اۋماعى ۇلكەن اۋدانداردىڭ تابىسى دا مول

ونەركاسىبى ورگە باسقان

تايىنشا اۋدانىنىڭ جەر كولەمى – 11,4 شارشى شاقىرىم. 2023 جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جالپى ءونىمىنىڭ كولەمى 95,3 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل ول 112,9 ملرد تەڭگەنى, ونەر­كاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 39,0 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل 42,2 ملرد تەڭگەنى, نەگىزگى كاپي­­تالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 32,1 ملرد تەڭگە بولسا, بيىل 32,6 ملرد تەڭ­گەنى قۇرادى. وسى كەزەڭدە سالىق ءتۇسى­مى جوس­پارداعىدان 111,8 پايىزعا ارتىپ وتىر.

اۋداننىڭ اگروقۇرىلىمدارى بارىنشا جەتىلدىرىلگەن تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, رەكوردتىق كولەمدە استىق الدى. اتاپ ايتقاندا, 900 مىڭ توننادان ارتىق ءداندى داقىل جينالدى.

«بۇل شارۋاشىلىقتاردىڭ ۇكى­مەتتىڭ قولداۋىن ورىندى پايدالانىپ, 68,7 مىڭ توننا جوعارى ساپالى تۇقىم ەككەندىگىنىڭ, 402,2 مىڭ گەكتار استىق القاپتارىنا 39,2 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىشتار سەپكەندىگىنىڭ, جىل باسىنان بەرى 7,1 ملرد تەڭگەگە 375 دانا جاڭا تەحنيكالار العاندىعىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىلگەن تابىس. ۇكىمەت اگرو­قۇرىلىمدارعا تۇقىم, گەربيتسيد, مينەرالدى تىڭايتقىشتار الۋدى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا 3,4 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بەردى», دەيدى اۋدان اكىمى بەرىك ءالجانوۆ.

مال شارۋاشىلىعىنىڭ ءوسۋ ديناميكاسى دا بىلتىرعى جىلمەن سالىس­تىرعاندا جوعارى. بيىل 35,5 مىڭ توننا ءسۇت ساۋىلدى, بۇل بىلتىرعىدان 118 پا­يىزعا ارتىق. جۇمىرتقا 105,9 ملن دانا جينالىپ, بىلتىرعىدان 7,3 پايىزعا ارتتى. سونىمەن بىرگە 14,1 مىڭ توننا مال مەن قۇس ەتى ساۋداعا وتكىزىلدى. مال باسىنىڭ ءوسىمى دە قارقىندى. 01 شىلدەدەگى ساناققا سايكەس اۋداندا قارا مال – 36,3 مىڭ, قوي-ەشكى – 59,6 مىڭ.

اۋداندا 7 اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتور شارۋاشىلىق بار. وندا 11 مىڭ تۇياق قارا مال كۇتىلەدى, سونىڭ ىشىندە 4 شارۋاشىلىقتا بورداقىلاۋ الاڭدارى, جەتەۋىندە 7587 سيىرعا شاق­تالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارى (تسف) بار. «شۇ­عىلا LTD» جشس-دا 3000 تۇياق, «قاراتومار» جشس-دا 5000 تۇياق, «امانات» شق-دا 5000 تۇياق قوي باعىلادى. «ەسىل» قۇس فابريكاسىندا 573 مىڭ باس تاۋىق بار, بيىلعى 9 ايدا شارۋا­شىلىق 104,1 ملن جۇمىرتقا الىپ, 200 توننا قۇس ەتىن ءوندىردى. بيىل ماقاشەۆ اۋىلىنداعى «اسار» جشس 12,5 ملرد تەڭگەگە مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىمەن 400 تۇياق سيىر ساۋىلاتىن تسف-نىڭ قۇرىلىسىن اياقتادى. «زەلەنىە لۋگا» جشس وزىندەگى تسف-نى 800 تۇياق سيىر ساۋعا جەتكىزۋدى مەجەلەپ وتىر.

10 ايدا وڭدەۋ ونەركاسىبى 35,6 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعاردى. ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىنىڭ ۇلەسى 28,8 ملرد تەڭگە بولدى. قازىر سالادا 39,3 ملرد تەڭ­گە­نىڭ 9 جوباسى ىسكە اسى­رىلىپ جاتىر. «BioOperations» جشس 450 ملن تەڭ­گەنىڭ كەبەك ۇگەتىن تسەحىن ىسكە قوستى. «Memolux» جشس 10,1 ملرد تەڭگەنىڭ 2 جوباسىن قولعا الىپ وتىر. ولار اياق­تالعاندا 180 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. «Green Gold Ilyichevka Factory» جشس قۇنى 7 ملرد تەڭگەنىڭ قۇراما جەم زاۋىتىن سالىپ جاتىر. «تايىنشا ماي» جشس سۇيىق مايدى قۇياتىن پلاستيكالىق قاپتار شىعاراتىن تسەحتى ىسكە قوسۋعا جاقىن.

قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 7,2 ملرد تەڭگەگە ورىندالدى. تايىنشا قالاسىندا جالپى اۋدانى 4 200 شارشى مەتر بولاتىن 50 پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ, دراگوميروۆكا اۋىلىنداعى مەكتەپ­تىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. جالپى اۋدانى 2 مىڭ شارشى مەتر 30 پاتەر­لى كوممەرتسيالىق تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلى­سى جۇر­گىزىلىپ جاتىر. كەللەروۆكا اۋىلىن­داعى اوك قۇرىلىسى اياقتالىپ قالدى.

بيىل اۋدان ەكونوميكاسىنا 32,6 ملرد تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى قۇيىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىنە قاراعاندا 102% ارتىق. تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ 28 ملرد تەڭگەسى جەكەمەنشىك قاراجاتقا تيەسىلى. سونىڭ ىشىندە ەڭ كوبى قىتايدىڭ «اي تسزيۋي» كورپوراتسياسى مەن «Memolux» جشس بىرلەسىپ تۇرعىزىپ جات­قان قويما مەن قۇراماجەم زاۋىتىنا, ديىرمەننىڭ العاشقى بولىگىنىڭ قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا. وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ جۋىردا قىتايدىڭ سيان پروۆينتسياسى بيزنەسمەندەرىمەن تايىنشا اۋدانىندا قۇنى 11 ملرد تەڭگەدەي بولاتىن ەت وڭدەۋ كومبيناتىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. بيۋدجەتتەن بولىنگەن 4,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسياعا اۋدان اۋماعىندا كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي, ورتا مەكتەپ, باسقا دا نىساندار سالىنىپ جاتىر.

حالىقتى تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. تۇرعىن­داردىڭ 71 پايىزىنا عانا تازا اۋىزسۋ جەتكىزىلگەن. بيىل 5 مىڭ اۋىل تۇر­عىنى تاراتۋشى جەلىلەرى بار سۋمەن جاب­دىقتالادى. ولاردىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى ءتورت جوبا, گوركي اۋىلىندا جەر­گىلىكتى سۋمەن جابدىقتاۋ كوزىن سالۋ جونىندە ءبىر جوبا, 21 اۋىلدىق ەلدى مەكەندە سۋدى تازارتاتىن كەشەندى بلوك مودۋلدەر ورناتۋ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسى جۇمىستار اتقارىلعاننان كەيىن عانا تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن اۋىلدار سانى 66-عا دەيىن (80%), حالىق سانى 35 036 ادامعا دەيىن وسەدى, قامتاماسىز ەتۋ 90%-عا دەيىن جوعارىلايدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

بيىل اۋداندىق ماڭىزى بار 20 جوبا بويىنشا 2,9 ملرد تەڭگەگە 250,5 شاقىرىم جول جوندەلدى. سونىڭ ىشىندە سۋ تاسقىنى بۇزعان 41,3 شاقىرىم جول 5 جوبا ارقىلى 2,3 ملرد تەڭگەگە جاڭعىرتىلدى.

اۋدان اۋماعىنا ەڭبەك كۇشى ارتىق وڭىرلەردەن قۇرامىندا 119 ادامى بار 38 وتباسى كوشىپ كەلگەن. سونىمەن قاتار موڭعوليادان 9 ادامى بار 3 قانداس وتباسىلار ورالعان. ولارعا 44,2 ملن كوشى-قون شىعىندارى, ءۇي الۋ سەرتيفيكاتىنا 82,4 ملن تەڭگە تولەنگەن.

اۋداندا 47 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بار, ولار 5568 وقۋشىنى قامتيدى. مۇ­عالىمدەر سانى – 1024 ادام. بيىل دراگوميروۆكا اۋىلىندا 120 ورىن­دىق مەكتەپ قۇرىلىسى اياقتالدى. 3 مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ, 17 مەكتەپكە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلدى. 233,7 ملن تەڭگەگە ماتەريالدىق-تەح­نيكالىق جابدىقتار, ونىڭ ىشىندە بالالاردى تاسىمالدايتىن 8 «گازەل» اۆتوموبيلدەرى ساتىپ الىندى. وسى جىلدىڭ 1 قىر­كۇيەگىنەن باستاپ 1–4 سىنىپتاردىڭ 1743 وقۋشىسىنا ىستىق تەگىن تاماق ۇيىم­داستىرىلدى. الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان 871 وقۋشى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتىلدى. 150 شاكىرتتى قامتيتىن «اگروبيزنەس» كوللەدجى تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. وقىتۋ مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن 3 جۇمىسشى ماماندىعى, 7 بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا جۇرگىزىلەدى.

70 مادەنيەت نىسانى, 189 سپورت عيما­راتى بار. بيىل تەڭدىك اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىنە كۇردەلى جوندەۋ, دونەتسك اۋىلىنداعى مادەنيەت ۇيىنە اعىمداعى جوندەۋ, تايىنشا قالاسىنداعى ستاديونعا كۇردەلى جوندەۋ جاسالدى, «ەمس اگرو» جشس جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن كۇرەس زالىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى 400 ادام قابىلدايتىن ەمحانا, 120 توسەكتىك تاۋلىك بويعى ستاتسيونار, 91 توسەكتىك كۇندىزگى ستاتسيونار, 4 فاپ, 54 مەديتسينالىق پۋنكتتەن تۇرادى. «اۋىل دەنساۋلىعىن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قاراعاش اۋىلىندا 197,7 ملن تەڭگە سوماسىنا فەلدشەرلىك-اكۋشەر­لىك پۋنكت قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

استىقتى اۋدان

عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋدان بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسىنان قوسىلعان, شارۋاشىلىعى دامىپ كەلە جاتقان, حالىقتىڭ ءال-قۋاتى جوعارى دەپ سانالاتىن ءوڭىر. بيىل اۋدان بيۋدجەتى 11,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. كىرىستەر – 3,5 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە سالىقتىق تۇسىمدەر – 2,8 ملرد تەڭگە, سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر – 700,0 مىڭ تەڭگە, جاردەماقى مەن ترانسفەرتتەر – 7,8 ملرد تەڭگە.

«قاڭتار – قىركۇيەك ارالىعىندا اۋدان حالقىنىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسى 269 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 13%-عا ار­تىق. اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 232 مىڭ تەڭگە, ءوسىم 17,4%», دەيدى اۋدان اكىمى رۋسلان اڭباەۆ.

جىل باسىنان بەرى 2096 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, 876 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلدى. كەلەسى جىلى 2052 ادامدى جۇ­مىسقا ورنالاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيىل­عى جىلى قۇرامىندا 135 ادامى بار 49 وتباسى كوشىپ كەلدى. بارلىعى تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتىلدى.

ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى – 48,4 ملرد تەڭگە, وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 183%-عا ارتىق. ونەركاسىپكە 1,6 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى, وت­كەن جىلعى دەڭگەيدەن 52%-عا جوعارى. «ماسلودەل» جشس تاۋلىگىنە 400 تونناعا دەيىن راپس, كۇنباعىس, زىعىر مايى­ن وندىرەدى, 1 قاراشاعا دەيىن 65 مىڭ توننادان استام ماي ءوندىرىلىپ, ولاردىڭ نەگىزگى بولىگى ەكسپورتقا شىعارىلدى. «قازميل» جشس كاسىپورىندى جاڭعىرتقاننان كەيىن قۇراماجەم ءوندىرىسىنىڭ قۋاتىن تاۋلىگىنە 400 توننادان 1500 تونناعا دەيىن ۇلعايتتى, قىتايعا 325 مىڭ توننادان استام ءونىم ەكسپورتقا شىعارىلدى.

قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كولەمى 8,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 13,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, وت­كەن جىلمەن سالىستىرعاندا 114%-عا ار­تىق. اۋدان ورتالىعى نوۆويشيمكا اۋى­لىنىڭ ابىلاي حان كوشەسىندە 50 پاتەر­لى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. سو­نىمەن قاتار ناق وسىنداي تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇ­رى­لىسى لوكوموتيۆ كوشەسىندە قولعا الىندى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ كولەمى 103,4 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, ناقتى كولەم يندەكسى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 32%-عا ءوستى. ديقاندار 560 مىڭ گەكتار جەرگە ءداندى داقىلدار وتىرعىزىپ, 1 ميلليون تون­نادان ارتىق استىق جينادى. گەكتار بەرەكەلىگى 18 تسەنتنەردەن اينالدى. 74 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلگەن مايلى داقىلداردىڭ گەكتارىنان 9 تسەنتنەردەن, بارلىعى 68 مىڭ توننا ءونىم الىندى. شارۋاسى شالقىعان اگروقۇرىلىمداردىڭ قاتارىندا «نامىس» جشس, «زاپادنوە-سك», «بۋدەننوە-سك», «اتا­مەكەن-اگرو-تسەليننىي», «اتامە­كەن-اگرو-شۇقىركول», «استىق-مول», «استىق­مۇقىر», «رايسوۆسكي», «سودرۋ­جەستۆو-2», «تۇقىم», ت.ب. اتاۋعا الادى.

اۋدان اۋماعىندا 400–600 سيىر ساۋاتىن وسى زامانعى التى تسف بار. ولاردىڭ ىشىندە تورتەۋى, «بۋدەننوۆسكي-سك», «نە­جينكا-ەركە» جشس ساۋىلاتىن سيىر سانىن تاعى 600-گە ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.

اۋدان جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1045 كم, سونىڭ 304 كم رەسپۋبليكالىق, 141 كم وبلىستىق, 600 كم اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. بيىل جالپى سوماسى 4034,0 مىڭ تەڭگەگە ۇزىندىعى 42,7 كم ا-16 «پەترو­پاۆل – جەزقازعان» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولىن ورتاشا جوندەۋ جوباسى ىسكە اسىرىلدى. جۇمىستار اۋدان ورتالىعى نوۆويشيم اۋىلىنان توقسان بي اۋىلىنا دەيىنگى تراسسانىڭ ستاۆروپول – لومونوسوۆ اۋىلدارىنىڭ اراسىندا ورىندالدى.

حالىقتىڭ  93%-ى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋعا قول جەتكىزگەن. بىرنەشە اۋىل­دارعا جالپى سوماسى 70,4 ملن تەڭگەگە كە­شەندى-بلوكتى مودۋل قۇرىلعىلارى ورناتىلدى.

بيىل 3 ءبىلىم نىسانىن كۇردەلى جون­دەۋگە 527 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىندى. 7 مەكتەپكە 73 ملن تەڭگەگە اعىمداعى جون­دەۋلەر جۇرگىزىلدى. بەس مەكتەپتىڭ اۋلالا­رىن اباتتاندىرۋعا 103 ملن تەڭگە ءبولىندى. مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحني­كالىق بازاسىن نىعايتۋ ماقساتىندا 24,8 ملن تەڭگەگە 4 ءپان كابينەتى ساتىپ اپەرىلدى. اۋدان مەكتەپتەرىنىڭ قازاندىقتارىن جاڭالاۋعا 60,7 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 16 نىسان­­نىڭ جىلىتۋ قازاندىقتارى جوندەلدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا بيىل پري­ۆولنىي, تاحتابرود اۋىلدارىندا جاڭا فاپ سالىندى. سونداي-اق بىرلىك اۋى­لىنىڭ فاپ قۇرىلىسىنا 205 ملن, ۆوزۆىشەنكا اۋىلىنىڭ فاپ-ىن تۇر­عىزۋعا 189,0 ملن, جاڭا مەديتسينالىق قۇرال-جاب­دىق الۋعا 300 ملن تەڭگە ءبولىندى.

مادەنيەت سالاسىندا بيىل بۋدەننىي اۋىلىندا 230 ملن تەڭگەگە جاڭا مادەنيەت ءۇيى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. اۋدان­نىڭ كوركەمونەر ۇجىمى وبلىستىق ء«انىم دە سەن, جىرىم دا سەن – قىزىلجار» اتتى وبلىستىق كونكۋرستا 1-ورىن الدى.

اۋداندا 278 سپورت عيماراتى جۇمىس ىستەيدى, وندا 16545 ادام سپورتپەن شۇعىل­دانادى. جىل باسىنان بەرى 55-تەن استام سپورتتىق ءىس-شارا وتكىزىلىپ, جالپى سانى 12 مىڭنان استام ادامدى قامتىدى.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى