مەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنا بىرنەشە حات جولداپ, سوتتالعان ايەلدەردىڭ تۇرمەدەگى جاعدايىنا قاتىستى وزەكتى جايتتاردى باياندادىم. وسى جانايقايىمدى مەملەكەت باسشىسى ەستىپ, بۋرابايدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىندا مەنىڭ كوتەرگەن ماسەلەمدى ارنايى اتاپ ايتتى.
ەلىمىزدە ايەلدەر جازاسىن وتەيتىن 6 مەكەمە بار. ونىڭ ەكەۋى 1937 جىلى سالىنعان. سونىڭ ءبىرى – الماتى وبلىسىنداعى جاۋعاشتى كەنتىندە ورنالاسقان مەكەمەدە ادام سىيماي جاتىر. ولاردىڭ سانى بەلگىلەنگەن مەجەدەن 100-دەن اسا ادامعا اسىپ كەتكەن. بۇل ايەلدەردىڭ كوبىنىڭ بالاسى بار.
2019 جىلدان باستاپ 2024 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان بالالى ايەلدەردىڭ سانى 125 پايىزعا ارتقان. قازىر جازاسىن وتەپ جاتقان, ءتۇرلى دەرتكە شالدىققان ايەلدەردىڭ 66,5 پايىزىندا ايتۆ ينفەكتسياسى, 25 پايىزىندا ونكولوگيا, قالعانىندا تۋبەركۋلەز بەن باسقا دا اۋرۋلار انىقتالىپ وتىر.
پرەزيدەنتكە جولداعان حاتتارىمدا وسىنىڭ ءبارىن ايتا كەلە, ايەلدەردىڭ جازاسىن جەڭىلدەتۋ كەرەك ەكەنىن كوتەردىم. سونداي-اق ونى شەشۋ جولدارىن دا ۇسىندىم. مۇندا تەك راقىمشىلىق جاساۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك. ويتكەنى راقىمشىلىق – ءبىر رەتتىك اكت. ونى قىلمىستىق جانە قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق كودەكستىڭ قۇقىق قولدانۋ جولدارى ارقىلى شەشۋ كەرەك. سوتتار كوبىنەسە بالالى ايەلدەرگە جازاسىن كەيىنگە شەگەرۋ, جازاسىنىڭ وتەلمەگەن بولىگىن شارتتى تۇردە ۋاقىتىنان بۇرىن بوستاندىق بەرۋ سەكىلدى جەڭىل جازاعا اۋىستىرۋدان باس تارتادى. سونىڭ سالدارىنان تۇرمەلەردە ادام شەكتەن تىس كوبەيىپ جاتىر.
وسى ماسەلەنى وزگە دە سالا ماماندارىمەن بىرگە زەردەلەگەن كەزدە تۇرمە تۇرعىندارىنىڭ ىشىندە بەس بالاسى بار ايەلدەردىڭ دە جازاسىن وتەپ جاتقانىنا, ونىڭ تورتەۋىن ۇيىندە قالدىرىپ, بىرەۋىمەن وتىرعانىنا كوز جەتكىزدىم. مۇنداي جاعدايدى بولدىرماۋ ءۇشىن بالالى ايەلگە جازا تاعايىنداۋ ماسەلەسىن قايتا قاراۋ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىستارى ەل ىشىندەگى تولعاعى جەتكەن ماسەلەلەر كوتەرىلەتىن ماڭىزدى الاڭعا اينالعانىن ايتقىم كەلەدى. ءبىز بۇعان دەيىن تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, پەدوفيليا, ەسىرتكى قىلمىسى سەكىلدى پروبلەمالاردى كوتەردىك. بىلتىر ونىڭ ءبارى ءتيىستى ورىندارعا جەتىپ, ەل كۇتكەن وڭ شەشىمدەر قابىلداندى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بۇدان بىلاي جاي عانا قۇقىق بۇزۋشىلىق ەمەس, قىلمىس رەتىندە قارالاتىن بولدى. پەدوفيليا ءۇشىن ەندى تەك ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالادى. ەسىرتكى جاسىرىپ كەتەتىن جاسوسپىرىمدەر ءۇشىن جازانى ديففەرەنتسيالاۋعا دا قول جەتكىزىلدى. ويتكەنى بۇعان دەيىن ولار جاي عانا ەسىرتكىنى تاسىمالداعانى ءۇشىن ەسىرتكى وندىرۋشىلەرمەن بىردەي جازاعا تارتىلاتىن. ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىستارىندا بۇل پروبلەمانىڭ ءبارىن پرەزيدەنت ايتتى, ءتيىستى تاپسىرما بەردى, ودان ءارى زاڭدا كورىنىس تاپتى. مۇنىڭ ءبارى ايەلدەر مەن بالالار قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا ورىندالعان اسا ماڭىزدى جۇمىستار بولعانى راس.
ايمان وماروۆا,
قۇقىق قورعاۋشى