مەملەكەتتەگى تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن انىقتايدى. وعان قاجەتتى شىعىنداردىڭ ەڭ تومەنگى قۇنىن بىلدىرەتىن بۇل كورسەتكىش ەلىمىزدە كەدەيلىك پەن الەۋمەتتىك كومەكتەردى ەسەپتەۋ ءۇشىن قولدانىلادى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, جان باسىنا شاققاندا ەڭ تومەنگى اقشالاي تابىس تۇتىنۋ سەبەتىنىڭ قۇنىنا تەڭ بولۋى كەرەك.
ازىق-ت ۇلىك سەبەتى ادامنىڭ ورتاشا ەنەرگەتيكالىق قۇندىلىعى كۇنىنە 2 175 ككال قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. ونىڭ ىشىنە ەت, بالىق, ءسۇت, ماي, نان, كوكونىستەر مەن جەمىس-جيدەك, جۇمىرتقا, قانت, شاي, دامدەۋىشتەر سەكىلدى تاعامنىڭ 43 ءتۇرى كىرەدى. ونىمدەردى تۇتىنۋدىڭ ورتاشا نورماسى, جىلعا ەسەپتەگەندە, قارا نان – 25 كگ, قارا بيداي نانى – 42 كگ, قاراقۇمىق جارماسى – 7,4 كگ, كوكونىستەر – 149 كگ, جەمىس-جيدەك – 132 كگ, ەت جانە ەت ونىمدەرى –78,4 كگ, ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرى – 301 كگ, قانت پەن كونديتەرلىك ونىمدەر – 33 كگ بولۋعا ءتيىس. ەلىمىزدەگى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيى قاراشا ايىندا 49 756 تەڭگەنى قۇراعان. بۇل كورسەتكىش قازان ايىندا 55 079 تەڭگە بولعان, ءبىر ايدا 9,7%-عا كۇرت ازايعان. سايكەسىنشە, ەڭ تومەنگى قاجەتتىلىكتەرگە كەتەتىن جالپى سوما دا از.
سونىمەن ەڭ جوعارى كۇنكورىس دەڭگەيى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا (60 561 تەڭگە), استانادا (53 560 تەڭگە) جانە الماتى قالاسىندا (53 167 تەڭگە), ەڭ از قاجەتتىلىك تۇركىستان (45 528 تەڭگە), اقتوبە (44 957 تەڭگە), قىزىلوردا (44 625 تەڭگە) وبلىستارىندا تىركەلگەن. الايدا ءبىر ادامنىڭ ايىنا تۇتىناتىن قاجەتتىلىكتەرىنە كورسەتىلگەن سومانىڭ جەتۋى كوپشىلىككە كۇمان تۋعىزىپ وتىر.
جاقىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات راحىمجانوۆ ەلىمىزدەگى تاماق ونىمدەرىن تۇتىنۋ تۋرالى نورما حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن, سوندىقتان تۇتىنۋ سەبەتىندەگى تاماق ونىمدەرى مولشەرىن ۇلعايتۋ كەرەكتىگىن ايتا كەلىپ, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن 115 710 تەڭگەگە كوتەرۋدى ۇسىندى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, ادامنىڭ كۇنكورىسى تەك تاماق قانا ەمەس, ونىڭ مادەني ءومىرى دە ەسكەرىلۋى كەرەك. 80 مىڭنىڭ توڭىرەگىندەگى تام-تۇم جالاقى ەلدىڭ ايلىعىن شايلىعىنا جەتكىزبەيدى. سول تۇرعىدا تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن قايتا ەسەپتەۋ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە از دا بولسا سەبەپ بولاتىنى انىق. بىزدەگى كەدەيلىك شەگى حالىقارالىق ستاندارتتاردان الدەقايدا تومەن. ەلىمىزدە بەلگىلەنگەن تومەنگى جالاقىدان دا از ايلىق الاتىنداردىڭ سانى بىلتىر ميلليوننان اسقان. ساراپشىلار ەگەر وسى ءادىس ەنگىزىلەتىن بولسا, ەڭ تومەنگى كۇنكورىسكە كەتەتىن قاراجات تا ۇلعايىپ, اتاۋلى كومەك الاتىندار سانى دا ارتاتىندىعىن ايتىپ وتىر. وتكەن جىلى مەدياندىق تابىس, ياعني ورتاشا تابىس ارقىلى ەسەپتەلەتىن تومەنگى كۇنكورىس شەگى 73 مىڭ تەڭگەنىڭ توڭىرەگىندە بولعان.