الەمدىك قارجىلىق داعدارىس كەزىندەگى قازاقستاننىڭ ساۋاتتى جۇرگىزىلگەن ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق جانە تاكتيكالىق جوسپارلاۋ ساياساتى, ۋاقىتىندا قابىلدانعان ءىس-شارالارى داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنىنان ىركىلمەي وتۋىمىزگە مۇمكىندىك بەردى. وسى كەزەڭدە الەۋمەتتىك سالادا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىلدى. جۇزدەگەن مەكتەپتەر مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى ىسكە قوسىلدى, قالالار مەن اۋىلداردا ونداعان مىڭ شاقىرىم جولدار سالىندى, مىڭداعان شاقىرىم جىلۋ, سۋ, ەنەرگيا جەلىلەرى تارتىلدى. بۇنداي كەلەلى جۇمىستار ءالى دە جالعاسۋدا.
حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ باعالاۋى بويىنشا, قازاقستان ءوزىنىڭ داعدارىسقا قارسى باعدارلاماسىن تابىستى ىسكە اسىرىپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى سەرپىندى دامۋىنىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن مودەلىن العاش قالىپتاستىرعان ەلدەر قاتارىنداعى بىردەن-ءبىر مەملەكەت بولىپ تابىلاتىنى ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. مودەلدىڭ نەگىزىنە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ يدەياسى قالانعان. بۇل مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايقىنداعانىنداي: “وتكەن عاسىردىڭ باسىندا بارلىق مەملەكەتتەردە بولعان يندۋستريالاندىرۋ ەمەس, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋ”, ياعني يننوۆاتسيالىق كوزقاراس باسىمدىققا يە, ال عىلىم مەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيا – يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ باستى ۇستىنى دەگەن ءسوز. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ قارىشتاپ دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن تۇبەگەيلى يندۋستريالىق-تەحنولوگيالىق مودەرنيزاتسيالاۋداعى قازىرگى عىلىمنىڭ ءرولىن قايتا پايىمداۋ مەن زەردەلەۋ وزەكتى پروبلەماعا اينالىپ وتىرعانىن ايتۋ پارىز.
2010 جىل – قازاقستان قوعامى ءۇشىن ەرەكشە جىل. ويتكەنى, وسى جىلى قازاقستان ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق قىزمەتىن باستادى. رەسەي, قازاقستان كەدەندىك وداعىنا ەنىپ, بولون پروتسەسى ۇيىمىنا مۇشە بولدى. سونىمەن قاتار ەلباسى 2010 جىلى 29 قاڭتاردا ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋى باعدارىن ايقىنداعان “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى ءوزىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىن جاريالادى. كەمەل كەلەشەكتى بولجاعان بۇل جولداۋ تاريحىمىزداعى تەڭدەسى جوق مەملەكەتتىك قۇجات ەكەنى داۋسىز.
ومىرشەڭدىگىن ۋاقىت دالەلدەگەن “قازاقستان-2030” – باعدارلاماسى ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسى. ال ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا كەلسەك, ول وسى ستراتەگيانىڭ قۇرامداس بولىگى – ەكىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى. قازىر الدىڭعى قاتارعا ەلىمىزدىڭ 2014 جىلعا دەيىنگى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى شىعارىلىپ وتىر. جالپى “قازاقستان-2030” باعدارلاماسى تۇگەلدەي جۇزەگە اسسا, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى الەم ەلدەرىنىڭ الدىڭعى قاتارىنا شىعاتىنى كۇنى بۇگىننىڭ وزىندە بەلگىلى. قازىرگى قازاقستاننىڭ دامۋى “قازاقستان-2030” باعدارلاماسىنىڭ ەلىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسقان دانالىقپەن جاسالعان قۇجات بولعانىن دالەلدەدى.
جولداۋدا ەلىمىزدىڭ تۇراقتى جانە تەڭگەرمەلى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن فاكتورلار اتاپ كورسەتىلدى. ولار: ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلىپ ءارتاراپتاندىرىلۋى جانە ونىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىنىڭ ارتتىرىلۋى. بۇلارعا يننوۆاتسيالار ارقىلى, ياعني تىڭ يدەيالاردى, عىلىم جەتىستىكتەرى مەن جاڭالىقتارىن ەل ەكونوميكاسىنىڭ سالالارىندا پايدالانۋ نەمەسە قولدانىسقا ەنگىزۋ جولىمەن عانا قول جەتكىزىلۋى مۇمكىن.
ەلباسى 2009 جىلعى 4 قىركۇيەكتە وتكەن عىلىم جانە عىلىمي ساياسات جونىندەگى كەڭەس ماجىلىسىندە بىلاي دەگەن بولاتىن: “باسىمدىقتارى قاتارىندا عىلىم مەن يننوۆاتسيا ەكىنشى ورىندا تۇرعان ەل قانداي دا ءبىر سالادا ءبىرىنشى بولمايدى”. بۇل اقيقات ءسوز.
ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ بازالىق كارتاسىنا جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 43,3 ملرد اقش دوللارىن قۇرايتىن 160 جاڭا كاسىپورىن ەنگەن. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى جوبالارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى ەلدىڭ ونەركاسىپتىك ايماقتارىندا شوعىرلانعان. قىزىلوردا وبلىسىندا تاۋ-كەن سالاسى, مۇناي-گاز سەكتورى, حيميا ونەركاسىبى مەن اگرارلىق يندۋستريانى دامىتۋعا ارنالعان جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋعا قابىلدانىپ وتىر. بيتۋم, اسفالت, قيىرشىق تاس جانە دە باسقا قۇرىلىس ماتەريالدارىن وندىرەتىن زاۋىتتاردى, مۇناي وڭدەۋ جانە ىلەسپە گازدى وتەلدەۋ كەشەنىمەن ءبىرقاتار اگرارلىق سەكتور كاسىپورىندارىن سالۋ جوبالارى وبلىستىڭ بارلىق اۋماعىن قامتىعانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك.
وبلىس كولەمىندە 2010 جىلدىڭ 1 توقسانىندا قۇنى 950,0 ملن تەڭگەلىك 2 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 28 جوبانى ورىنداۋ كوزدەلگەن.
جوعارىدا اتالعان باعدارلامانىڭ اياسىندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ پايدا اكەلەتىن وندىرىستەردى جاساۋعا عانا مۇمكىندىك بەرىپ قانا قويماي, عىلىمي-تەحنولوگيالىق قولداۋ مەن جوعارى ساپالى مەنەدجمەنتتىڭ ۇلەسى مول يننوۆاتسيالىق, ەكونوميكالىق ساباقتاستىقتىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەتىنى انىق.
ءوندىرىستى تۇراقتى قۇرىلىمدىق جاڭارتۋ ءارى ءىرى عىلىمي يدەيالار مەن ازىرلەمەلەردى ەندىرۋ باعدارلاما جەتىستىكتەرىن, ونىڭ ءساتتى ورىندالۋىن ايقىندايتىن باستى فاكتورلار بولىپ تابىلادى.
وسى ورايدا مىنا فاكتىنى ايتا كەتپەسەك بولمايدى. جوعارعى وقۋ ورىندارى ءوزىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى كولەمىن ءوز باعدارلامالارى نەگىزىندە ىشكى رەسۋرستارى ەسەبىنەن جۇرگىزىپ كەلەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي باعدارلامالارى مەن كاسىپورىنداردىڭ يننوۆاتسيالىق جوبالارىنىڭ ءوزارا بايلانىسى ءالى ويداعىداي ەمەس. سوندىقتان دا باعدارلاما اياسىندا مىنا ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت:
1) ۇسىنىلعان جوبالارعا تىڭعىلىقتى عىلىمي-تەحنيكالىق جانە عىلىمي-ينجەنەرلىك ساراپتامالاردىڭ جاسالۋى;
2) جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ نەگىزىنە عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى بايلانىستى دامىتۋ مەحانيزمىنىڭ سالىنۋى;
3) جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا جاڭا مازمۇنداعى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق كادرلار مەن جوعارى تەحنولوگيالى ءوندىرىس مەنەدجەرلەرىن دايارلاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى.
جوعارى تەحنولوگيالى اگروونەركاسىپتى جاساۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ستراتەگيانى ءجۇرگىزۋ جولداۋدا باسا ايتىلعان ەڭبەك ونىمدىلىگىن كەشەندى تۇردە ءوسىرۋ پروبلەماسىن عىلىمي تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە اسا قاجەت. وسى ورايدا جاس مامانداردى اۋىلعا تارتۋ, جاستاردىڭ نازارىن تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم الۋعا اۋدارۋ, ولاردى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قوعامدىق ءرولى مەن ماڭىزىن ارتتىرۋ جانە مەملەكەت تاراپىنان جاستارعا قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان “ديپلوممەن– اۋىلعا”, “سەلونىڭ وركەندەۋى – قازاقستاننىڭ وركەندەۋى”, “جاستار – كادرلار رەزەرۆى”, “جاستار – وتانعا”, “قازاقشا ءسويلەيىك!” اتتى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى رەسپۋبليكا كولەمىندەگى وڭ تاجىريبەلەردى زەردەلەپ, كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ – ءبارىمىزدىڭ ازاماتتىق پارىزىمىز.
اۋىل – ۇلتىمىزدىڭ مايەگى. بار بايلىقتىڭ باسى رۋحاني بايلىق دەسەك, اۋىلدى سەرپىلتۋ مەن دامىتۋ ارقىلى ءححى عاسىرداعى قازاق رۋحانياتىنىڭ قابىرعاسىن قاتايتىپ, مەملەكەتىمىزگە بەرىك قورعان جاساعان بولار ەدىك.
كوپتەگەن ەلدەر وزدەرىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىن ايقىنداۋ كەزىندە ءبىلىم ساپاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويادى. ۇزدىكسىز كاسىبي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جوعارى ءبىلىمنىڭ ورنى ايرىقشا. ءويتكەنى, ول جالپى ءبىلىم, عىلىم, مادەنيەتتىڭ توعىسقان جەرى ءارى كاسىبي ماشىقتانۋ الاڭى. بۇگىندە دۇنيە ءجۇزى مەملەكەتتەرى جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە ءۇن قوسىپ وتىر. بۇدان ءبىلىم جۇيەلەرى دە تىس قالعان جوق.
جولداۋدا وتاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىنە قاتال تالاپ قويۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قىزمەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى تاپسىرمالار بەرىلدى. وقۋ ورىندارى مەن ماماندىقتاردى حالىقارالىق اككرەديتتەۋدەن وتكىزۋ ماسەلەسىن دە قاداپ ايتتى. وسى ورايدا قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ “قازاقستانداعى ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قامسىزداندىرۋ” تاۋەلسىز اگەنتتىگىمەن ينستيتۋتسيونالدىق اككرەديتتەۋدىڭ العاشقى كەزەڭىن وتكىزۋ ءۇشىن كەلىسىم-شارتقا وتىرعانىن ايتۋ ابزال. اككرەديتتەۋ ستاندارتتارى نەگىزىندە باستالعان دايىندىق جۇمىستارى ءوزىنىڭ قيسىندى جالعاسىن تابۋدا.
قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەۋروپالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرۋ ءۇشىن (2005 جىلى) ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ۇلى حارتياسىنا قول قويۋى بولون پروتسەسىنە قوسىلۋعا باعىتتالعان كەلەلى قادامداردىڭ ءبىرى بولدى. 2010 جىلعى 12 ناۋرىزدا بۋداپەشتتە قازاقستاننىڭ وسى پروتسەسكە مۇشە ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋى وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى دا وسى باعىتتاعى جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋعا تاس-ءتۇيىن جۇمىلىپ وتىر.
ەلدىڭ ينتەللەكتۋالدىق كاپيتالى مەن قوعامنىڭ يننوۆاتسيالىق الەۋەتى تەك قانا ءبىلىم ارقىلى كەلەتىنى بەلگىلى. وسى تۇرعىدا ۋنيۆەرسيتەتىمىز ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ماڭىزدى نىساندارىنىڭ ءبىرى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ايماقتى جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋ مىندەتتەرىن ءجۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن عىلىمي جانە كادرلىق الەۋەتى جەتەدى. بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتە 300-دەن استام عىلىم دوكتورى مەن كانديداتتارى قىزمەت اتقارۋدا. بۇلاردىڭ كوپشىلىگى ايماقتىڭ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ءىس-شارالارى مەن ەكونوميكانى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق تۇرعىدان دامىتۋ جوبالارىن ورىنداۋعا ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلار دايارلاۋ ءىسى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنىڭ باستى نازارىنداعى جۇمىستاردىڭ ءبىرى. ناقتى ايتار بولساق, سوڭعى ەكى جىلدا 6 دوكتورلىق, 59 كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعالدى. ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى بيىلعى جىلى دا ىزدەنۋشىلەرگە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋدى ءوز قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتىنا اينالدىرىپ وتىر. اعىمداعى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن 10-عا جۋىق دوكتورلىق, 50-دەن استام كانديداتتىق جۇمىس قورعالادى دەگەن ويدامىز. 2010 جىلى ماگيستراتۋرادان 100-گە جۋىق ءتۇلەك شىعارۋ جوسپارلانعان. بۇل كورسەتكىشتەر ايماق ەكونوميكاسىندا تۋىنداپ وتىرعان وزەكتى ماسەلەلەردى عىلىمي تۇرعىدان شەشۋگە كوپ سەپتىگىن تيگىزەتىن فاكتور دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس.
2009 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8 عالىم “جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ۇزدىك وقىتۋشىسى” مەملەكەتتىك گرانتىنىڭ يەگەرى اتاندى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ۇزدىكتەر قاتارىنداعى كورسەتكىش, ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ءۇشىن شىن مانىندەگى ۇلكەن ماقتانىش.
ۋنيۆەرسيتەتتەردى ەلىمىزدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. مەملەكەت باسشىسى ۋنيۆەرسيتەتتەردى ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنا ءارى ينتەللەكتۋالدى ۇلتتىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلەس قوساتىن, ولاردىڭ قوعامدىق ابىروي-بەدەلىنىڭ ءبىر ولشەمى رەتىندە بايىپتاعانى وسىنى كورسەتەدى.
ەلباسىنىڭ استانا, الماتى قالالارى مەن وبلىس ورتالىقتارىندا ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەر اشۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرماسى اياسىندا 2012 جىلى قىزىلوردا قالاسىندا اشىلاتىن ينتەللەكتۋالدى مەكتەپكە ءوز ءپاندەرىنەن اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرە الاتىن ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى ماماندىقتاردىڭ 3-كۋرسىنان 30 ستۋدەنتتى تاڭداپ الىپ, قازىرگى تاڭدا ولارعا قوسىمشا اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتۋ كۋرسىن جۇرگىزىپ جاتىر.
ەلباسى جولداۋىندا 2015 جىلعا قاراي ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى مەن ولاردىڭ ەلدە ەنگىزىلگەن تالداۋلار, پاتەنتتەر مەن دايىن تەحنولوگيالار ءتۇرىندە ءوز ناتيجەلەرىن بەرۋى ءتيىستىلىگى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كوپتەگەن جىلدار بويى جيناقتاعان عىلىمي-يننوۆاتسيالىق تاجىريبەسى مول. وقۋ ورنىندا عىلىمي جۇمىستار ىرگەلى جانە قولدانبالى باعىتتا ايماقتىڭ ەكونوميكالىق, مادەني-الەۋمەتتىك ەرەكشەلىكتەرىن بارىنشا ەسكەرىپ جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى ەكى جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ 100-دەن استام جاڭالىقتارى وقۋ پروتسەسىنە جانە پراكتيكالىق اينالىمعا ەنگىزىلگەنى وسى ايتقاندارىمىزدىڭ دالەلى. وسى كەزەڭدە زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى بويىنشا عالىمدارىمىز 30-دان استام مونوگرافيالار مەن وقۋلىقتار جاريالاپ, 12 پاتەنت يەگەرى اتاندى.
سەرپىندى جاڭالىقتار مەن يننوۆاتسيالار جاساۋدا ءوز عىلىمي بازامىزدى قالىپتاستىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. قازاقستاندا بۇگىنگە دەيىن 5 ۇلتتىق, 15 ۋنيۆەرسيتەتتىك ينجەنەرلىك باعىتتاعى زەرتحانا اشىلۋى وسىنىڭ ايعاعى. وسى باعىتتا ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە ينجەنەرلىك زەرتحانا اشۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان 200 ملن تەڭگە ءبولىندى. زەرتحانا زاماناۋي 10 قوندىرعىمەن جابدىقتالدى. بۇگىندە بارلىق قوندىرعى ءتيىستى وكىلەتتى ورگانداردان اتتەستاتتاۋدان ءوتتى جانە زەرتحانا بىرقاتار قىزمەت تۇرلەرىنە ليتسەنزيا الدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ارنايى كوميسسياسى 2009 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە بولىپ, زەرتحانانىڭ جۇمىسىنا ءوزىنىڭ وڭ باعاسىن بەرىپ كەتتى.
زەرتحانالىق كەشەن ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ عىلىممەن شۇعىلدانۋىنا, وبلىس كولەمىندە ءتۇرلى شارۋاشىلىق جانە ونەركاسىپ سالالارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋىنە قازىردىڭ وزىندە كەڭ مۇمكىندىك تۋدىرۋدا.
وسى ورايدا سەرپىندى جاڭالىقتار مەن يننوۆاتسيالاردىڭ عىلىمي بازاسى رەتىندە اشىلىپ, جابدىقتالعان ينجەنەرلىك بەيىندەگى ۇلتتىق جانە ۋنيۆەرسيتەتتىك زەرتحانالاردىڭ اعىمداعى قىزمەتىن حالىقارالىق ستاندارتتار دەڭگەيىندە قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ولاردى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بازالىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلسە ورىندى بولار ەدى.
عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋدى جەدەلدەتۋ ءارى يننوۆاتسيانى قولداۋ ماقساتىندا جوعارى وقۋ ورىندارى, عىلىمي ۇيىمدار, ءوندىرىس پەن بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلاتىن تەحنوپاركتەر ءورىسىن كەڭەيتۋ دە ءبىز ءۇشىن وزەكتى ماسەلە.
ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جۇيەلى جۇرگىزىلۋدە. جاقىندا عانا “قولدانبالى زەرتتەۋلەر” عىلىمي ورتالىعىنىڭ اشىلۋى – وسىنىڭ ناقتى كورىنىسى.
ۇستىمىزدەگى جىلى ءبىر توپ عالىمدارىمىز اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ “قىزىلوردا وبلىسى جاعدايىندا توپىراقسىز سۋبستراتاردا باقشا داقىلدارىن ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن ەندىرۋ جونىندەگى ءبىلىمدى تاراتۋ مەن بەرۋ” تاقىرىبىنداعى قۇنى 4,5 ملن تەڭگە تۇراتىن گرانتىن جەڭىپ الدى. سونىمەن قاتار عالىمدارىمىز ناۋرىز ايىندا عىلىم كوميتەتى جاريالاعان ىنتالى جانە تاۋەكەلشىل عىلىمي زەرتتەۋلەردى ورىنداۋعا ارنالعان گرانتتار كونكۋرسىنا كومىرسۋتەك جانە تاۋ-كەن سەكتورىنا ارنالعان تەحنولوگيالار; يادرولىق تەحنولوگيالار جانە جاڭاراتىن ەنەرگەتيكا تەحنولوگيالارى; اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار; قازاقستاننىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ نەگىزى رەتىندەگى ۇلتتىق يدەيانىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا 7 جوبا ۇسىنعانىن قاناعاتتاندىق سەزىممەن ايتا الامىن.
تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ەلەۋلى بۋىن. 2002 جىلى اشىلعان ۋنيۆەرسيتەت كوللەدجىندە بۇگىنگى كۇنى 22 ماماندىق بويىنشا بارلىعى 2466 وقۋشى ءبىلىم الۋدا. بيىلعى وقۋ جىلىندا مەملەكەتتىك “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا كۇندىزگى وقىتۋ نىسانىنا 730 وقۋشىنىڭ قابىلدانۋى – جاستارعا جاسالعان ۇلكەن قامقورلىق.
سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەت جانىنان قۇرىلعان جۇمىسشى ماماندىعىنا باعىتتالعان باستاۋىش كاسىبي ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى ايماقتىڭ ستراتەگيالىق ءمانى بار كوكەيكەستى پروبلەمالارىن شەشۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. وتكەن وقۋ جىلىنىڭ وزىندە 700-گە جۋىق ادام وقىتىلىپ, 30 ملن. تەڭگەدەن استام قارجىعا قىزمەت كورسەتىلدى. سونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك “جول كارتاسى” باعدارلاماسى بويىنشا 8 ماماندىقتى قامتىعان 220 جۇمىسسىز جاستار قايتا ماماندانۋدان ءوتتى.
“باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي” ءدالىزى قۇرىلىسى اياسىندا وبلىس كولەمىندە بيىلعى جىلى 11 جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىنى بەلگىلى. وسى جوبالاردى ورىنداۋعا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرىن كەڭىنەن قاتىستىرۋ ماسەلەسى قارالۋدا جانە اتالعان ءدالىز جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەت مامانداردى دايارلاۋ نەمەسە قايتا دايارلاۋ پروتسەسىنە دە اتسالىساتىن بولامىز.
عالىمداردىڭ عىلىم سالالارى بويىنشا كوپ جىلعى زەرتتەۋلەرىن قورىتىندىلاۋ, عىلىمدى دامىتىپ, جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىمدارىن قۇزىرەتتى ورگاندارعا جەتكىزۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا عىلىمي ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ وتىرۋ – ۇزىلمەيتىن ءۇردىسىمىز. سوڭعى ەكى جىلدىڭ وزىندە 10-نان استام عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدار: ونىڭ 4-ءۋى حالىقارالىق, 5-ءۋى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىلگەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
عالىمداردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن كوتەرۋ باعىتىندا اتقارىلار شارۋالار ءالى دە كوپ. ەلباسى باستاماسىمەن قولعا الىنعان عىلىمي جوبالار مەن زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدى وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى – وتاندىق عىلىمدى دامىتۋداعى ۇلكەن بەتبۇرىس. كەلەلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋدان وندىرىستىك كومپانيالار تىس قالماسا يگى. سوندا عانا قازاقستان ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەر قاتارىنان بەرىك ورىن الاتىن بولادى.
قازاقستان عىلىمىن دامىتۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى عىلىمي قاۋىمداستىق, زيالى قاۋىم تاراپىنان ايتىلعان ۇسىنىستار جاڭادان قابىلداناتىن “عىلىم تۋرالى” زاڭدا كورىنىس تاباتىنىنا سەنىم مول.
وزىق تەحنولوگيالى يندۋستريا نەگىزدەرىن جاساۋ, ادامي رەسۋرستار مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, ەڭبەك ءونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى ورنىقتىلىعى مەن ءوسۋىن باسقارۋعا باعىتتالعان مەملەكەت ساياساتىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتۋىمىز قاجەت.
قازاقستاننىڭ بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا ەنۋگە بەتبۇرىس جاساۋىنا جانە قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملەكەتتەرى اراسىنداعى بىرىڭعاي ەكونوميكالىق كەڭىستىكتىڭ العاشقى قادامى بولىپ تابىلاتىن كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋارلاردىڭ قازاقستاندىق مازمۇنىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى مەن ولاردى پايدالانۋ جولدارىن زەردەلەۋگە باعىتتالعان ارنايى عىلىمي زەرتتەۋلەر ۇيىمداستىرۋ – كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەمىز.
جولداۋدا ايتىلعانداي, مەملەكەتىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى دامۋىنىڭ كەپىلى – وتاندىق ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ جاڭا جاعدايعا ساي وركەندەۋى. سوندىقتان, شىنايى جارىس, ادال باسەكە ۇدەسىنەن شىعۋدى ءوزىنىڭ ومىرشەڭ ستراتەگياسىنا بالاعان تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ الدىنا قويعان مەجەسى بيىك, ماقساتى ناقتى, باعىتى ايقىن.
بايزاق مومىنباەۆ, قورقىت اتا اتىنداعى قمۋ رەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.