ەكونوميكاعا سەرپىن بەرگەن جوبالار

ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ وڭىردەگى كوش­پەلى بريفينگىندە وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ بارلىق نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كور­سەتكىش بويىنشا قازىر وبلىس رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.  قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ ءوندىرىسى مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ايتارلىقتاي ءوسىم بار.  

بيۋدجەت مولايىپ, مۇمكىندىك كەڭەيدى

ون ايدا وسى جىلعا جوسپار­لانعان 517 ملرد 500 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيانىڭ 478 ملرد 300 ملن تەڭگەسى ورىندالدى. وسىدان ەكى جارىم جىل بۇرىن وبلىس بيۋدجەتى 364 ملرد تەڭگە بولسا, قازىر 744 ملرد تەڭگەدەن اسىپ تۇر.  ونىڭ 55,4 پايىزى الەۋمەتتىك سالاعا باعىتتالىپ وتىر.

مۇناي كەنىشتەرىندەگى قوردىڭ سارقىلۋىنان 10 جىل بويى تومەندەۋ تەندەنتسياسىن كورسەتىپ كەلگەن ونەركاسىپ ءوندىرىسى كولەمى كەيىنگى جىلدارى وڭ ديناميكاعا شىقتى.  بۇل ءوسىم وڭدەۋ ونەركاسىبى ەسەبىنەن قالىپتاسىپ وتىر. وڭدەۋ ونەر­كاسىبى بويىنشا 2022 جىلى رەس­پۋبليكادا 11-ورىندا تۇرعان ءوڭىر بىلتىردان باستاپ ايماقتار اراسىندا كوش باستادى.

ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»

دەگەنمەن مۇناي ءوندىرىسىنىڭ وبلىس ەكونوميكاسىنداعى ۇلەسى ءالى دە جوعارى.  سوندىقتان دا وڭىردە گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇر­گىزۋگە دەن قويىلىپ وتىر. ارال شوگىندى باسسەينىنىڭ «شىعىس» جانە «باتىس» ۋچاسكەلەرىندەگى گەولو­گيالىق زەردەلەۋ جۇمىس­تارى وسى جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالادى. 

بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سىرداريا باسسەيىنىن زەرتتەۋ جۇمىستارى باستالادى. «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باستاماسىمەن «تورعاي پالەوزوي» كەن ورنىندا تەرەڭدىگى 5 مىڭ 500 مەتر بولاتىن ۇڭعىما بۇرعىلاۋ باستالىپ, قازىر شامامەن 3 مىڭ 820 مەترگە جەتتى. «ساۋتس ويل» كومپانيا­سى «قۇمكول» كەن ورنىنداعى تاقتاتاس مۇنايىن تىڭ تاسىلمەن ءوندىرۋ جوباسىن باستادى. 

كاسىپكەرلىك ۇلەسى ارتادى

«وسىدان 2 جىل بۇرىن كاسىپ­كەرلىكتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسى 19,1, ال بىلتىر 19,9 پايىز بولدى. سوڭعى 2 جىلدا كاسىپكەرلىكتى قار­­­جىلاي قولداۋعا ءتۇرلى قار­جى كوز­دەرىنەن 127 ملرد 500 ملن تەڭگە جۇم­سالىپ, 12 مىڭ 400 جو­با جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ 25 ملرد 100 ملن تەڭگەسى مەملە­كەت­­تىك باعدارلامالار اياسىندا ءبو­لىنىپ وتىر. بيىل بار­لىق قار­جى كوزدەرىنەن 63 ملرد 523 ملن تەڭگەگە 3 مىڭ 761 جوبانى قار­جى­لان­دىرىپ, كاسىپكەرلىكتىڭ ەكونو­­مي­كاداعى ۇلەسىن 21 پايىزعا جەت­كى­زەمىز», دەدى ن.نالىباەۆ.

مەملەكەت باسشىسى باستاماسىمەن قولعا الىنعان «اۋىل اماناتى» بويىنشا بىلتىر 3 ملرد تەڭگەگە 406 جوبا جۇزەگە اسىپ, 713 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. باعدارلامانىڭ تيىمدىلىگىنە كوزى جەتكەن اۋىلداعىلار ءىس اياسىن كەڭەيتىپ, بيىل «اۋىل اماناتى» اياسىندا 4 ملرد 600 ملن تەڭگەگە 575 جوبا قولعا الىنىپتى. بۇل باعىتتا اگروبيزنەس وكىلدەرىنىڭ ۇلەسى كوپ. 

جۇمىسسىز جاستار ازايدى

بيىلعى 10 ايدا 30 مىڭعا جۋىق تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىل­دى. ولاردىڭ ىشىندە تۇراقتى جۇ­مىس­قا ورنالاسقانى – 11 973 ازامات. وسىدان 2 جىل بۇرىن جاس­تار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق كورسەتكىشى 4% بولسا, قازىر 3,5 پايىزعا ءتۇستى. ايماقتىڭ ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى كادرلار دايارلاۋ ءۇشىن ماماندىقتار اتلاسىن ازىر­لەپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, قىز­مەت كورسەتۋ, تاۋ-كەن, تەحنيكا­لىق-تەحنولوگيالىق, IT سالاسىنا قا­جەتتى كادرلار دايارلاۋعا دەن قو­يىلىپ وتىر. IT دەمەكشى, قازاق­ستان مەن وڭتۇستىك كورەيا ىن­تى­ماق­تاستىعى اياسىندا بيىل قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋني­ۆەر­سيتەتىندە ەلىمىزدەگى العاش­قى جا­ساندى ينتەللەكت ينستيتۋتى اشىل­عانى دا ايتا قالارلىقتاي جاڭا­لىق بولىپ وتىر. بولاشاق كيبەر­قا­ۋىپسىزدىك, ينفورماتيكا جانە اق­پا­راتتىق جۇيەلەر ما­مان­­دارى سەۋل ۇلتتىق عىلىم جانە تەح­­نو­ل­وگيالار ۋنيۆەرسيتەتى ازىر­لە­گەن باع­دارلامالار بويىنشا وقىتىلادى.

ۇنەم شىعىننان ساقتايدى

وبلىس اكىمى ايماقتىڭ اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سالاسىنا كەيىن­گى ەكى جىلدا 20 ملرد 300 ملن تەڭ­گە­دەن اسا ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن اتاپ ءوتتى. بيىلعى 10 اي ىشىندە نەگىزگى كاپيتالعا 12 ملرد 200 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىنعان.

«بيىل 189 مىڭ 449 گەكتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلىپ, جاۋىن-شاشىنعا ۇرىن­باي جيناپ الدىق. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وندىرىستە سۋدى ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالار قولدانعان القاپ كولەمىن بيىل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بەس ەسەگە ارتتىرىپ, 4 مىڭ 400 گەكتارعا جەت­كىزىپ وتىرمىز. وسىدان 2 جىل بۇرىن ايماق ديقاندارىنىڭ الدىندا كۇرىش القابىن 64 مىڭ گەكتارعا ازايتۋ مىندەتى تۇرعانىن بىلەسىزدەر. سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن ازايتۋداعى بۇل امال­دىڭ اقىرى كۇرىشتەن بوساعان جەرلەردىڭ تۇزدانۋىنا اكەلىپ سوقتىراتىن ەدى. سوندىقتان دا ءبىز القاپتى قىسقارتۋدىڭ ورنىنا وعان كەتەتىن شىعىن­دار­دى ازايتۋعا قام جاسادىق. وسىلايشا, كەيىنگى جىلدارى ديقاندارىمىز 55 مىڭ گەكتار كۇرىشتىك القاپتى لازەرمەن تەگىستەدى. وسى ارقىلى سۋدى ۇنەمدى جۇمساپ, ونىمدىلىكتى 30 پايىزعا ارتتىرۋعا قول جەتكىزدىك», دەدى وبلىس اكىمى.

قۇرىلىستا دا قارقىن بار

تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت جەكە ينۆەستوردىڭ ەسەبىنەن حالىقارالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن اۋەجاي جاقىندا قىزىلوردادا قولدانىسقا بەرىلدى. «بولات وتەمۇراتوۆ قورىنىڭ» قارجىسى ەسەبىنەن 16 ملرد 600 ملن تەڭگەگە سالىنعان اۋەجايدىڭ ينفراقۇرىلىمى ءۇشىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 4,3 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, سۋ, كارىز, ەلەكتر جانە بايلانىس-ينتەرنەت جەلىلەرى تارتىلىپ, بۋ قازاندىعى سالىنعان. ەرەكشە ارحيتەكتۋرالىق ۇلگىدە بوي كوتەرگەن تەرمينالدىڭ جالپى اۋماعى 7 500 شارشى مەتر. مۇندا ساعاتىنا 250 جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتىلەدى. جاڭادان ەلۋ جۇمىس ورنى اشىلعان نىساندا 210 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى.

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى رەسپۋبليكادا سالىنىپ جات­قان جىلۋ ەلەكتر وندىرەتىن العاش­قى نىسان دا قىزىلوردادان بوي كوتەرىپ كەلەدى. سىر ەلىنىڭ ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىرعان «اكسا ەنەردجي» تۇرىك كومپانياسى ينۆەستيتسيا سالعان قۇرىلىس قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, 215 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبا ىسكە قوسىلعاندا 240 مۆت ەلەكتر قۋاتىن, ساعاتىنا 277 گكال جىلۋ بەرىپ, وڭىردەگى تاپشىلىقتى ازايتا تۇسەدى.

بيىل ايماقتاعى جول قۇرى­لىسىن دامىتۋعا 44 ملرد 703 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 300 شاقىرىمنان اسا جول جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر. وسىنىڭ ارقاسىندا جاقسى جولدار ۇلەسى 92 پايىزدان اسادى. «قىزىلوردا – جەزقازعان» اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭ­عىرتۋ باعىتىندا بيىل 140 شاقىرىمىنا رەكونسترۋكتسيالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس قىزىلوردا قالاسىنان اقتوبە وبلىسىنىڭ شەكاراسىنا دەيىنگى 566 شاقىرىم جولدى 1-ساناتقا اۋىستىرۋ بو­يىنشا «قازاۆتوجول» اكتسيو­نەرلىك قوعامى جوبالىق-سمە­تا­لىق قۇجاتتاماسى ازىرلەنۋ ۇستىندە.

ەكى جىلدا – 4 مىڭ پاتەر

كەيىنگى 2 جىلدا تۇرعىندارعا 4 مىڭعا جۋىق پاتەر تابىستالىپ, 17 مىڭ ادامنىڭ باسپانا ماسەلەسى شەشىمىن تاپتى. بيىل بيۋدجەتتەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جانە جەكە سالۋشىلاردان دايىن پاتەرلەر ساتىپ الۋعا 39 ملرد 100 ملن تەڭگە قارالىپ, جىل قورىتىندىسىمەن 2 500-گە جۋىق باسپانا پايدالانۋعا بەرىلەدى.

مەكتەپتەردەگى ورىن تاپشى­لىعىن رەتتەۋدىڭ ءبىر جولى – ءبىلىم وشاعى جانىنان قوسىمشا قۇرىلىس سالۋ. بيىل وبلىستا جاڭادان 3 مەكتەپ, بەسەۋىنىڭ جانىنان قوسىمشا قۇرىلىس سالىنىپ, قولدانىسقا بەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا وڭىردە 21 مەكتەپ سالىنادى. ولاردىڭ 900 وقۋشىعا ارنالعان العاشقىسى جاقىندا وبلىس ورتالىعىنان اشىلدى.

جالپى, ءوڭىر دامۋىنا كومپانيالار دا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىر. بيىل «قازگەرمۇناي» كوم­پانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن قىزىلوردا قالاسىندا 350 ورىن­دىق وقۋشىلار سارايى سالىندى. «ساۋتس ويل» كومپانياسى 4 ملرد 800 ملن تەڭگە قارجى ءبولىپ, مۋزى­كالىق كوللەدج قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.  

ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ايماق باسشىسىنا باق وكىلدەرى قويعان ساۋالدىڭ ءبىرى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بيۋدجەت قارجىسىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىنا قاتىستى بولدى.

«مەملەكەتتىڭ ءار تەڭگەسى يگى­لىككە جۇمسالۋى كەرەك. وكىنىش­تىسى, ولاي بولماي تۇر. مەم­لەكەت قولداۋىمەن اشىلعان ارتس­پورت ۇيىرمەلەرىندە سول باياعى بالا سانىن قوسىپ جازىپ, ارتىق قارجى قىمقىرىپ قالۋ ەتەك العان. مىسالى, جەلدەتكىشى جوق اياداي عانا ءبىر بولمەدە 2-3 ۇيىرمە جۇمىس جاسايدى دەگەنگە كىم سەنەدى؟ ءتيىستى باسقارمالار قۇر­عان مونيتورينگتىك توپ سىر­داريا اۋدانىندا اشىلعان ۇيىر­مەگە جاڭاقورعان اۋدانىنان وقۋ­شى كەلىپ قاتىسادى دەگەن قي­سىن­سىز وتىرىكتى دە انىقتادى. وسىن­­داي تەكسەرۋدىڭ ارقاسىن­دا 1 جىلدىڭ وزىندە ارتسپورت­تان 3 ملرد 800 ملن تەڭگە ۇنەمدە­دىك. مونيتورينگ ارقاسىندا وسى ۋاقىت ارالىعىندا جالپى جەكە­مەنشىك بالاباقشالاردان ۇنەمدەل­گەن قارجى 8 ملرد تەڭگەگە جۋىق­تاپ وتىر. ول قارجى ەشقايدا كەتكەن جوق, ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراپ جاتىر», دەدى وبلىس اكىمى.

جۋرناليستەر تاراپىنان ەگىستىك جەر, «قايسار» فۋتبول كلۋبىنداعى جالاقى قارىزى, الەۋمەتتىك گاز, ءبىلىم مەن تاربيەگە قاتىستى قويىلعان ساۋالدارعا ايماق باسشىسى اشىق جاۋاپ بەردى.

قىزىلوردا