بالالار بۇزاقىلىققا نەگە بارادى؟

ەسكە سالا كەتسەك, 24 اقپاندا الەۋ­­مەتتىك جەلىدە ءجاسوسپىرىم مەك­تەپ وقۋشىلارىنىڭ وز­دەرى قاتارلاس ۇل بالانى ۇر­­عان ۆيدەوسى كەڭ تارادى. ءبىر قى­زى­­عى, الگى ۇلدى تەپكىلەگەندەر­دىڭ ارا­سىندا قىز بالالار دا بار. اۋىز­دارى بوقتىق سوزگە تول­عان ولار «قۇر­باندىقتارىن» كەمسىتىپ, مۇ­قات­قان­دارىن تۇگەلدەي تاسپاعا تۇسىرگەن.

بۇل وقيعا سەمەيدىڭ 343-ورام اۋدانىندا بولعان دەسەدى. جەردە جىلاپ جاتقان بالاعا ەش اياۋ­شىلىق بىلدىرمەي, كەرىسىنشە ءوز «ەر­لىكتەرىنە» ءماز بولعان جاس­وس­­­پى­رىمدەردىڭ ارەكەتى جەلى قول­­دانۋ­­شىلارىنىڭ جاعاسىن ۇستات­تى. ولار بۇزاقىلاردى تەز ارادا قۇ­­رىق­تاپ, جازاعا تارتۋدى تالاپ ەتتى.

قوعامدى دۇرلىكتىرگەن جايت­قا جەرگىلىكتى پوليتسيا بىردەن دەن قويىپ, كوپ وتپەي وقيعا قاتىسۋ­شىلارىنىڭ ۇستالعانىن ءارى قىلمىستىق ءىس قوز­عالعانىن مالىمدەدى.

«كيكىلجىڭگە قاتىسقاندار اتا-انا­­­لارىمەن بىر­گە پوليتسيا بولىمىنە جەت­­كىزىلدى. جاس­وسپىرىمدەر پوليتسيا بو­لى­­مىنە ەسەپكە قويى­لادى. ولاردىڭ مىنەز-قۇلقىن كامە­لەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى وبلىستىق كوميسسيا قارايدى», دەلىنگەن پوليتسيا دەپار­تامەنتى تاراتقان حابارلامادا.

سونىمەن قاتار ءتارتىپ ساقشىلارى بالانى ۇرىپ-سوققان جاسوسپىرىمدەردىڭ اتا-انالارى ءوز بالالارىنىڭ تاربيەسىنە نەمقۇرايدى قاراعانى ءۇشىن قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىنىن, بالالار وقيتىن ءبىلىم مەكەمەلەرىنە قاتىستى دا شارا قولدانىلاتىنىن مالىمدەدى. بۇل وقيعا اباي وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىلىعىنىڭ ايرىقشا باقىلاۋىنا الىندى. قازىر زارداپ شەككەن 6-سىنىپ وقۋشىسىمەن ارناۋلى مامانداندىرىلعان ورتالىقتا پسيحولوگتەر جۇمىس ىستەپ جاتىر.

«بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل مەن پسيحو­لوگتەر بالاعا قولداۋ كورسە­تىپ, وقيعا­نىڭ ەموتسيالىق زارداپتارىن جويۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قۇزىرەتتى ورگاندار بالانىڭ پسيحولوگيالىق جاع­دايىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كومەك قو­لىن سوزدى», دەپ مالىمدەدى جەرگىلىكتى پو­ليتسيا.

وقيعاعا قاتىستى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل دينارا زاكيەۆا پىكىر ءبىلدىرىپ, وبلىس اكىمى بەرىك ۋاليمەن كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قىلمىستىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىن جانە سەمەي قالاسىندا جاسوسپىرىم­دەر تاراپىنان جاسالعان قىلمىستى تالقىلاعانىن جازدى.

«قىلمىستىڭ الدىن الۋدىڭ نەگىزى – وتباسىلارمەن, مەكتەپتە بالالارمەن جەكە جۇمىس ىستەۋ. سەمەي قالاسىندا جاس بالاعا قاتىستى قىلمىس جاساعان ەكى ءجاسوسپىرىمنىڭ اتا-انالارى بۇعان دەيىن بالانى تاربيەلەۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن ورىنداماعان اتا-انالار رەتىندە كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى كوميسسيادا قارالعان. اتا-انالاردىڭ ءبىرى ناركولوگيالىق ديسپانسەردىڭ ەسەبىندە تۇر. ال ەكىنشى وتباسىندا بالا مەكتەپىشىلىك ەسەپكە الىنعان. وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلارمەن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت, اسىرەسە بۇل جۇمىس قا­بىل­دانعان زاڭعا سايكەس ەلدىڭ بارلىق اۋدانىندا اشىلۋعا ءتيىس. وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك. قازىر اباي وبلىسىندا مۇنداي ورتالىق تەك ءبىر اۋداندا بار. بولاشاقتا تاعى 10 اۋدان مەن ەكى قالادا, سونىڭ ىشىندە سەمەي قالاسىندا دا اشىلۋى قاجەت», دەدى ول.

د.زاكيەۆا وبلىس اكىمىمەن وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىن اشۋمەن قاتار, زاڭعا سايكەس قورعانشىلىق ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ جانە قىركۇيەك ايىنان باستاپ مەكتەپتەردە ەنگىزىلگەن بىرىڭعاي تاربيە بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ ساپاسى ماسەلەلەرى جايىندا ءسوز قوزعالعانىن اتاپ ءوتتى.

«اكىم بۇل ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋداراتىنىن ايتتى. قازىرگى تاڭدا تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى قالالىق كوميسسيانىڭ وتىرىسى ءوتتى. وڭىرلىك بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل وسى ۋاقىت بويى زارداپ شەككەن بالا مەن ونىڭ وتباسىنىڭ جانىندا بولدى. قاجەتتى كومەك كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق ءتيىستى شارا قابىلدانىپ جاتىر. بالانىڭ وتباسىنا كومەك كورسەتكىسى كەلگەن بارلىق جاناشىر ازاماتتار­عا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز», دەدى بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل.

كەيىنگى مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, سەمەيدەگى وقيعادا بالانى ۇرعان جاسوس­پىرىمدەردىڭ ءبارىن ۋاقىتشا وقشاۋلاۋ جاعدايىندا پسيحولوگتەرمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مىنەز-قۇلقىندا اۋىتقۋى بار بالالارعا ارنالعان ما­مان­­داندىرىلعان مەكتەپكە جىبەرۋ كوزدەلىپ وتىر.

«كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى قالالىق كوميسسيا ءۇش اتا-انانى اتا-انالىق قۇقىقتارىنان ايى­رۋ, سونداي-اق ءبىر قامقورشىنى ەكى بالاعا قاتىستى قامقورلىقتان ايى­رۋعا ۇسىنىس جاسادى. بارلىق ماتە­­ريال­ سوتقا جولداندى, سوڭعى شەشىمدى سوت قابىلدايدى. كامەلەتكە تولماعاندار ىستەرى جونىندەگى سوت جاسوسپىرىمدەردىڭ مامانداندىرىلعان مەكەمەدە قانشا ۋاقىت بولاتىنىن انىقتاپ, اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى سوڭعى قاۋ­لىنى شىعارادى», دەپ مالىمدەدى جەر­گىلىكتى پوليتسيا.

الەۋمەتتىك جەلىدە پىكىر بىلدىر­گەندەردىڭ كوبى مۇنداي جاعىمسىز جايت­تاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زاڭدى قاتاڭداتۋ كەرەك ەكەنىن العا تارتىپ ­جاتىر. دەگەنمەن بەلگىلى قۇقىقتانۋ­شى, ادۆوكات ايمان وماروۆانىڭ اي­تۋىن­شا, زاڭدى قانشا جەردەن جەتىلدىرىپ, قاتايتسا دا, ونىڭ ورىندالۋى مەن تيىمدىلىگى ەڭ الدىمەن وتباسىنداعى تاربيەگە, سونداي-اق سول زاڭدى حالىققا, اسىرەسە وڭ-سولىن ەندى تانىپ كەلە جاتقان جاسوسپىرىمدەرگە تۇسىندىرۋگە بايلانىستى.

«مەن سكانديناۆيا ەلدەرىندە بولدىم. ول جاقتاعى ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋ ماسەلەسى كەرەمەت. بىرەۋدى قورلاۋ, ونىڭ كيىمىنە, كولىگىنە, ۇيىنە, تۇرىنە قاراپ كەمسىتۋ اتىمەن جوق. وكىنىشكە قاراي, بىزدە وسى جاعى كەمشىن. ەڭ باستىسى, وتباسىنداعى قۇندىلىقتار باسقاشا», دەيدى ول.

ا.وماروۆا سەمەيدەگى وقيعا سياقتى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زاڭ قابىلداعاننان كەيىن قۇقىق قورعاۋشىلار, دەپۋتاتتار ءبىلىم مەكەمە­لەرىندە, وتباسىندا وسى زاڭ تالاپتارىن بالالارعا ءتۇسىندىرۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى قازىر ءبىزدىڭ جاس­وسپىرىمدەر قىلمىستىڭ نە ەكەنىن بىلمەيدى.

«بالالارعا 1-سىنىپتان باستاپ-اق بىرەۋدى ۇرىپ-سوقپاق تۇگىل, كوشەدە يتەرۋدىڭ ءوزى قۇقىققا قايشى ەكەنىن تۇسىندىرگەن ءجون. بۇل ماسەلە ەڭ الدىمەن وتباسىندا ۇيرەتىلۋى كەرەك. قوعامدا ورىن الىپ جاتقان قاتىگەزدىك وقيعا­لا­رىنىڭ ءتۇپ-توركىنى – جاستاردىڭ زاڭدى بىلمەۋى ءارى ادامگەرشىلىك قۇندى­لىق­تارىنىڭ وتباسىندا ۇيرەتىلمەۋى. بۇعان ەڭ الدىمەن اتا-انا كىنالى», دەدى ول.

الەۋمەتتىك جەلىدەگى ۆيدەونى كور­گەن اتا-انالار كوپشىلىكتى بالالارى­نىڭ قاۋىپسىزدىگى الاڭداتىپ وتىرعانىن جازادى. مەملەكەت تاراپىنان بۇل باعىتتا ىلكىمدى قادامدار جاسالىنىپ جاتقانى ايان. ماسەلەن, وتكەن جىلى زاڭناماعا ايەلدەر قۇقىقتارى مەن بالالار قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. الايدا جوعارىدا ايتقانداي, زاڭنىڭ جۇمىس ىستەۋى – حالىقتىڭ ونى ساقتاۋى مەن قۇرمەتتەۋىنە دە تىكەلەي بايلانىستى. ەڭ باستىسى, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءتۇرلى بۇزاقىلىقتىڭ ەتەك الماۋى بالا تاربيەسىنە بەكەم قاراۋدا جاتقانىن تۇسىنەتىن كەز جەتكەن سەكىلدى.