تەمىرجولشى – ماماندىقتىڭ تورەسى

ماماندىقتار ماڭىزى

شىنىندا, ەڭبەك نارىعىن جۇمىسشى ماماندىقتارسىز ەلەس­تەتۋ ءتىپتى دە مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ىشىندە تەمىرجولشىلاردىڭ ورنى ەرەكشە. ەل ەكونوميكاسى­نىڭ كۇرە­تامىرى سانالاتىن وسى تەمىرجول سالاسىنا بىلىكتى ماماندار قالاي دايارلانادى؟ جاس­تاردىڭ جۇمىسشى مامان­دىق­تارعا دەگەن كوزقاراسى قانداي؟ وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىز­دەپ, استانا قالاسىنداعى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كول­لەدجى­نە ارنايى ات باسىن بۇرعان ەدىك.

تەمىرجول دەسە كوز الدىمىز­عا ەكى يىعىنان دەم العان الىپ تەپلوۆوز, ۆوكزال ماڭى, سوسىن ۆاگون­دارداعى جولسەرىكتەر ەلەس­تەي­دى. كوبىمىز ونىمەن تەك جولاۋشى رەتىندە تانىسپىز. ال قىس­تىڭ قارا سۋىعىندا, جازدىڭ اپتاپ ىس­تىعىندا ميداي دالادا اساي-مۇسەيىن سۇيرەپ, جول جاماپ جۇرگەن جولشىلار جۇمىسىنىڭ اۋىرلىعى مەن ازابىن كىم ءبىلىپتى؟ سول سەكىلدى ۆاگون قاراۋشىلار, ستان­سا كەزەكشىلەرى, ۆاگون قۇراس­تىرۋشىلار, ماشينيستەر جۇك جانە جولاۋشىلار تاسى­­مالى­نىڭ قاۋىپسىزدىك قوزعا­لىسىن قاداعالاپ, تاۋلىك بويى تىنىم­سىز تەر توگىپ جۇرگەن جۇمىس­شىلاردىڭ ەڭبەگى ەرەسەن.

وسىنداي قۇرىش بىلەك مامانداردى دايارلايتىن جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجى 1945 جىلدىڭ مامىر ايىندا قۇرىلعان. تالاي تەمىرجولشى تۇلەپ ۇشقان, 80 جىلدىق تاريحى بار وقۋ وردا­سى­نىڭ اۋماعىنا ەنگەن ساتتە ءبىزدى ديرەك­توردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمى­سى بويىنشا ورىنباسارى گۇلناز سۇل­تانعازىقىزى قارسى ال­دى. ورىن­باسار حانىم ويىمىزدى وقىپ قويعانداي, وسىنداعى زەرت­حا­نا­لار مەن كابينەتتەردى ارالاتىپ, ما­مان­دىقتاردى تانىستىرا باستادى.

– ءبىزدىڭ كوللەدجدە جاستار 14 ما­­ماندىق بويىنشا ءبىلىم الادى. سونىڭ بەسەۋىنە دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. ياعني ساباقتىڭ 60 پا­يىزى كاسىپورىندا, 40 پا­يى­­زى وقۋ ورنىندا وتەدى. 18 جاس­قا تولعان ستۋدەنتتەر 3-كۋرس­تان باس­تاپ وندىرىستىك تاجىريبەدە ءبىلى­مىن شىڭداپ, 290 000 تەڭگەگە دەيىن جالاقى الۋعا مۇمكىندىگى بار. ياعني مۇنداعى بارلىق ما­مان­دىققا سۇرانىس جوعارى. ءتىپتى كوپتەگەن كومپانيا ۇزدىك ستۋ­دەنتتەردى تاڭداپ, بىردەن جۇ­مىس­قا شاقىرادى. كەيبىر مامان­دىقتاردا بۇكىل ءبىر توپتى تولى­عى­مەن جۇمىسقا قابىلدايتىن جاعداي بار. ناقتىلاي ايتاتىن بولساق, 2022 جىلى – 78%, 2023 جىلى – 80%, 2024 جىلى 83,5% تۇلەگىمىز جۇمىسقا ورنالاس­تى, – دەپ گ.سۇلتانعازىقىزى ستاتيستيكانى تى­ز­بە­لەي بەرگەندە, دۋالدى وقىتۋ جۇيەسى ناقتى قانداي ما­مان­دىقتارعا ەنگىزىلگەنىن سۇرادىق.

– اتاپ ايتار بولساق, «تەمىر­جولدىڭ جىلجىمالى تارت­قىش قۇرامىن پايدالانۋ, جون­دەۋ جانە تەحنيكالىق قىزمەت كور­سەتۋ», «اۆتوموبيل جولدارى مەن اەرودرومدار قۇرىلىسى», «تەمىر­جول قۇرىلىسى جانە جول شارۋاشىلىعى», «تەمىر­جول كولىگىندەگى تاسىمالداۋ­دى ۇيىمداستىرۋ جانە قوزعا­لىستى باسقارۋ», سونداي-اق «ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ» ماماندىقتارىنىڭ ستۋدەنتتەرى تاجىريبەلىك بىلىمدەرىن وندىرىستە شىڭدايدى. تاعى ءبىر استىن سىزىپ ايتار دەرەك بار. «تەمىرجول كولىگىنىڭ كوتەرگىش-كولىك, قۇرى­لىس-جول ماشينالارى مەن مەحا­نيزمدەرىن تەحنيكالىق پايدالانۋ» دەپ اتالاتىن ماماندىق ەلىمىز بويىنشا ءبىزدىڭ كوللەدجدە عانا وقىتىلادى. سول سەكىلدى, «تەمىرجول قۇرىلىسى, جول جانە جول شارۋاشىلىعى» ماماندىعى ەلى­مىز­دە تەك ەكى كوللەدجدە بار. ەرەكشەلىگى, بۇل – تەمىرجول سالا­تىن ماماندىق. وسى سالاعا سۇرا­نىس وتە جوعارى بولعانىمەن قى­زى­­­عاتىن بالالار شامالى. قار­جى­سى كوپ بولسا دا, قارا جۇمىس دەپ قاشقاقتايدى عوي كوبىسى, – دەدى ول.

كوللەدجدە تەك 3 جىل وقيتىن ما­­مان­­­­دىقتار دا بار ەكەن. بۇلار – «اۆتو­­­­موبيل كولىگىندە تاسى­مال­­­داۋ­دى ۇيىم­­داستىرۋ جانە قوز­­­­عا­لىستى باس­قارۋ», «جول قوز­عا­­­­لى­سىن ۇيىم­داس­تى­رۋ», «باع­دار­­­لامالىق قامتا­ماسىز ەتۋ», «لو­گيس­­تيكا» جانە «مەنەدج­مەنت» ما­­­­مان­دىقتارى. مىنەكەي, ايتا بەر­سەك, كوللەدجدىڭ وسىنداي ەرەك­شە­لىك­تەرى بار­شىلىق. ديرەك­تور­دىڭ وقۋ-ادىس­تە­مەلىك جۇمىسى بو­يىن­شا ورىنباسارى تەمىر­جول­شى دەگەن ماماندىقتىڭ سان-قىرلى ەكە­نىن تانىستىرا كەلىپ, ءبىزدى «ەلەك­­ترونيكا جانە ەلەكتر­لىك ماشينالار» زەرتحاناسىنا باس­تاپ اپاردى.

كورپوراتيۆتىك قوردىڭ كومەگى وراسان

بولمەگە كىرگەن ساتتە الدى­مىز­دان­ پانەل­دەرگە جالعانعان سىم­دار, قۋات تارات­قىشتار, باس­قارۋ جۇيە­لەرى, ترانس­فور­­ما­تورلار مەن قوز­عالتقىشتار كورىندى. مۇندا ستۋدەنتتەر لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگون­­داردىڭ ەلەكتر جۇيەسىن جون­­دەۋ, بايلانىس قۇرالدارىن باس­قارۋ, سيگنال بەرۋ جۇيەلەرىن با­قى­­لاۋ جۇ­مىس­تارىن ۇيرەنىپ جاتىر ەكەن. وسى ساتتە وقىتۋشىدان وق­­شاۋ­­لا­نىپ, ستۋدەنتتەردى سوزگە تارتتىق.

– اي سايىن مەملەكەتتىك ستيپەنديا الامىز. 5-كە وقىساق, 43 000 تەڭگە, 4-كە وقىساق, 41 000 تەڭگە شوتىمىزعا ءتۇسىپ تۇرادى. كوللەدجدىڭ 213 ورىندىق جاتاق­حاناسى بار. ۇلدار جانە قىزدار جاتاقحاناسى بولەك ورنا­لاسقان. وقۋ ورنىنان قاشىق ەمەس. اي سايىنعى تولەم – 10 000 تەڭگە. ورىن تاپ­شى­لىعى جوق, كەيدە بوس ورىندار ارتىلىپ قالادى. ويتكەنى كوپ ستۋدەنت وندىرىستە بولادى, – دەيدى 3-كۋرس ستۋدەنتى جەكسەن بەكارىس.

وسى ساتتە تاعى ءبىر ستۋدەنت «ال ءبىز 80 000 تەڭگە شاكىرتاقى الامىز» دەپ ساڭق ەتتى. ءبارىمىز اڭتارىلا قاراپ قالدىق. كوزىمىزدەگى سۇراقتى ۇققان سوڭ قاعىلەز قارا بالا ءسوزىن جالعادى.

– اتى-ءجونىم بۇركىت ەراسىل. وسى كوللەدجگە «جارقىن بولا­شاق» باعدارلاماسىمەن ءتۇستىم. بۇل جوبا جاڭا­وزەن قالاسىنىڭ وقۋشىلارىنا ارنالعان. ياعني ءبىز ءۇش جىل وقيمىز. اي سايىن 80 000 تەڭگە شاكىرتاقى الامىز. جاتاقحانا دا تەگىن. جول شىعىنىن دا جىبەرۋشى تاراپ كوتەرەدى», دەدى ستۋدەنت اعىنان جارىلا.

كەيىن باسشىلىقتان سۇراپ بىلدىك. اتال­عان باعدارلاما 2022 جىلدان بەرى جوعارى كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا كوللەدجىندە جۇ­زەگە اسىپ كەلەدى ەكەن. جوبا العاش باستالعان جىلى نەبارى 5 ستۋدەنت قابىلدانسا, قازىرگى تاڭدا بۇل كورسەتكىش 83 وقۋشىعا جەتكەن. باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى «Bilim Foundation» كورپو­را­تيۆتىك قورىنىڭ قارجىلان­دى­رۋىمەن جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ول تەك وقۋشىلاردى ساپالى بىلىم­مەن قامتاماسىز ەتۋمەن شەكتەل­مەي, نارىقتا سۇرانىسقا يە مامان­دىق­تاردى قامتىپ, وندىرىستىك مەكەمەلەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ارقىلى تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولەدى.

تەوريا تاجىريبەگە ۇشتاسادى

ەندىگى باعىتىمىز – ەلەكتر جابدىق­تارىنىڭ ينتەراكتيۆتى باعدارلامالىق-اقپاراتتىق كە­شەنى. بۇل اتاۋى كۇردەلى كابي­نەت­تىڭ ىشىنە كىرگەن بويدا-اق ونىڭ ءمانىن تۇسىنە باستادىق. كەڭ ءارى جارىق بولمەدە ينتەراكتيۆتى تاقتالار, ەلەكتر سحەمالارى, زاما­­ناۋي باسقارۋ پانەل­دەرى, ءتۇر­لى قۇرىلعىنىڭ ماكەت­تەرى ور­نا­­­لاس­قان. مۇندا ستۋدەنت­تەر لوكو­مو­تيۆتەردىڭ, تەمىر­جول ستان­سا­­لا­رىن­داعى ەلەكتر جاب­دىق­تا­رى­­نىڭ, تەمىر­جول ينفراقۇرى­لى­مىن­داعى قۋات كوزدەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارىن زەرتتەيدى.

– بۇل كابينەت – ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر ءۇشىن تەوريا مەن تاجىريبەنى ۇش­تاستىراتىن بىرەگەي زەرتحانا. مۇندا بولاشاق تەمىرجولشىلار ەلەكتر تىز­­بەكتەرىن جيناپ, ترانس­­فور­ماتور­لار مەن قوزعالت­قىش­تاردىڭ جۇمىسىن مودەل­دەيدى. بارلىق ۇدەرىس ينتەراكتيۆتى تۇردە جۇرگىزىلەدى, ياعني ستۋدەنتتەر باع­­دار­لامالىق ورتادا سحەمالاردى قۇ­­راس­تىرىپ, ولاردىڭ ناقتى جۇمىس ىس­تەۋىن باقىلاي الادى. قازىرگى زامانعى تەمىر­جول سالاسىندا تسيفرلىق تەحنولوگيا­لار مەن اۆتوماتتاندىرۋ ۇلكەن ءرول ات­قارادى. سوندىقتان بۇل كابينەتتەگى ءبىلىم مەن داعدىلار – بولاشاقتا جۇ­مىس­قا ورنالاس­قان كەزدە ستۋدەنتتەردىڭ نەگىزگى قارۋى بولماق, – دەيدى زەرتحانا مەڭگەرۋشىسى جاميليا ەسەنتاەۆا.

ءبىز كابينەتتى ارالاپ, ستۋدەنت­تەر­دىڭ جۇمىسىنا كوز جۇگىرتىپ جۇر­گەندە, ينتەر­اكتيۆتى ەكراندا كۇر­دەلى ەلەكتر سىزبالارى مەن تە­مىر­­جول جابدىقتارىنىڭ جۇمىس ۇدە­رىسى كورسەتىلىپ جاتتى. ءبىر قا­را­­­­عاندا, مۇنىڭ بارلىعى تەك ينجە­نەر­­­لەردىڭ عانا قولىنان كەلەتىندەي كو­رى­نەدى. بىراق وسىندا ءبىلىم الىپ جات­­قان ستۋدەنتتەر بۇل جۇيەنى تولىق مەڭگەرىپ, وزدەرىن ناعىز كاسى­بي مامان رەتىندە سەزىنىپ جۇر­گەنى باي­قالدى.

وسىلايشا, بىزگە زاماناۋي­ تەمىرجول جۇيەسىندە ەلەكتر جانە اۆتوماتتاندىرۋ سالاسىنىڭ قان­شالىقتى ماڭىزدى ەكەنى ايقىن بو­لا ءتۇستى. تەك پويىز جۇرگىزۋ ەمەس, ونىڭ ەلەكتر جۇيەسىن رەتتەۋ, توق جۇيەلەرىن باقىلاۋ جانە اۆتو­مات­تاندىرىلعان باسقارۋدى يگەرۋ بولاشاق تەمىرجولشىلار ءۇشىن اسا ماڭىزدى داعدىلار ەكەنى ءسوزسىز.

زەرتحانادان شىققان سوڭ ءبىزدى باستاپ جۇرگەن ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارىنا سۇراق قويدىم.

– جاستاردىڭ جۇمىسشى ما­مان­دىقتارعا دەگەن كوزقاراسى قانداي؟ جىل سايىن قانشا ستۋدەنت قابىلدايسىزدار؟ وقۋ ۇدەرىسى قالاي جۇرگىزىلەدى؟

– كوللەدجگە جىل سايىن 550 ستۋدەنت كولەمىندە قابىلدانادى. ناقتىراق ايتساق, 2023 جىلى – 554 ستۋدەنت, 2024 جىلى 559 ستۋدەنت قابىلدانعان. جاسى­راتىنى جوق, ستۋدەنتتەردىڭ كوبىسى الەۋ­مەتتىك جاع­دايى تومەن وتبا­سى­لار­دان شىققان, سول سەبەپتى جۇ­مىس­قا ەرتە ارالاسۋعا ۇمتى­لادى. وقۋعا تۇسكەن كوپ­تەگەن جاس تەمىرجولشى بولعىسى كەلەدى, بىراق ناقتى ماماندىقتاردى بىلمەگەندىكتەن, ۆاگون جولسە­رىگى بولۋعا ۇمتىلادى. الايدا جولسەرىك ماماندىعى كوللەدجدە وقىتىلمايدى, بۇل تەك قوسىمشا بىلىكتىلىك كۋرسى رەتىندە بەرىلەدى. قىزىعى, تەمىر­جول سالاسىنا تۇسكەن ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر بولىگى – وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن اكە-شەشەسىنىڭ نەمەسە تۋىستارىنىڭ جولىن جالعاستىرۋشى جاستار. ولار بۇل مامان­دىق­تىڭ قىر-سى­رىن جاقسى بىلەدى, سانالى تۇردە تاڭدايدى, – دەيدى ول.

وقۋ ۇدەرىسىنە كەلسەك, ءبىرىنشى كۋرستا ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن مەكتەپ باعدار­لا­ماسىنداعى پاندەر­دى وقىپ, ەكىنشى سەمەستردەن باس­تاپ ماماندىققا كىرىسپە جۇرگىزى­لەدى ەكەن. وسى كەزەڭدە ولار, قان­داي مەكەمەلەردە جۇمىس ىستەي الاتىنىن بىلەدى, ماماندىقتىڭ ەرەك­­­شەلىكتەرىمەن تانىسادى. ال ەكىن­­شى كۋرستا ولار وقۋ تاجىري­بەسى كەزىندە مەكەمەلەردەگى قاعاز جۇمىستارىمەن, كومپيۋتەردە جاسالاتىن ەسەپتەرمەن تانىسادى. ءۇشىنشى كۋرستا ستۋدەنتتەردىڭ كوبى 18 جاسقا تولعاننان كەيىن ناقتى وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتە باستايدى. مىسالى, 3-كۋرستاعى 11 ستۋدەنت استانا جول ديستانتسياسىندا تاجىريبەدەن ءوتىپ ءارى ناقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. ولار تاجىريبەدە ءجۇرىپ, العاشقى ايدا 150 000 تەڭگە, كەلەسى ايدا 290 000 تەڭگەگە دەيىن جالاقى العان. قازىر بۇل ستۋدەنتتەردىڭ جالپى تابىسى 400 000 تەڭگەگە دەيىن جەتىپ وتىر (جالاقى + ستيپەنديا). بۇل جاستار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك, ويتكەنى ولار كوللەدجدە وقىپ ءجۇرىپ-اق تۇراقتى جالاقى الىپ, ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسادى. جۇمىس ىستەيتىن ستۋدەنتتەر تەوريالىق ساباقتارعا قاتىسۋى ءۇشىن ارنايى وقۋ دەمالىسى بەرىلەدى.

بىلىكتىلىكتى كوتەرۋدەگى كەدەرگىلەر

جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندە ءبىرشاما قيىندىقتار دا كەزدە­سەتىن كورىنە­دى. كەيبىر مەكەمەلەر «كوللەدجدەن كەلدىڭ» دەپ ءمان بەرمەي, تۇلەكتەردىڭ ناقتى قانداي دەڭگەيدە ءبىلىم العانىن ەسكەرمەيدى ەكەن. «كوللەدج تۇلەك­تەرى قولدانبالى باكالاۆريات باعدارلا­ماسى ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىمىن جالعاستىرا الادى», دەپ ايتىلعانىمەن, ناقتى تەتىكتەر تولىق ىسكە اسپاعان. مىسالى, ستۋدەنت كوللەدجدەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەتكە تۇسكەندە, ونىڭ وقۋ مەرزىمى قىسقارتىلۋعا ءتيىس.

– ول قايتادان ءبىرىنشى كۋرستان باستاسا دا, مەكتەپتەن كەيىن كەلگەن ستۋدەنتتەر سياقتى تاڭنان كەشكە دەيىن وقۋى شارت ەمەس. سەبەبى ءبىلىم الۋشى كوللەدجدە فيلوسوفيا, پسيحولوگيا سىندى كەيبىر جالپى پاندەر­دى وقىعان. سوندىقتان ولاردى قايتا وقۋ – بەكەرگە ۋاقىت جوعالتۋ ەمەس پە؟ سونىڭ سالدارىنان كوللەدج تۇلەكتەرى رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرىن تاڭداپ جاتىر, – دەدى ديرەكتوردىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى گ.سۇلتانعازىقىزى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا وندىرىستەن كەلەتىن ارنايى ءپان وقىتۋشىلارىن ءبىلىم بەرۋ ۇيى­مىندا تۇراقتى ۇستاۋ قيىن. سەبەبى ولاردىڭ جال­اقىسى وندىرىستەگى جال­اقى­مەن سالىستىرعاندا تومەن­دەۋ. تەمىر­جول سالاسىنداعى مامان­دار­دى شاقىرۋ كۇردەلى ماسەلە. سەبەبى ول سالادا قىزمەت ەتەتىن مامان­دار 45–55 جاس ارالىعىندا زەينەتكە شىعادى. كوللەدج باس­شى­لىعى تاجىري­بەلى مامانداردى وقى­تۋ­شى­لىق قىزمەتكە تارتۋعا تىرىسادى. بىراق ولاردىڭ كوپشىلىگى وقىتۋشىلىققا ەمەس, وندىرىستەگى جۇمىسقا ورالۋعا بەيىم. كەيبىر ماماندار تاجى­ريبەلى, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى بولۋى مۇمكىن, الايدا ءوز ءبىلىمىن ستۋدەنتتەرگە تۇسىنىكتى تۇردە جەتكىزە المايدى. ساباق بەرۋ, ءتۇسىندىرۋ جانە ۇيرەتۋ بولەك داعدىنى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى كوللەدجدە كەيدە وتە بىلىكتى وندىرىستىك مامان وقىتۋشىلىققا كەلگەنىمەن, ساباق بەرۋ ادىستەمەسىن مەڭگەرە الماي جاتاتىن جاعداي كەزدەسەتىن كورىنەدى. قىسقاسى, ارنا­يى ءپان وقىتۋشىلارىن كوللەدج­دە تۇراقتى جۇمىس ىستەۋگە ىنتالاندىرۋ ءۇشىن جالاقىنى كوتەرۋ, وقىتۋ ادىستەرىن ۇيرەتۋ جانە وندى­رىس­تەن كادر تارتۋدىڭ ءتيىمدى جولدا­رىن قاراستىرۋ قاجەت. بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپسا, وندىرىستىك تاجىري­بەسى مول, ساپالى مامانداردى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ۇستاپ قالۋ وڭايىراق بولار ەدى.

– ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە «WorldSkills»-كە قا­­تىستى. بۇل – جۇمىسشى مامان­دىق­­تارىنىڭ بىلىك­تى­­لىگىن انىق­تاۋعا ارنالعان جارىس. تەمىر­جول سالاسى بويىنشا رەسپۋب­لي­­كا­لىق دەڭگەيدە «WorldSkills» جارىسى ۇيىم­داس­تىرىلمايدى. الايدا ءبىز ايماق­تىق دەڭگەيدە ءوزىمىزدىڭ بەيىمدەلگەن جارىسىمىزدى وتكىزەمىز. ايماقتىق جارىستاردا جەڭىمپاز ستۋدەنتتەرگە ­50 000 – 100 000 تەڭگە كولەمىن­­دە سىياقى بەرىلەدى. مۇنداي قول­داۋ بالالاردىڭ ىنتاسىن ارتتى­رىپ, ءوز ماماندىعىنا دەگەن قىزى­عۋشىلىعىن وياتادى. ەگەر بۇل با­عىت رەسمي تۇردە رەسپۋب­ليكالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, حا­لىقارا­لىق ستان­دارتتارعا بە­يىم­دەلسە, ستۋدەنتتەر وز­دە­رىنىڭ بىلىك­تىلىگىن حالىقارالىق دەڭگەي­دە سىناۋعا مۇمكىندىك الار ەدى, – دەدى ديرەك­تور­دىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىسى بويىنشا ورىنباسارى.

توبىقتاي ءتۇيىن:

تەمىرجول ماماندىعى – تۇراق­تى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتى­لە­تىن, جوعارى جالاقىسى بار سالا­نىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى جۇمىسشى مامان­دىقتارىن جاستار اراسىندا تانى­مال ەتۋ – باستى مىندەت. ەگەر دۇرىس ناسيحات جۇمىسى جۇرگىزىل­سە, بۇل سالاعا دەگەن كوزقاراس تا وزگەرە­دى, ال جاستار جوعارى جالاقى الاتىن, تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىگى بار ماماندىقتاردى تاڭداي باستايتىنى ءسوزسىز.