قارىز الۋ ازايار ەمەس

وڭىرلەر اراسىندا 4,06 ترلن تەڭگە (+ 23,03%) نەسيە­سى بار الماتى تۇرعىندارى ەڭ كوپ قارىز العاندار قاتارىندا. ودان كەيىنگى ورىنداعى استانا تۇرعىندارىنىڭ نەسيەسى 1,37 ترلن تەڭگەنى (+ 30,5%), شىمكەنت حالقى نەسيەسى 1,04 ترلن تەڭگەنى (+ 25,4%) قۇراعان.

سونداي-اق تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر قاراعاندى وبلىسىندا – 754,5 ملرد تەڭگە (+ 23,1%), اقتوبە وبلىسىندا – 554,3 ملرد تەڭگە (+ 28,9%), ماڭعىستاۋ وبلىسىندا – 522 ملرد تەڭگە (+ 26,2%) سالىس­تىر­مالى تۇردە راسىمدەلگەن. ال ەڭ از نەسيەنى سولتۇستىك قازاقستان  (173,6 ملرد تەڭگە) جانە ۇلىتاۋ وبلىستارى 124,8 ملرد تەڭگە) العان.

ەلىمىزدە جىل سا­يىن حالىققا قارىز بەرۋ شارتى قاتاڭداتىلىپ, ال ماقۇلداۋ تالابى كۇشەيگەنمەن, كەپىلسىز تۇتىنۋ نەسيەلەر سانى ۇلعايىپ كەتكەن. ماسەلەن, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر (ەدب) ارقىلى وسى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ماقۇلدانعان نەسيەلەر اراسىندا, ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 51%, يپوتەكا بو­يىنشا – 44,5%, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 41,5%, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر – 35,3%, كەپىلگە سالىنعان تۇتىنۋ­شىلىق – 30,6% , كەپىلسىز تۇتىنۋ – 28,7% جانە اۆتونەسيەلەۋ – 17,2%-دى قۇراعان.

وسىلايشا, كەپiلسiز تۇتىنۋ نە­سيە­لەرىن ماقۇلداۋ دەڭگەيi قا­رىز­داردىڭ باسقا تۇرلەرiمەن سالىس­­تىرعاندا ەڭ تومەنگi شەگىن­دە تۇر.

حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) ءۇي شارۋاشىلىعىنىڭ قا­رىز­­دارى مەن نەسيەلەرى ءىجو-گە قا­تىناسى سەكىلدى كورسەتكىشى وزگە ەلدەرمەن سالىستىرعاندا 13,6% -دى قۇراعان. ماسەلەن, كورشى رەسەيدە كورسەتكىش 21%-دان جوعارى. ال قىتايدا قارىز جۇكتەمەسىنىڭ دەڭگەيى ءتىپتى 64,5%. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى قارىز جۇك­تە­­مەسى سونشالىقتى كوپ ەمەس. وزگە مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, بىرنەشە ەسە تومەن.

مەملەكەتتىك كرەديت بيۋروسى­نىڭ (مكب) سوڭعى ايداعى ما­لىمەتىنە سۇيەنسەك, مقۇ, كول­لەك­تورلىق جانە باسقا كوم­پا­نيالاردا 8,6 ملن-نان استام قارىز الۋشى تىركەلگەن.

قارجىگەر ايدارحان قۇ­سايىنوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, بىزدەگى تاۋار­لاردى ءبولىپ تولەۋگە الىنعان نەسيە­لەر حالىق ءۇشىن ىڭعايلى. بىراق ستاتيستيكادا بۇل نەسيە رە­تىن­دە ەسكەرىلەدى.

«حالىق دەپوزيتتەرىنىڭ جانە حالىققا كاسىپكەرلىك ەمەس نەسيە­لەر­دىڭ ديناميكاسىن قارادىم. ادامداردىڭ «تازا جيناقتارى» تۇتاس­تاي العاندا تۇراقتى. حالىق­تى نەسيەلەندىرۋدىڭ نەگىزگى ءوسىمى كوبىنە «كەدەيلەنۋدەن جانە قورقىنىشتى قارىز الۋدان» ەمەس, ادەتتەگىدەي ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ تورەلىك ەسەبىنەن بولادى. ءتۇرلى جەڭىلدىكتى يپوتەكالار مەن ءتىپتى سىيلىقاقىلى اۆتوموبيلدەرگە پايىزسىز ءبولىپ تولەۋلەر بولسا, قانداي دا ءبىر ليۋكس تەلەفوندار, تەلەديدارلار, ت.ب. تۋرالى ايتپاعاندا, دەپوزيتتەن اقشا الۋدىڭ قاجەتى جوق», دەيدى ا.قۇسايىنوۆ.

ال قارجىگەر ءانۋار باقىت­حا­­­نوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن قارىز الۋشىنىڭ ءوز قارىزىن وتەي­تىن تابىسى جوق بولسا, بۇل  قار­جىلىق تۇراقتىلىق ءۇشىن ەلەۋ­لى تاۋەكەل بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار ساراپشى جاعدايدى تۇ­راق­تاندىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ قار­جى­لىق ساۋات­­تى­لىعىن ارتتىرۋ جانە قا­رىز الۋشىلاردىڭ تولەم قابى­لەت­­تىلىگىن باعالاۋدى جاقسارتۋ كە­رەك­­­تىگىن اتاپ ءوتتى.

«قايتارۋعا شاماسى جەت­پەسە دە نەسيە الۋ ۇي­رەن­شىك­تى قۇبى­لىسقا اينالدى. سونىمەن قا­تار ءبىراز ازا­مات وزدەرiنiڭ با­زا­لىق قاجەت­تi­لiكتەرiن قاناعاتتاندىرۋ جانە قار­جىلىق تۇراق­سىزدىق جاع­دايىندا كۇندە­لىكتى تىرشىلىك ءۇشiن كرەديتتەرگە جۇگiنۋگە ءماج­بۇر ەكەنiن كور­سەتەدi. ەڭ الدىمەن, قار­جىلىق مۇم­كىن­دىكتەرىڭىزدى تيا­ناقتى باعا­لاپ, «كوتەرە ال­مايتىن شوق­پار­دى بەل­گە بايلاۋدان» اۋلاق بولۋ كەرەك. ەكىن­شىدەن, قار­جى­لىق ساۋا­تى­ڭىز­دى ارتتىرۋعا ۇم­تىلۋ قاجەت. بيۋدجەتتى مۇقيات جوس­پارلاۋ, كىرىستەردى ۇلعايتۋ جانە قاجەتسىز شىعىستاردى قىس­­قارتۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ شارت. ۇشىن­شىدەن, بورىشتىق مىندەت­تە­مەلەردى وتەۋ پروبلەمالارى تۋىن­داعان جاعدايدا ولاردى قايتا قۇرىلىمداۋ ءۇشىن قارجى ما­مان­­­دارىنان نەمەسە بانكتەردەن كەڭەس الۋ كەرەك. سونداي-اق قار­­­جىلىق جاعدايدى ايتار­لىق­­­­تاي قيىنداتاتىن الاياقتىق سحەما­لا­ر­ىنان ساقتانۋ كەرەك», دەيدى ءا.باقىتحانوۆ.