زامانا زاڭعارى

ء«ابىش كەكىلباەۆ الەمى» اتتى كورمەگە قا­لامگەردىڭ قولجازبالارى, پۋبليتسيستيكا­لىق ماقالالارى, كىتاپتارى, زيالىلاردىڭ جازۋ­شى تۋرالى ايتقان ەستەلىكتەرى, وي-تول­عاۋلارى, ماقالالار, حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ماتەريالدارىنان 150-گە جۋىق ەڭبەك, سونداي-اق جازۋشىنىڭ تۇرىك, شەتەل تىلدەرىنە اۋدارىلعان جيناقتارى, شىعارماشىلىق جولىن بەينەلەيتىن 20-دان استام فوتوسۋرەت قويىلدى.

«مازمۇنداما» باسپاسىنان جارىق كورگەن «داۋرەن كەشكەن» كىتابىنا بۇرىن-سوڭدى جاريالانباعان جانە باسپاسوزدە جارىق كورگەنىمەن ەشبىر جيناعىنا ەنبەگەن ولەڭدەر مەن باللادالارى ەنىپ وتىر. شىعارمالارى جازۋشىنىڭ جەكە مۇراعاتىندا ساقتالعان. ماڭعىستاۋلىق ءابىشتانۋشىلار قۇراستىرىپ شىققان بۇل ەڭبەكتى اقىننىڭ ءۇشىنشى جىر جيناعى دەۋگە بولادى. ال تۇرىك تىلىندە جارىق كورگەن «KUY» كىتابىن اۋدارعان – اشۋر وزدەمير.

تۇساۋكەسەر راسىمىنە قالامگەردىڭ تۋىس­تارى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ­زيالى قاۋىم وكىلدەرى قاتىستى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلدى.

ء«ابىش كەكىلباەۆتىڭ ونەگەلى ءومىرى تەك جازۋشىلىقپەن شەكتەلمەيدى. ول – مەم­لە­­كەت­شىل قايراتكەر, ەل بولاشاعىنا ادال قىز­­مەت ەتكەن ساياساتكەر, پاراساتتىلىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سيمۆولى. تاۋەلسىز قازاق­ستاننىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ قاتا­­رىندا تۇرىپ, ول ءوز بويىنداعى اسقاق رۋح پەن تەرەڭ ءبىلىمدى ەل يگىلىگى ءۇشىن سارپ ەتتى. ءابىش كەكىل­باەۆ بىزگە بولمىسى بيىك تۇلعانىڭ قانداي بولۋى كەرەكتىگىن كورسەتتى. ونىڭ قالدىرعان ونەگەسى – ماڭگىلىك. ەندىگى مىندەت – وسى مۇرانى ساقتاپ, دامىتۋ, ءابىش الەمىن جاڭا زامانمەن ۇيلەستىرۋ», دەلىنگەن قۇتتىقتاۋ حاتتا.

زاڭعار تۇلعانىڭ قاي قىرىن الىپ قاراساق تا, شەبەرلىكتىڭ شىڭىن كورەمىز. كلاسسيك جازۋشى, مەملەكەتشىل ازاماتتىعىنان بولەك ۇلكەن جۇرەگىنەن توگىلىپ جاتقان مەيىرىم مەن كەڭ پەيىلىندە شەك جوق. كونفەرەنتسيانىڭ تىزگى­نىن ۇستاعان قوعام قايراتكەرى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ابىز ادامنىڭ قازاققا بەرگەن ولشەۋسىز ەڭبەگىنە توقتالدى.

«كەيدە قيالعا ەرىك بەرسەك,  ءابىش ەسىمدى دانىشپاندى قازاق حالقى وسىنداي دا ۇل تابا الاتىنىن ايداي الەمگە ايشىقتاي دالەلدەۋ ءۇشىن تۋعانداي  كورىنەدى. حالقىمىز ابىشتەي پەرزەنتىن ءبىر ادامنىڭ بويىنا كىسىلىكتىڭ دە, كىشىلىكتىڭ دە, دانالىقتىڭ دا, دارالىقتىڭ دا, سارالىقتىڭ دا, شەشەندىكتىڭ دە, كوسەمدىكتىڭ دە قاتارىنان بىتە الاتىنىن, ءبىر ادامنىڭ ءارى جازۋشى, ءارى اقىن, ءارى دراماتۋرگ, ءارى اۋدارماشى, ءارى فيلوسوف, ءارى تاريحشى, ءارى ادەبيەتتانۋشى, ءارى ونەرتانۋشى, ءارى الەۋمەتتانۋشى, ءارى پۋب­ليتسيست, ءارى ساياساتتانۋشى, ءارى ساياساتكەر, ءارى مەملەكەتتىك قايراتكەر بولا الاتىنىن دالەلدەۋ ءۇشىن, سولاردىڭ بارىندە دە ءبىر ادامنىڭ كەمەلدىككە جەتە الاتىنىن كورسەتۋ ءۇشىن دۇنيەگە اكەلگەندەي اسەر قالدىرادى. سول ءۇشىن دە ابىشتەي پەرزەنتتى تۋعان اينالايىن حالقىما تاعزىم ەتەمىز», دەدى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.

سونداي-اق ول ءابىش الەمىنىڭ ەندىگى عۇمىرى قالاي جالعاساتىنىن اتاپ ءوتتى.

«سىناق دەگەننىڭ ءوزى ەكى جاقتى. قوعام ادامدى سىناققا سالادى. بۇل – قالىپتى جاي. قوعامدى سىناققا سالاتىن ادامدار دا بولادى. كەكىلباەۆ سونداي ادام. قالامگەر جازارىن جازىپ, ايتارىن ايتىپ كەتتى. سوڭىنا بايتاق مۇرا قالدىردى. سول مۇرا قالاي يگەرىلەدى؟ بۇل وڭاي سۇراق ەمەس. بۇل وڭاي سىناق ەمەس. ەندى ءبىز ءابىش سىناعىنا جا­ۋاپ بەرۋگە دايىندالۋعا ءتيىسپىز. ول سىناق – ابىشتەي ابىزدى ارداقتاي الۋ, ابىشتەي ويشىلدى تاني الۋ, ابىشتەي سۋرەتكەردى زەرتتەي الۋ, ابىشتەي ادامدى ۇلگى تۇتا الۋ, ابىشتەي ۇلت ماقتانىشىن الەمدىك اۋقىمدا ناسيحاتتاي الۋ. كەكىلباەۆ كەمەڭگەرلىگىن دۇنيەلىك دەڭگەيگە كوتەرىپ شىعۋ. وسى ارقىلى جاھان الدىندا  جۇرتىمىزدىڭ جالىن كۇدىرەيتۋ, حالقىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتۋ. ءسويتىپ ۇلت رەتىندە ءوسۋ», دەيدى مودەراتور.

ءسوز كەزەگىن العان حالىق جازۋشىسى تولەن ابدىك كورنەكتى قالامگەردىڭ ادەبيەت الە­مىندەگى تامىرىن تەرەڭنەن تارتقان تانىم, تەلەگەي-تەڭىز ءبىلىم, باي مۇراسى تۋرالى بايان­دادى.

«ابىشپەن ستۋدەنت كەزدەن دوس بولدىق. سول ۋاقىتتىڭ وزىندە ونىڭ ادەبيەتشى سەكىلدى اتى شىقتى. ءابىشتىڭ ء«بىر شوكىم بۇلت» دەگەن العاشقى جيناعىن مەن ءبىر ۇلكەن قۇبى­لىس دەپ ايتا المايمىن. ويتكەنى ول كەزدە ءالى دايىندىق ۇستىندە بولاتىن. ءابىش ۇلكەن ەپيكالىق كەڭ تىنىستى قالامگەر ەدى. ۇلكەن يدەيالاردى باسىندا ءپىسىرىپ جۇرگەن. سون­دىق­تان وعان كوسىلىپ شىعاتىن كەڭىستىك قاجەت بولدى. بۇنداي كەڭىستىكتە تۋعان شىعار­­مالارى قازاق ادەبيەتىنە عانا ەمەس, الەمدىك ادەبيەتكە دە قوسىلعان كلاسسيكالىق تۋىندىلار دەيمىز. 1969 جىلى «جالىن» جۋرنالىندا جۇرگەن كەزىمدە ابەكەڭنىڭ «شىڭىراۋىن» العاش رەت وقىدىم. سوندا شىن مانىندە الەمدىك دەڭگەيدەگى تۋىندىنىڭ ومىرگە كەلگەنىنە كوزىم جەتتى. تاقىرىپ مۇلدەم تىڭ, باس كەيىپكەردىڭ بويىنداعى بار­لىق وبرازعا سىڭىرىلگەن فيلوسوفيالىق ويلار, ۇلت­تىق كورىنىستەر تاڭعالدىرادى», دەدى تولەن ابدىك.

جيىن بارىسىندا ءابىشتانۋدى ەكى تىلدە ناسيحاتتاپ جۇرگەن بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ ەرمەك امانشاەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى جاناربەك ءاشىمجان, تۇركيادان ارنايى ونلاين قوسىلعان اۋدارماشى اشۋر وزدەمير, باسقا دا قوعام قايراتكەرلەرى مەن ادەبيەتشىلەر بايانداما وقىپ, ابىز ءابىش تۋرالى تەرەڭنەن تولعادى.

ايتا كەتەيىك, مەرەيتويلىق كونفەرەنتسيا زاڭعار جازۋشىنىڭ ادەبيەت الەمىندەگى الار ور­نىن, بىلىمدارلىعى مەن ازاماتتىق بولمىسىن­ ايشىقتاۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر.

«داۋرەن كەشكەن» جىر جيناعىنىڭ قۇراس­تىرۋشىسى ادىلەت قابىلوۆ جاڭا كىتاپ­تىڭ دايىندالۋ بارىسىن باياندادى.

ء«بىز عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگىنىڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوباسى اياسىندا ولەڭدەرىن جيناستىرىپ, جاڭا كىتاپ قىلىپ ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇل جۇمىستارعا جازۋشىنىڭ نەمەرەسى, كوركەم مۇرالارىنىڭ جاناشىرى ابىل كەكىلباەۆ باۋىرىمىز كوپ كومەكتەستى», دەيدى ول.

كونفەرەنتسيا سوڭىندا كوپشىلىككە ن.ءجان­تورين اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق مۋزى­كا­لىق تەاترى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ «شىڭىراۋ» اڭگى­مە­سىنىڭ جەلىسىمەن قويىلعان سپەكتاكلدى ۇسىندى.

ايتا كەتسەك, بيىل ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە زاڭعار جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان كەشەندى ءىس-شارالار وتكىزىلىپ جاتىر. كەيىنگى ءتورت ايدىڭ وزىندە ادەبي كەشتەر, كەڭەيتىلگەن كىتاپ كورمەسى, ادەبي ساعاتتار, باسقا دا 40-تان استام ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعان.