ەلىمىز تابيعي بايلىققا جاتاتىن پايدالى قازبالار قورى جونىنەن الەمدە العاشقى وندىقتا. الايدا ماماندار كەن ورىندارى جىل ساناپ جۇتاپ كەلەدى دەگەندى ايتىپ ءجۇر. اسىرەسە ەكونوميكالىق تۇرعىدا ماڭىزى الابوتەن مۇناي مەن گاز ونىمدەرىنىڭ سارقىلاتىن ۋاقىتى تاياپ كەلە جاتقانداي.
2040 جىلعا قاراي ءىرى كەن ورىندارىن قوسپاعاندا, باسقا كەن ورىندارىندا دا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى تومەندەيتىنى كۇتىلەدى. قازىرگى كۇنى مۇناي قورىن تولىقتىرۋدا «قازمۇنايگاز» اق قىتايدىڭ CNPC كومپانياسىمەن بىرلەسىپ قىزىلوردا وبلىسىندا بۇرعىلاۋ جۇمىسىنا كىرىسكەن. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىس كولەمى تومەندەۋىنىڭ باستى سەبەبى – ءىرى كەن ورىندارىندا كۇردەلى جوندەۋدىڭ جۇرگىزىلۋى. تەڭىزدەگى «بولاشاق» كەڭەيتۋ جوباسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ءۇشىن جالپى ۇزاقتىعى 50 كۇن, قاشاعاندا 30 كۇن سلاگ-كەتچەر اۋىستىرىلىپتى. قاراشىعاناق كەن ورنىنداعى جۇمىستىڭ جوسپاردان تىس توقتاۋى دا ءوندىرىس قارقىنىن باياۋلاتتى. مەملەكەت الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىس دەڭگەيىن قۇلدىراتپاۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارانى قولعا الۋدى جوسپارلايدى.
2026 جىلدان باستاپ ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن مۇناي ءوندىرۋدىڭ جىل سايىنعى كورسەتكىشى 100 ملن توننادان اسادى دەپ بولجانادى. قاشاعاندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ (گوز) قۇرىلىسى 2026 جىلدان باستاپ مۇناي ءوندىرۋدى 1 ملن تونناعا ۇلعايتۋعا ءتيىس. بۇدان وزگە 2029 جىلى قۋاتتىلىعى جىلىنا 2,5 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن گوز سالۋ ەسەبىنەن مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 2 ملن تونناعا ۇلعايادى دەگەن اقپار بار. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جالپى العاندا, ءۇش ءىرى جوبادا مۇناي ءوندىرۋ رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق مۇناي ءوندىرۋدىڭ 70%-ىن قۇراپ, وعان شامامەن 17 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا سالىنادى. سونداي-اق جەر قويناۋىنىڭ بولاشاعى بار ۋچاسكەلەرى بويىنشا گەولوگيالىق بارلاۋعا 2030 جىلعا دەيىن 5 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىلىپ, بۇل 2040 جىلعا قاراي 11 ملن توننا مۇناي ءوندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. جالپى العاندا, مۇناي وندىرۋگە سالىنعان ينۆەستيتسيالار 2030 جىلعا قاراي ءىرى كەن ورىندارىندا شامامەن 21 ملرد دوللارعا جەتەدى دەگەن دەرەك بار.
ماماندار اتالعان جۇمىستى اتقارعا بارلاۋ جۇمىستارى بارىسىندا 3D مودەل مەن IT تەحنولوگيالاردى قولدانۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ويتكەنى بۇرىنعىداي وزدىگىنەن اتقىلاپ شىعىپ جاتقان شيكىزاتتىڭ جوقتىعى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. بۇگىندە مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ كوبىندە ءپارافينى جوعارى, «اۋىر» مۇناي ءوندىرىلىپ جاتىر. ەنەرگورەسۋرستارعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ وتىرعان ۋاقىتتا كۇردەلى الىناتىن قورلارى بار كەن ورىندارىن پايدالانۋ كەرەك. ول ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماڭىزدى.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن ۇكىمەتتىڭ قولداۋىمەن «ەۋرازيا» جوباسى قولعا الىنىپ, تەرەڭ قاباتتاردى زەرتتەۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى ىسكە قوسىلعان ەدى. بۇگىندە اۋكتسيوننان الىنعان جەرلەر جاڭا گەوفيزيكالىق ءتəسىل ارقىلى زەرتتەلىپ جاتىر. ماماندار تەرەڭ قاباتتارداعى مۇنايعا جۇرگىزىلگەن ماتەريالداردى ساراپتاي وتىرىپ, مۇناي كوزدەرى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى.
مۇناي وندىرەتىن كەن ورنىنىڭ ءبىرى «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى كەيىنگى 9 ايدا 6,6 ترلن تەڭگە تابىس تاپقان. ەسەپتى كەزەڭدە تاسىمالداۋ جانە ساتۋداعى شىعىستار 203 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 15,1%-عا جوعارى بولعان. ءوسىم كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى باعىتىندا «ەمبىمۇنايگاز» اق جانە «وزەنمۇنايگاز» اق-نىڭ كومىرسۋتەك شيكىزاتىن ەكسپورتقا وتكىزۋ كولەمىنىڭ جوعارىلاۋى, سونداي-اق تاسىمالداۋ تاريفتەرىنىڭ كوبەيۋى ەسەبىنەن قالىپتاسقان.
«تەڭىزشەۆرويل» دا جەتەكشى حالىقارالىق كومپانيا رەتىندە ەلىمىزدىڭ جالپى ەكونوميكالىق دامۋىنا تابىستى ۇلەس قوسىپ, بۇگىندە 70 ملرد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيعانىن مالىمدەدى. جاقىن بولاشاقتا مۇنداعى ءوندىرىس كولەمى تاعى دا 12 ملن تونناعا ارتۋى مۇمكىن. وسىمەن ءبىر ۋاقىتتا گەولوگيالىق بارلاۋدى دا تابىستى جۇرگىزۋ وتە قاجەتتى شارا بولىپ وتىر. سەبەبى شيكىزاتى سارقىلعان قوردىڭ ورنىن باسقا كەن كوزىمەن دەر كەزىندە الماستىرماسا ەكسپورتقا باعىتتالاتىن ءونىم كولەمى كۇرت ازايماق. مۇنداي قيىندىقتىڭ تۋىنداۋى بيۋدجەت كىرىسىن نەگىزىنەن مۇناي ارقىلى قالىپتاستىرىپ وتىرعان ەلگە وڭاي تيمەيدى. ماماندار گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردى كەشىكتىرمەي باستاسا, پايدالى قازبانى تاۋىپ, ونى وندىرۋگە 10-15 جىل كەتەتىنىن ايتادى.
ماماندار سوزىنشە, ەلىمىزدە گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ ءبىر شارشى شاقىرىمىنا سالىناتىن مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيا كورسەتكىشى وتە تومەن. ول بىزدە 11 دوللار بولسا, اۋستراليادا – 167 دوللار, كانادادا – 203 دوللار. قازىر ەلىمىزدە 8 مىڭنان استام كەن ورنى بار. كەيبىر ەسەپتەردە ونىڭ نەگىزگى قورى ءالى 30-40 جىلعا جەتۋى مۇمكىن دەلىنەدى. بىراق ەكونوميكالىق تۇرعىدان بۇل ۇزاق مەرزىم ەمەس. سوندىقتان مۇنايدان تىس سەكتوردى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور.