورەلىگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋدى جالعاستىرۋ قاجەتتىگىن ەسكە سالدى.