عىلىمدا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءباسى قاشان ارتادى؟

شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى: 

عىلىم ءتىلىن دامىتۋ نەگىزدەرى

عىلىمدى ۇلت تىلىندە دامىتۋ ۇلتتىڭ وركەندەۋىنە, ءتىلىنىڭ كەمەلدەنۋىنە, تىلگە دەگەن شىنايى سۇرانىستىڭ قالىپتاسۋىنا نەگىز قالايدى.

سول سەبەپتى ۇلتتىق عىلىم ءتىلىن دامىتۋ – مەملەكەتتىڭ اسا ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بىرىنشىدەن, قازاقتىلدى ۇلتتىق عىلىمي كادرلار قاۋىمىن قالىپ­تاس­تىرۋعا باسىمدىق بەرۋ كەرەك. بىزدە بىلىكتى عالىمدار, تاجىريبەلى سالالىق ماماندار بار. الايدا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مەن تەحنيكا, ەنەرگەتيكا, مەديتسينا سياقتى كوپتەگەن سالادا قازاق ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن عا­لىمدار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندار ۇلەسى وتە تومەن. ولاردىڭ كوبى ورىس تىلىندە ءبىلىم العاندىقتان عىلىمي قىزمەتىندە, كاسىبي مىندەتىن اتقارۋدا قازاق ءتىلىن ەركىن قولدانا المايدى. ءتىپتى قازاق ءتىلىن مۇلدە بىلمەيتىن, ەشقاشان پايدالانبايتىن عالىمدار دا بار. قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم ءتىلى رەتىندە وركەن جايىپ, دامۋىنا بۇل فاكتور ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. ولار تەرمين شىعارماشىلىعىندا ۇلت ءتىلىن پايدالانىپ ءتول تەرمين جاسامايدى. قازاقشا وقۋلىق, وقۋ قۇرالدارىن, عىلىمي ماقالالار مەن مونوگرافيالار جازبايدى. ياعني ۇلت تىلىندەگى عىلىمي كونتەنت جاساۋعا قاتىسپايدى. قازاق ءبولىمىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە پراكتيكالىق ساباق جۇرگىزىپ, ءدارىس وقىمايدى. ماگيسترلەر مەن دوكتورانتتارعا (PhD) قازاقشا تاقىرىپ بەرىپ, عىلىمي جەتەكشىلىك ەتىپ, كەڭەس بەرمەيدى. دالىرەك ايتقاندا, عالىمداردىڭ بۇل بولىگى قازاقتىلدى عىلىمي كادرلار دايارلاۋعا دا تىكەلەي قاتىسپايدى دەگەن ءسوز. وسى كەدەرگى ەڭسەرىلىپ, ماسەلە شەشىمىن تاپسا, عىلىم ءتىلىن دامىتۋعا كادرلىق نەگىز قالانادى. ەكىنشىدەن, بىرىزدەندىرىلگەن, ستاندارتتالعان ۇلتتىق تەرمينقور, جەتىلدىرىلگەن تەرمينجۇيە – عىلىم ءتىلىنىڭ وزەگى.

عىلىم ءتىلىنىڭ نەگىزىن عىلىمي تەرميندەر قۇرايدى. بارلىق نەگىزگى عىلىم سالالارىنىڭ تەرميندەر قورى جاسالىپ, عىلىمي ساراپتان ءوتىپ, بىرىزدەندىرىلىپ, ستاندارتتالمايىنشا ۇلتتىق عىلىم ءتىلى تولىق ىسكە قوسىلىپ, ءوزىنىڭ قىزمەتىن مۇلتىكسىز اتقارا المايدى. سالالىق تەرمينجۇيەلەر ساپالى جاسالماسا, عا­لىم­داردىڭ, ما­مان­داردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قيىندىقسىز ءتۇسىنىپ, عىلىمي كوممۋنيكاتسيانى جۇزەگە اسىرۋى مۇمكىن ەمەس. ورنىققان ۇلتتىق تەرمينقور بولمايىنشا عىلىمي ءبىلىمدى ساقتاۋ, تاراتۋ مەن عىلىمي اقپارات الماسۋ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلمايدى. سول سەبەپتى جالپىعا ورتاق, ورنىققان ساپالى تەرمينقوردى قالىپتاستىرۋ, ءار تەرمين تۋرالى تولىق مالىمەت الۋعا بولاتىن اۆتوماتتاندىرىلعان ەلەكتروندىق تەرميندەر بازاسىن جاساۋ اسا ماڭىزدى. ۇشىنشىدەن, قازاق تىلىندە ساپالى عىلىمي كونتەنت جاساۋ – عىلىم ءتىلىنىڭ وركەن جايۋىنىڭ كەپىلى. 1) بالالارعا ارنالعان عىلىمي كونتەنتتى كوبەيتۋ. مەكتەپكە دەيىنگى 3-6 جاستاعى, مەكتەپ جاسىنداعى 7-11 جاستاعى بالالار مەن 12-17 جاستاعى جاسوسپىرىمدەر مەن جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان قازاق تىلىندەگى عىلىمي كونتەنت جەتىسپەيدى. ولار: قاعاز تۇرىندەگى شاعىن كىتاپشالار, ءار ءپان بويىنشا بالا جاسىنا لايىقتالىپ دايىندالعان تانىمدىق, عىلىمي-تانىمدىق, عىلىمي جۋرنالدار مەن كىتاپتار, انىقتامالىقتار, ەنتسيكلوپەديالار. فانتاستيكالىق, عىلىمي-تانىمدىق مۋلتفيلمدەر, عىلىمي-تانىمدىق باعدارلامالار مەن تەلەجۋرنالدار, ارناۋلى باعدارلامالار, ينتەللەكتۋلدىق-عىلىمي حابارلار, الۋان ءتۇرلى عىلىمي اقپارات الۋعا بولاتىن ارناۋلى سايتتار مەن پورتالدار جانە ت.ب. بولاشاق عىلىمي قاۋىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ ىرگەتاسى بالا جاستان, مەكتەپتەن باستاپ قالاناتىنىن ەسكەرمەسكە بولمايدى. 2) جوو كىتاپحانالارىنداعى قازاقشا كىتاپتار قورىن مولايتۋ. ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كىتاپحانا قورىنداعى قازاق تىلىندەگى وقۋلىق, وقۋ قۇرالدارى, ادىستەمەلىك قۇرالدار, عىلىمي جۋرنالدار, عىلىمي كىتاپتار, سالالىق تەرمينولوگيالىق, ەنتسيكلوپەديالىق سوزدىكتەر, دارىستەر كۋرسى مەن مونو­گرا­فيا­لار, ديسسەرتاتسيالار, جەكە عالىمدار مەن عىلىمنىڭ ءتۇرلى ماسەلەلەرىنە ارنالعان دەرەكتى عىلىمي فيلم­دەر ۇلەسى وتە تومەن. باكالاۆريات ستۋدەنتتەرى مەن ماگيسترانتتار قا­جەتتى كىتاپتار مەن عى­لىمي ەڭ­بەكتەردى نەگىزىنەن ورىس تىلىندەگى, ال تاعى ءبىر ساناۋلى بولىگى اعىلشىن تىلىندەگى ەڭبەكتەردەن ىزدەيدى. ۋنيۆەرسيتەتتەر كىتاپحانا­لا­رىن­داعى قازاق تىلىندەگى عىلىمي جۋرنالدار مەن وقۋلىقتاردىڭ, عىلىمي كىتاپتاردىڭ قورى وتە مول بولۋى كەرەك. 3) عىلىمي كىتاپحانالار قورىن بايى­تۋ. رەسپۋبليكانىڭ عىلىمي كىتاپ­حا­نا­لارى مەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ كىتاپ­حانالارى دا قازاق تىلىندەگى عىلىمي كى­تاپتار مەن ديس­سەر­­­­تاتسيالارعا باي ەمەس. اسىرەسە جاراتىلىس­تانۋ عىلىمدارى مەن ينجەنەرلىك-تەح­ني­كا­لىق كادر­لار دايار­­­­­لاي­تىن عىلى­مي مەكەمەلەردەگى جاع­­داي سىن كوتەرمەيدى. 4) عىلىمي اۋدارمانى جولعا قويۋ. وتاندىق عىلىم الەمدىك عىلىمنىڭ الدىڭعى لەگىندە كەلە جاتپاعاندىقتان بىزگە عىلىمى دامىعان ەلدەردىڭ تىلىندەگى جاڭالىعى مول, ەڭ وزىق عىلىمي ەڭبەكتەردى قازاق تىلىنە جەدەل اۋدارىپ وتىرۋ قاجەت. بۇل عىلىمي كونتەنتتىڭ ساپاسىن ارتتىرادى ءارى عىلىم ءتىلى مەن تەرميندەر قورىنىڭ تولىعىپ, جاڭارۋىنا جول اشادى. 5) قازاق تىلىندە شىعاتىن عىلىمي جۋرنالدار سانىن ارتتىرۋ. عىلىمنىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا «Scopus» بازاسىنا ەنەتىن, قر عجم ءبىلىم بەرۋ جانە عىلىم سالاسىن باقىلاۋ كوميتەتى ۇسىنعان قازاق تىلىندەگى عىلىمي جۋرنالداردىڭ سانىن ارتىرىپ, ساپاسىن كوتەرۋ – وتاندىق عىلىمدى وركەندەتۋ مەن قازاقتىڭ عىلىم ءتىلىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى. وتاندىق عىلىمي جۋرنالدار سانى ارتسا, ول ءسوزسىز قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم سالاسىنداعى قىزمەتىنىڭ كەڭەيۋىنە نەگىز قالايدى. 6) جالپى, كوپشىلىك قاۋىمعا دا, ءتۇرلى سالا ماماندارىنا دا ارنالعان عىلىمي-تانىمدىق, عىلىمي اقپارات الاتىن, حالىقتىڭ عىلىمي تانىمى مەن عىلىمي ساناسىن كوتەرىن «Discovery science» سياقتى تەلەارنالار مەن ارناۋلى باعدارلامالار ىسكە قوسىلسا, ولار دا وتاندىق عىلىمنىڭ, عىلىم ءتىلىنىڭ دا­ۋىنا وڭ ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. 7) تسيفرلاندىرۋ داۋىرىندە ءتىلدىڭ, ونىڭ ىشىندە عىلىم ءتىلىنىڭ دامۋىنا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ اسەرى وتە كۇشتى.

انار مۇحتاروۆا:

ءار ازامات ۇلەس قوسقانى ءجون

قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم تىلىنە تولىققاندى اينالۋى بىردەن جۇزەگە اساتىن نەمەسە شەشىلەتىن ماسەلە ەمەس. سەبەبى اتاعان ماسەلەنىڭ بۇگىنگىدەي بولۋى بىرقاتار تاريحي, ساياسي جانە ەكونوميكالىق فاكتورلارمەن تىعىز بايلانىستى. ماسەلەن, كەڭەس داۋىرىندە باستى ءتىل – ورىس ءتىلى بولعاندىقتان عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ كوزى دە وسى تىلدە بولدى. كەرىسىنشە قازاق مەكتەپتەرى جابىلىپ, انا ءتىلىمىزدىڭ دامۋى­نا زور كەدەرگىسىن تيگىزدى.

بۇگىن انا ءتىلىمىز ەداۋىر دامۋ ۇستىندە, الايدا ءالى دە كەشەندى تۇردە قولداۋ مەن دامىتۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ كەرەكتىگى انىق. مىسالى, قازاق تىلىندەگى عىلىمي تەرمينولوگيا ماسەلەسى. شەتەلدە دوكتو­رانتۋرادا وقىپ جۇرگەندە دۇنيەجۇزىلىك جاس پەداگوگ عالىمدار پلاتفورماسى مەن ۇلىبريتانياداعى قازاقستان PhD ءبىلىم الۋشىلارى اتىنان ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە 2021 جىلى «عىلىم سالالارى بويىنشا تەوريالاردىڭ 30 تومىن جاساقتاۋ» اۋدارما جوباسىن ۇسىنعان بولاتىنبىز. وكىنىشكە قاراي, ول ۇسىنىس جۇزەگە اسىرىلماي قالدى. بۇل جوبا­نىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەلى­مىز­دىڭ عالىمدارى ساپالى عىلىمي مازمۇن مەن ساپالى زەرت­تەۋ­لەردى الەم­­دىك عىلى­­مي-تەوريالىق بازانىڭ نەگى­زىندە جۇزەگە اساتىن­­­دى­عىمەن دالەلدەپ ەدىك. سەبەبى بۇگىندە عى­لىمي پارمەندى تەوريا­­لاردىڭ دەنى اعىل­شىنتىلدى ەلدەردە, ەۋرو­پا­دا دامىعان. سونداي-اق سالا بو­يىنشا اشىق ونلاين قور قالىپ­­تاس­­تى­رىپ, وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر اراسىندا قولدانىسىن كەڭەيتۋ قاجەت. سول سەبەپتى وسى ماسەلە قايتادان قولعا الىنۋى كەرەك. قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي تەرمينولوگيا­سى مەن زەرتتەۋلەرى جونگە قويىل­عان كەزدە عانا سا­پالى ماقالالار مەن جاريالىنىمدار, ياعني اكادەميالىق جازىلىم دەڭگەيى دە كوتەرىلەدى. بۇل دەگەنىمىز قازاق ءتىلىن نەگىزگى عىلىمي باسىلىم ءتىلى رەتىندە دامىتىپ, بولاشاقتا زەرتتەۋلەردىڭ حالىقارالىق دەرەك­­قور­لاردا كورىنۋىن ارتتىرادى.

سونىمەن قاتار قازاق ءتىلىن تسيفرلىق جانە AI تەحنولوگيالارىمەن بىرىكتىرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك تىلدەگى زەرتتەۋ ورتا­لىقتارىن قۇرۋ, الەمدەگى ۇزدىك تا­جىري­بەلەردى ەنگىزۋ, وتاندىق عالىمدار زەرت­تەۋ­لە­رىنىڭ ناتيجەلەرىن ءتىل ساياساتىندا شەشىم قابىلداۋدا ەسكەرۋ – قازاق ءتىلىنىنىڭ عىلىمي تىلگە اينالۋىن تەزدە­­­تە­دى دەپ سەنەمىن. ءوز تاراپىمىزدان اكادەميا عىلىمدى قازاق تىلىندە ناسيحات­تاۋ, ياعني قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ جانە قوعامعا تانىتۋ بو­­­يىنشا جۇمىسىنا كوپ كوڭىل بولەدى. وسى ارقىلى قازاقتىلدى عىلىمي كون­تەنت­­­تى بايىتىپ, عىلىمعا دەگەن قوعام­­­نىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا بولادى.

قازاق ءتىلىن عىلىمي تىلگە اينالدىرۋدا بالاباقشادان باستاپ جوو-عا دەيىنگى جۇيەنىڭ ۇلەسى اسا زور. ءبىلىم بەرۋدىڭ ءاربىر دەڭگەيىنە سايكەس بالالاردى, وقۋشىلاردى جانە ستۋدەنتتەردى STEM پاندەرى بويىنشا قازاق تىلىندە ساپالى وقىتۋ جانە قازاق تىلىندەگى PhD باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى.  

دانيار ەرلان ۇلى:

عالىمدار قازاقشا زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە ءتيىس

قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم تىلىنە اينالۋى – ءجيى تالقىلاناتىن, بىراق ناقتى جا­ۋابى ايتىلماعان سۇراقتاردىڭ ءبىرى. بىرەۋلەر «قازاق ءتىلى عىلىمعا دايىن ەمەس» دەسە, ەندى ءبىرى ء«تىل دايىن, تەك مۇمكىندىك جوق» دەيدى. ال شىن مانىندە, ماسەلە تىلدە ەمەس, سول ءتىلدى قولداناتىن ورتانىڭ قالىپتاسۋىندا بولماق. بۇگىندە الەمدەگى كەز كەلگەن دامىعان ءتىل عىلىمي ورتادا سۇرانىسقا يە بولعاندىقتان عانا عىلىم تىلىنە اينالعان. قازاق ءتىلى دە سولاي. ەگەر ءبىزدىڭ عالىمدار زەرتتەۋلەرىن مەملەكەتتىك تىلدە جازىپ, عىلىمي ەڭبەكتەرىن جاريالاپ, جاڭا تەرميندەر جاساپ, ونى كۇندەلىكتى قولدانىسقا ەنگىزسە, قازاق ءتىلى دە تولىققاندى عىلىم تىلىنە اينالادى. الايدا بۇل ۇدەرىسكە سىرتتان قاراپ وتىرساق, وزگەرىس بولا قويمايدى. عىلىممەن اينالىساتىندار قازاق تىلىندە جازۋعا, سويلەۋگە, زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە نيەتتى بولۋى كەرەك. ونى حالىق تۇتىنباسا, عىلىم ءتىلى بولۋدىڭ دا ءمانى جوق. بۇگىندە قازاق تىلىندە جازىلعان عى­لىمي جۇمىستاردىڭ از بولۋى – سۇرانىستىڭ تومەن­دىگىنەن.

مەكتەپتەن باستاپ, جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە دەيىن قازاقشا عىلىمي كونتەنتتى قا­لىپتاستىرۋ ماڭىزدى. قازاقشا وقۋلىقتار, زەرتتەۋلەر, دەرەكتەر بازا­سى كوبەيگەن سايىن, عىلىم ءتىلى رەتىندە دامۋعا جول اشىلادى. تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى پايدالانىپ, قازاق تىلىندە عىلىمي پلاتفورمالار جاساۋ دا ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇگىندە ءوز تاراپىمنان جاستار كوپ شوعىرلانعان الەۋمەتتىك جەلىلەردە «حەكلەر» عىلىمي-تا­نىمدىق جوباسىن جۇر­گىزۋدەمىن. جوبانىڭ باس­تى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى انا ءتىلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىندا كەڭىنەن قولدانىلۋى. جاراتىلىستانۋ جانە قولدانبالى عىلىم سالاسىنداعى الەم جاڭالىقتارىمەن تانىستىرىپ, كوكەيىندە جارىعى بار دارىندى جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا ءتۇسىپ, بولاشاقتا بىلىكتى تەحنيكالىق ماماندار مەن عالىمداردى كورگىم كەلەدى. بەلگىلى عالىم اسقار جۇمادىلداەۆ ايتقانداي, قازاق ءتىلىن عىلىم مەن تەحنيكا تىلىنە بەيىمدەۋىمىز كەرەك. دەمەك, ەڭ باستىسى – عىلىمدى قازاق تىلىندە وقىتۋ, جازۋ, ناسيحاتتاۋ, قوعامنىڭ وعان قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرادى. ەگەر بۇگىننەن باستاپ كۇندەلىكتى ومىرىمىزدە عىلىمي تەرميندەردى قازاق تىلىندە قولدانساق, عىلىمي ەڭبەكتەردى مەملەكەتتىك تىلدە جازساق, وندا قازاق ءتىلى دە عىلىم تىلىنە اينالادى. عىلىم – ۇلتتىڭ بولاشاعى. ەگەر ءبىز قازاق ءتىلىن عىلىم تىلىنە اينالدىرۋعا كۇش سالماساق, ونى ەشكىم سىرتتان كەلىپ جاساپ بەرمەيدى.

ءمادينا شەنگەلباي:

فورۋمدا مەملەكەتتىك ءتىل تورگە وزعان جوق

عىلىم – بۇل ادامزات ءۇشىن جاسالاتىن يگىلىك. ءاربىر مەملەكەتتە عىلىمنىڭ دامۋى ءۇشىن كولەمدى جۇمىس اتقارىلادى. عىلىم مەن مادەنيەت وشاعى سانالاتىن الماتى شاھارىندا جىل باسىندا ۇلكەن حالىقارالىق فورۋم وتكىزىلدى. بۇل – «Digital Almaty 2025» فورۋمى. مۇنداي اۋقىم­دى جيىن عىلىمعا بەت بۇر­­عان­­دار ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنى ايتپاسا دا تۇ­سى­نىك­تى. بىراق بۇل فورۋمدا نە نارسەگە كوڭىلىم تول­مادى؟

باستى نازارىمدى اۋدارعان – پانەلدىك سەسسيانىڭ ءبارى – ورىس تىلىندە ءوتتى. مودە­راتور ورىسشا تانىستىرادى, ورىسشا سويلەيدى, سپيكەرلەر ورىسشا بايانداماسىن جاسايدى. سوندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا مەملەكەتتىك تىلدە سويلەمەۋگە نە كەدەرگى؟ رەسمي ءتىل دەپ ءبارى ورىسشا سويلەي بەرە مە؟ قاي سەكتسيا مەملەكەتتىك تىلدە ءوتىپ جاتىر ەكەن دەپ بارلىق 4 زالعا باردىم, وكىنىشكە قاراي, بارلىعى ورىس تىلىندە سايراپ تۇر. قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى قايدا قالدى؟ عىلىم قاشان قازاقشا سويلەمەك؟ بۇل ءىس-شارانىڭ باستى تاقىرىبى – جاساندى ينتەللەكت دامۋى, ونىڭ بولاشاعى تۋرالى. ال ەندى وسى جولدا قازاق تىلىندەگى قوسىمشالار قانداي دەڭگەيدە جاسالىپ جاتىر؟ تەحنولوگيانىڭ دامۋى كەرەك. سول تەحنولوگيانىڭ مەملەكەتتىك تىلدە دامۋى – جەتىستىك. عىلىمنىڭ قازاق تىلىندە دامۋى – ابىروي! ءبىر عانا KAZLLM-ءنىڭ دامۋى قازاق ءتىلىن تسيفرلاندىرۋدا جەتكىلىكتى مە؟ قازاق ءتىلىنىڭ ينتەگراتسياسى قالاي جۇزەگە اسپاق؟ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ زاڭدىلىقتارى ساقتالا ما؟ جاساندى ينتەللەكت پلاتفورمالارىن نەگە قازاق تىلىن­دە جاساماسقا؟ جالپى, بۇل فورۋم – وزىق ۇلگىدەگى ءىس-شارا. تسيفر­لان­دى­رۋ­دىڭ, عىلىمي جەتىستىكتىڭ ناسيحاتتالۋى كوڭىل قۋانتادى, ستارتاپتاردىڭ بولاشاعىنا جول اشقان ىرگەلى فورۋم بولدى. تەك وسى سىندى فورۋمنىڭ الداعى ۋاقىتتا قازاقشا وتكىزىلۋى ماڭىزدى. ەكىنشى ماڭىزدى نارسە – عىلىمي دەرەكتەردىڭ عالامتوردا ازدىعى. كەز كەلگەن عىلىمي ماقالانى شەتەلدىك جۋرنالدان تابامىز, ءارى كەتسە ورىس تىلىندەگى اقپاراتتى الامىز. ونى اۋدارىپ, قازاق تىلىنە يكەمدەيمىن دەگەندە ءمانى جوعالادى. قازاق تىلىندە جازىلاتىن ساۋاتتى عىلىمي ماقالانى كوبەيتۋ ءۇشىن تاجىريبە, مول زەرتتەۋلەر قاجەت بولاتىنى انىق. قورىتا ايتقاندا, ەل ءۇشىن جاسالاتىن يگىلىك عىلىم دەپ تانىلسا, سول عىلىم قازاق تىلىندە, انا تىلىمىزدە جاسالىنۋعا ءتيىس.

دايىنداعان –

دۇيسەنالى الىماقىن,

«Egemen Qazaqstan»