اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ ينستيتۋتىن دامىتۋ ماسەلەسى تالقىلاندى

ءىس-شاراعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى, اۋىل اكىمدەرى, ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى, ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ينستيتۋتتاردىڭ ساراپشىلارى مەن وكىلدەرى قاتىستى. جيىندى ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ارمان ەشمۇراتوۆ اشىپ, اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ورتالىقسىزداندىرۋ ۇدەرىسىن كۇشەيتەتىنىن باسا ايتتى.

«2021 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ۇلكەن ساياسي جانە اكىمشىلىك وزگەرىس بولدى. ازاماتتاردىڭ تىكەلەي مانداتىنا نەگىزدەلگەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسى قالىپتاسىپ جاتىر. بۇل جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى زاڭدىلىق مودەلىن ساپالى تۇردە وزگەرتىپ, وڭىرلەردەگى ساياسي سۋبەكتيۆتىلىكتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى ول.

ەشمۇراتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تىكەلەي سايلاۋ بيلىكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, ساياسي باسەكەلەستىك پەن ازاماتتىق بەلسەندىلىك مادەنيەتىن دامىتۋعا ىقپال ەتەدى. سايىپ كەلگەندە, بۇل باستامالار مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى تۇراقتى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن سەنىمدى كۇشەيتۋى كەرەك.

جيىنعا قاتىسۋشىلار رەفورمانىڭ تاعى ءبىر اسەرى پارتيالىق سالانىڭ جاندانۋى ەكەنىنە نازار اۋداردى. ءماجىلىس دەپۋتاتى يسلام سۇڭقار تىكەلەي سايلاۋدى قولدايتىنىن, قازاقستان حالىقتىق پارتياسىنىڭ 2023 جىلعا ارنالعان باعدارلاماسىندا مۇنداي ۇسىنىس بولعانىنا توقتالدى.

«اكىمدەردى تىكەلەي سايلاۋ دەموكراتيالاندىرۋدىڭ ەلەمەنتى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ساياسي پارتيامىزدى تانىمال ەتۋدىڭ جاقسى قۇرالى. ءبىز ءوز كانديداتتارىمىزدى ۇسىنعان سايىن قولداۋشىلار سانىن كوبەيتەمىز. حالىق قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ءبىزدىڭ قاتارىمىزعا قوسىلۋعا نيەت ءبىلدىرىپ جاتىر», دەدى دەپۋتات.

سونىمەن بىرگە, جيىنعا قاتىسۋشىلار رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋداعى قيىندىقتاردى, اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى اكىمدەردىڭ قارجىلىق وكىلەتتىكتەرىنىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋدانىنداعى قاجىمۇقان اۋىلىنىڭ اكىمى الپامىس ابەنوۆ بۇل ءوز كەزەگىندە ايماقتارداعى جول, ساياباق سالۋ, كوممۋنيكاتسيا تارتۋ ماسەلەسىن شارتتى تۇردە عانا اكىم شەشەتىنىن اڭعارتاتىنىن ايتتى. 

«اكىمدەر وزدەرىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارى اياسىندا كوممۋنيكاتسيا ورناتۋعا, جول سالۋعا جانە تاعى باسقالارعا ۋادە بەرە الادى. دەسە دە قىزمەتكە كىرىسكەننەن كەيىن بۇل جۇمىستارعا اۋدان, وبلىس دەڭگەيىندە ماقساتتى بيۋدجەت بولىنبەگەنىن بىلەدى. ناتيجەسىندە اكىمدەر ازاماتتاردىڭ الدىندا اقتالۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى يسلام سۇڭقار.

ساراپشىلار بيۋدجەتارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى قولدانىستاعى زاڭنامانى جان-جاقتى قاراستىرۋ قاجەتتىگىن, سونداي-اق وبلىستىق بيۋدجەتتەردى جەرگىلىكتى دەڭگەيگە بەرۋ مۇمكىندىگىن اتاپ ءوتتى. اكىمدىك كورپۋستىڭ كادرلىق الەۋەتىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى سەرىك ءجۇسىپوۆ اكىم لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەر ءۇشىن مىندەتتى تەستىلەۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى.

«كوپتەگەن ەلدەردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ باسشىلارى تەستىلەۋدەن وتەدى. قازاقستاندا بۇل تاجىربيە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە قاتىستى قولدانىلىپ وتىر. سايلاناتىن اكىمدەرگە دە وسى ءۇردىستى قولدانساق تىكەلەي سايلاۋ يدەياسىنا دا سىن بولماۋشى ەدى», دەپ ءتۇسىندىردى ول.

قوعامدىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ءمادينا نۇرعاليەۆا «امانات» پارتياسىنىڭ «اكىمدەر مەكتەبى» جوباسى اياسىندا اكىمدەردى جۇيەلى وقىتۋ تۋرالى ايتتى. جوباعا 2400-دەن استام اكىم قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

«زاڭناما مەن بيۋدجەت ساياساتىنان باستاپ سالىق بازاسى مەن وكىلەتتىكتەردى كەڭەيتۋ تەتىكتەرىنە دەيىن نەگىزگى سالالار قامتىلاتىن بولادى. بۇل رەتتە تسيفرلاندىرۋ دا ماڭىزدى ءرول اتقارۋى كەرەك. كوپتەگەن اۋىل اكىمدەردىڭ قولىندا مال باسىنىڭ سانى, ەكونوميكالىق ءپروفيلى مەن اۋىلدىڭ ءوسۋ باسىمدىقتارى تۋرالى رەسمي مالىمەت جوق», دەدى مادينا نۇرعاليەۆا.

قورىتىندىلاي كەلە, قاتىسۋشىلار اكىمدەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى ساياسي جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. ولاردى سايلاۋ ماسەلەسى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تالقىلاۋلاردان تىس قوعامدا كەڭ تالقىلاۋدى تالاپ ەتەدى. تەك وسىلاي عانا قازاقستانداعى جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ وڭتايلى مودەلىن ىزدەۋ تابىستى بولا تۇسەدى.