ەسىرتكى وندىرۋشىلەرگە جازا قاتاڭداتىلادى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعام دەرتىنە اينالعان وسى قاتەرلى ىندەتكە, ياعني ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن بىرنەشە رەت ايتقان ەدى. اتاپ ايتقاندا, اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا پرەزيدەنت ەسىرتكى وندىرەتىن ادامداردىڭ جازاسىن بارىنشا قاتايتۋ مىندەتىن قويىپ, ولاردىڭ ارەكەتىن اسا اۋىر قىلمىستارعا تەڭەستىردى.

ءماجىلىس سپيكەرى, «Amanat» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ اتاپ وتكەندەي, وسى ماقساتتا ەسىرتكى اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا تۇزەتۋلەر ازىرلەنىپ, ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, ەسىرتكى قىلمىسىنىڭ, اسىرەسە, ەسىرتكى وندىرۋشىلەر مەن «ناركوبارونداردىڭ» جازاسىن قاتاڭداتۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ءىرى ەسىرتكى قىلمىس­كەرلەرى مەن ۇساق كەپىلگەرلەرگە بىردەي كوزقاراس تانىتۋعا جول بەرىلمەيدى. بۇگىندە ەسىرتكى قىلمىسى ءۇشىن سوتتالعان 4 مىڭنان اسا ادامنىڭ 1 300-گە جۋىعى كەپىلگەر سانالادى. سوندىقتان ءماجىلىس سپيكەرى العاش رەت قىلمىس جاساعان ەسىرتكى كۋرەرلەرىنىڭ جازاسىن جەڭىلدەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىندى.

«ولاردىڭ اراسىندا ءجاس­وس­پىرىم بالالار, قارجى قىسپا­عىنا ىلىككەن جاستار كوپ. اتالعانداردىڭ الدى 10 جىلدان اسا باس بوستاندىعىنان ايى­رىلىپ وتىر. شىنتۋايتىندا, ولاردى وسى زاڭسىز ىسكە تارت­قان ەسىرتكى وندىرۋشىلەر مەن كەپىلگەر-جەتكىزۋشىلەردىڭ جازاسى پارا-پار ەمەس. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, ولاردىڭ ارقايسىسىن بولەك قاراپ, جازالارىنىڭ دەڭگەيىن زاڭ جوباسىنىڭ ەكىنشى وقى­لىمىنا دەيىن قاراستىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قاتىسى بار قۇقىق قورعاۋشىلاردى ناركو­باروندارعا تەڭەستىرۋدى جانە ولارعا ءومىر بويى باس بوستان­دىعىنان ايىرۋعا دەيىن ەڭ اۋىر جازا قولدانۋدى ۇسىنامىز», دەدى ول.

ءماجىلىس سپيكەرى بۇگىندە قازاق­ستان ەسىرتكىنى زاڭسىز تۇتى­نۋ دەڭگەيى جوعارى ەلدەردىڭ قاتارى­نا كىرەتىنىن ايتتى. جىل باسى­نان بەرى 1 توننادان اسا «سين­تەتيكا» تاركىلەندى. بۇل بىلتىرعى سايكەس كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 56%-عا ارتىق.

«Amanat» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەسىرتكى قىلمىسكەرلەرى جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى قولداناتىنىنا نازار اۋدارىپ, كيبەرباقىلاۋ جۇيەسىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋداردى. سونىمەن قاتار حالىق اراسىندا, اسىرەسە, جاستار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى ايتارلىقتاي «اقساپ» تۇر.

«جاس ازاماتتار جەڭىل جول­مەن اقشا تابۋدى ويلاپ, تاعدى­رىنا بالتا شابادى. ولار ەسىرتكى تاراتقانى, «زاكلادكا» جاسىرعانى ءۇشىن 10 جىل مەر­زىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋ قاۋپى بار ەكەنىن بىلمەي, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنا تۇسەدى. وتكەن اپتا باسىندا «زاكلادكا» دەرەكتى ءفيلمى جارىققا شىقتى. ونى وسى ۋاقىت ارالىعىندا ميلليونداعان ادام تاماشالادى. مۇنداي فيلم­دەر مەكتەپتەردە, كوللەدجدەردە جانە ۋنيۆەرسيتەتتەردە كور­سەتى­لىپ, ەسىرتكىنىڭ قاۋپىن ەسكەر­تۋ كەرەك. «مەكتەپتەن ۇنەمدەگەن­دەر تۇرمە تۇرعىزادى» دەپ بەكەر ايتىل­ماعان. بۇتىندەي ءبىر ۇر­پاق­تىڭ شى­ڭىراۋعا قۇلاۋى­نا جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى ە.قوشانوۆ.

ءماجىلىس دەپۋتاتى, «Amanat» فراك­تسياسىنىڭ مۇشەسى سنە­جاننا يماشەۆا ەسىرتكى, پسيحو­ت­روپتىق زاتتار مەن پرەكۋر­سور­لاردىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بو­يىنشا زاڭ جوباسىندا ات­قا­رىل­عان جۇمىستارعا توقتالدى. حالىق قالاۋلىلارى 50-گە جۋىق تۇزەتۋلەر ەنگىزدى, قۇجات ساراپشىلارمەن, ۇەۇ وكىلدەرىمەن جانە ءماجىلىس جانىنداعى قوعام­دىق پالاتا مۇشەلەرىمەن كەڭىنەن تالقىلاندى.

ء«بىز قىلمىستىق كودەكسكە ەسىرت­كى قۇرالدارىن, پسيحو­ت­روپتىق زاتتاردى, ولار­­دىڭ انالوگتارىن زاڭسىز ءوندىرۋ, پرەكۋرسورلاردىڭ زاڭسىز اي­نالىمى جانە وزگە دە ارەكەت­تەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇ­شەيتۋ­دى كوزدەيتىن بىرقاتار وزگە­رىس­تى تۇجىرىمدامالىق تۇردە ماقۇلدادىق. بۇل رەتتە قو­عام­دىق ەمەس ورىنداردا ەسىرت­كى قۇرالدارىن مەديتسينالىق تۇرعىدان تىس پايدالانۋعا تى­يىم سالۋ بەلگىلەندى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ ناشاقورلىققا, جالپى ەسىرتكى بيزنەسىنە مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق قارسى ءىس-قيمىل جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ول.

فراكتسيا جيىنىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ جىل باسىنان بەرى 3,5 مىڭ ەسىرتكى قىلمىسى تىركەلگەنىن ايتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەردىڭ تارالۋ كورسەتكىشى ارتىپ كەلەدى. ەگەر 5 جىل بۇرىن زاڭسىز اينالىمنان 10 كگ سينتەتيكا تاركىلەنسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 1,3 تونناعا جەتتى. مۇنداي ەسىرتكىلەر كوبىنە ينتەرنەت ارقىلى ساتىلادى. سوندىقتان ءتارتىپ ساقشىلارى سايتتار مەن Telegram-ارنا­لارداعى جارنامالاردى بۇعاتتاۋ ءۇشىن «كيبەرباقىلاۋ» جۇيەسىن قولدانۋدا.

ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى, ادۆوكات ايمان وماروۆا ءىرى ەسىرتكى وندىرۋشىلەر مەن دەلدال­دارعا تاعايىندالاتىن جازا­نىڭ تەڭدەي بولۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر زاڭنامانى الەۋمەت­تىك ادىلەتتىلىك قاعيداتتارىنا سايكەستەندىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار ول قازىرگى تۇزەتۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىنە قاتىستى ماسەلە قوزعاپ, ونىڭ قىل­مىسكەرلەردى قوعامنان وقشاۋ­لاۋمەن عانا شەكتەلىپ, ولاردى تاربيەلەۋگە تىم از ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ۇكىمەت جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى دەپۋتاتتارمەن بىرگە ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر­دى شەشۋگە ارنالعان زاڭ جوباسىندا قاراستىرىلعان تاسىلدەر مەن ناقتى نورمالاردى تالقىلادى. ولاردىڭ ىشىندە تاقىرىپتىق الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, كيبەرباقىلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەردى وڭالتۋعا كومەك كورسەتۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر بار.

جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ بارلىق ۇسىنىس ەسكەرىل­گەن زاڭ جوباسى ءماجىلىستىڭ الداعى پلەنارلىق وتىرىسىندا تالقىلاناتىنىن اتاپ ءوتتى.