جالپى, 2025 جىل بەلگىسىزدىك, ياعني الدىن الا ناقتى وزگەرىس بولاتىن جاعدايلاردى, ونىڭ ىشىندە قاي سالادا قانداي وزگەرىس بولاتىنىن ءبولىپ-جارىپ ايتۋعا كەلمەيتىن كەزەڭ بولماق. حالىقارالىق ساياساتتاعى ترانسفورماتسيالىق سايلاۋ, ەكونوميكالىق قۇبىلمالىلىق, جاھاندىق بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بەلگىسىزدىك باسىم بولادى. دونالد ترامپتىڭ اقش پرەزيدەنتتىگىنە ورالۋى بۇكىل الەمدە رەزونانس تۋدىرادى. ونىڭ بولجامسىزدىعى, داۋلى ساياساتى جانە پوپۋليزمگە ۇندەۋى بۇكىل الەمدە سەزىلەدى.
ءۇش كونتينەنتتە شەشۋشى سايلاۋ وتەدى, ويتكەنى سولشىل ۇكىمەتتەر بيلىككە قايتا كەلۋگە ۇمتىلادى. گەرمانيادا ولاف شولتس ەكىنشى مەرزىمگە ۇمىتكەر بولادى. اتالعان سايلاۋ وڭشىلداردىڭ كۇشىن سىناقتان وتكىزەدى. دەگەنمەن شولتس بيلىكتە قالۋى مۇمكىن, ويتكەنى نەمىستەردىڭ تاريحىنا قاراساق, كانتسلەرلەرىنە بىرنەشە مەرزىم بەرگەن. ال اۋستراليادا ەڭبەك پارتياسىنىڭ وكىلى ەنتوني البانەزە بيلىكتە قالۋعا جاڭا ماندات ىزدەيدى. كانادادا دجاستين تريۋدو ون جىلعا جۋىق قىزمەت ەتكەننەن كەيىن, ءوزىنىڭ ءتورتىنشى سايلاۋى قارساڭىندا وتستاۆكاعا كەتۋگە ءماجبۇر بولادى. G7 كوشباسشىلارى ماۋسىم ايىندا كانادادا كەزدەسكەن كەزدە تريۋدو كوشباسشىلىقتان ۇمىتتەنەدى. قىتاي مەن رەسەي سياقتى قۋاتتى ەلدەردى سايلاۋعا تۇسپەيتىن ۇزاق جانە قارتايعان كوشباسشىلار باسقارادى. جالپى, ساياساتكەرلەر ءۇشىن سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە بەرگەن نەمەسە بەرەتىن ۋادەلەرىن ورىنداۋ قيىنعا سوعادى. د.ترامپ جانە ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى كير ستارمەر سياقتى كوشباسشىلارعا بۇل جاڭا جىل ەكونوميكاعا ەرەكشە نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. شىن مانىندە, 2025 جىلى ەكونوميكا ۇلكەن ءرول اتقارادى. ساياساتكەرلەردىڭ بەدەلىن نىعايتاتىن قۇرالعا اينالادى.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى 2025 جىلى «تۇراقتى, بىراق كوڭىل كونشىتپەيتىن» ەكونوميكالىق ءوسىم بولاتىنىن بولجاپ وتىر. كريپتوۆاليۋتالار قايتادان تەز بايۋ سحەماسى رەتىندە قاراستىرىلادى, بيتكويننىڭ باعاسى وتكەن جىلى ەكى ەسەدەن اسا ءوستى.
2025 جىلداعى بەلگىسىزدىك تەك ساۋدا سوعىسىنان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت سياقتى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان تەحنولوگيالاردان دا تۋىندايدى. ساياساتكەرلەر جاساندى ينتەللەكتىنى «قۋىپ جەتۋگە» تىرىسىپ-اق جاتىر, ال ادام مەن ماشينا اراسىنداعى شەكارا بارعان سايىن ب ۇلىڭعىر بولىپ كەلەدى.
دونالد ترامپ ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى شەكارا شايقاسىن, سونداي-اق گازا جانە تاياۋ شىعىستىڭ باسقا بولىكتەرىندەگى شيەلەنىستەردى توقتاتۋ شارالارىن قابىلدايتىنىن مالىمدەدى. وسى ورايدا ترامپ شيەلەنىس پەن قاقتىعىستاردى ازايتۋعا ارەكەت ەتەدى. ال سولتۇستىك كورەيا, يران سەكىلدى ەلدەردىڭ باسشىلارى جاڭا جىلدا ءوز مۇددەلەرىن العا جىلجىتىپ, سونداي-اق سۋپەر دەرجاۆالاردى «ىسىراتىنداي» مۇمكىندىكتەر ىزدەيدى. تاياۋ شىعىس ادەتتەگىدەي ءاۆتوريتاريزمنىڭ, ۇلتشىلدىقتىڭ, ءدىننىڭ جانە سۋپەر دەرجاۆالاردىڭ قاتىسۋىمەن الەمنىڭ ىستىق نۇكتەسى بولىپ قالا بەرەدى. سيريا ديكتاتورى باشار اسادتىڭ رەسەيدى پانالاۋى ەلدىڭ تۇراقتىلىعىنا اكەلمەيدى, كەرىسىنشە ايماقتاعى تۇراقسىزدىقتى كۇشەيتۋى مۇمكىن. 2025 جىلى ساياسي جانە اسكەري, سونداي-اق ەكونوميكالىق قۇبىلمالىلىق اسا وزگەرە قويمايدى.
دجو ادەتۋندجي,
ساياسي ساراپشى, «The Conversation» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى ( ۇلىبريتانيا)