كەگەندەگى كەلەلى ىستەر

شىنىمەن شىنى كوپىر سالىنا ما؟

كورىكتى تابيعاتى تالايلارعا تاڭداي قاقتىراتىن كەگەن اۋدا­نىندا وتاندىق ءتۋريزمنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن مۇمكىندىك مول. ەلىمىزدى الەمگە ايگىلەيتىن كول­ساي مەن قايىڭدى كولدەرى وسى وڭىردە. ەندى ولاردىڭ قاتارىن «قارا شاتقال» تۋريستىك ايماعى تولىقتىرماقشى.

تۋريزم اۋداننىڭ تابىس كو­زىنە اينالىپ وتىرعانىن اي­رىق­شا اتاپ وتكەن ءجون. ايتالىق, بيىلعى جىلدىڭ 9 ايىندا اۋدانعا 361223 تۋريست كەلىپ, بيۋدجەتكە 81 ملن 408 مىڭ تەڭگە سالىق تۇسكەن. سالىستىرمالى تۇردە قارار بول­ساق, وتكەن جىلدىڭ 12 ايىندا اۋدانعا 244733 تۋريست تابان تىرەپ, بيۋدجەت قورجىنىنا تۇسكەن قارجى قورى 89 ملن 464 مىڭ تەڭگەنى قۇراعان. سونىمەن قاتار قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا وتەتىن كەگەن كەدەن­دىك بەكەتى مەن شارقۇدىق الپي­نيستىك لاگەرىنە دە كەلۋشىلەر قاتارى كوبەيگەن. ءتۋريزمنىڭ دامۋى – ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋعا وڭ ىقپال ەتىپ وتىر.

وڭىرگە ساپار بارىسىندا ەڭ الدىمەن تابان تىرەگەنىمىز – كەلەشەگى زور «قارا شاتقال» تۋريستىك نىسانى بولدى. بۇعان دەيىن بۇل جەر­دە ءارلى-بەرلى وتكەن جولاۋشىلار سۋرەتكە ءتۇسىپ, شاتقالدىڭ عا­جايىپ كورىنىسىن تاماشالاپ قانا وتەتىن ەدى. كەيىنگى بىرەر جىلدا ساماۋرىننىڭ ءتۇتىنى كوككە ءورىلىپ, تۋريستەرگە ىستىق شاي مەن ۇلتتىق تاعام تۇرلەرىن ۇسىناتىن شاعىن ساۋدا نۇكتەسى پايدا بولدى. ەندى از ۋاقىتتا ادام تانىماس­تاي وزگەرىپ, ەلىمىزدەگى تەڭدەسى جوق بىرەگەي تۋريستىك ايماققا اينالاتىنىن سۇيىنشىلەۋ ارتىق ەتپەس. وعان شەتەلدەردە عانا بار شىنى كوپىردىڭ سالىنۋى سەبەپ بولماقشى. بىرەگەي جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى ەكى كومپانيا قولعا العان. ونىڭ ءبىرى بۇگىندە 400 ملن تەڭگە قۇيىپ ىسكە كىرىسكەن «قارا شاتقال» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى بولسا, ەكىنشىسى – 1,5 ملرد تەڭگە قارجى قۇيۋعا دايار «ASK Capital» كومپانياسى.

ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت جۇزەگە اساتىن شىنى كوپىردىڭ بيىكتىگى 80 مەتر بولسا, ۇزىندىعى 170 مەتر­گە جۋىقتايدى. ءبىر مەزەتتە 500 ادام ءجۇرىپ وتۋگە قاۋقارلى كوپىر­دىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن 2025–2026 جىلدارى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان.

«بۇل جەردى جەرگىلىكتى حالىق «كورتوعاي» دەپ اتاپ كەلگەن. كەيىنگى جىلدارى «قارا شاتقال» دەيتىن بولدى. سول سەبەپتى, جوبامىزدى وسىلاي اتاپ, ىسكە اسىرىپ جاتىرمىز. الداعى 3 جىل ىشىندە 500 ملن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىپ, وسى ارادان زاماناۋي ۇلگىدەگى 30 ءۇي تۇرعىزىپ, 3 كوتتەدج بەن 3 ۇلتتىق مەيرامحانا سالۋ جوسپاردا بار. بۇعان قوسا شاتىرلى قالاشىق پەن حايتەك ستيلىندەگى ۇيلەر سالىناتىن بولادى. ماقساتىمىز – ەلىمىزدىڭ سۇلۋ تابيعاتىن جاھانعا تانىتىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى, سالت-ءداستۇرىمىزدى دارىپتەۋ»,  دەيدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى كاسىپكەر سىرىم كولباەۆ.

تۋريستىك ايماقتا قوسىمشا 3,5 گەكتار جەرگە بالىق شارۋاشى­لىعىن سالىپ, ءوندىرىس ءورىسىن كەڭەي­­تۋ دە جۇزەگە اسپاق. تۋ­ريس­­­تەر­دىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارت­­تىرىپ, تابيعات توسىندە سەرۋەندەۋگە قولايلى جاعداي قاراستىرىلعان.

«1,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بۇل جوبا تمد ەلدەرىنىڭ ىشىن­دە تۇڭعىش جۇزەگە اساتىنىن اي­رىق­شا اتاعىمىز كەلەدى. سالا­تىن كوپىرىمىز قىتاي ەلىندەگىدەي شى­نىدان جاسالىپ, جوبامىزدا كوپىردى شىتىناتىپ كورسەتەتىن ارنايى ەكران دىبىس ەففەكتىسىمەن قويىلاتىن بولادى. تۋريستەر كو­پىردەن وتكەن سوڭ, ودان ءارى قا­راي اتپەن, كۆادراتسيكلمەن سەرۋەن­دەۋىنە مۇمكىندىك جاسايتىن بولا­مىز. ويىن الاڭدارى دا بوي كوتە­رەدى. جوبا الداعى ەكى جىلدا اياق­تا­لادى», دەيدى  «ASK Capital» كومپا­نياسىنىڭ وكىلى مانات تاعاەۆ.

جوبا ىسكە قوسىلسا, 50 ادام تۇ­راقتى جۇمىسپەن قامتىلا­دى. تۋريستىك ايماقتا كولىك تۇ­را­عى, كارىز جۇيەسى سىندى پروبلەمالاردىڭ تۋىنداماۋى باستى نازاردا. «قارا شاتقالدىڭ» ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا الدىمەن جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ, اۋداندىق اكىمدىكتىڭ قولداۋىمەن ەلەكتر باعاندارى ورناتىلىپ جاتقانى تۋرالى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار باتىرحان ۇلى بايانداپ بەردى. الداعى جىلدارى شىنىمەن شى­نى كوپىر سالىناتىن بولسا, تابي­عاتى تاڭعاجايىپ اۋدانعا اعىلا­تىن تۋريستەر سانى ەسەلەنىپ, كە­گەن اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونومي­كالىق احۋالى ارتا تۇسەرى ءسوزسىز.

سونداي-اق اۋداننىڭ تۋريزم سالاسىندا جۇزەگە اساتىن ءىرى جوبانىڭ ءبىرى – كولساي كولىنە اسپالى جول سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. «ASK Capital» كومپانياسى جۇزەگە اسىراتىن بۇل جوبانىڭ قۇنى – 5,0 ملرد تەڭگە. جوبا 2026 جىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

ەت كومبيناتى ىسكە قوسىلادى

تۇگىن تارتسا مايى شىعاتىن كەگەن اۋدانى اگرارلىق ايماق سانالادى. توسكەيىنە ءتورت تۇ­لىك ورگىزگەن وڭىردە مال باسى كو­بەيگەن. اۋدانداعى اۋىل شارۋا­شىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى وسى جىلدىڭ 9 ايىندا 17 ملرد 691 ملن تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى كولەم يندەكسى 100,6 پايىزعا ورىندالعان. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋاشىلىعى 2 ملرد 838 ملن تەڭگە, مال شارۋاشىلىعى 14 ملرد 745 ملن تەڭگەنى قۇراعان.

بۇگىندە اۋدانداعى ءىرى قارا 47 241 باس, قوي-ەشكى سانى 202 302, جىلقى 27 223 باسقا جەتسە, سونىمەن قاتار 20 703 قۇس وسىرىلەدى. دەسە دە, ءۇيىن – جانعا, قوراسىن مالعا تولتىرىپ وتىرعان جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ, تابىسىن ەسەلەيتىن ءارى ەت-ءسۇتىن وتكىزەتىن بىردە-ءبىر وڭدەۋ كاسىپورنىنىڭ جوقتىعى كەمشىلىك كورىنۋشى ەدى. ەندى بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىراتىن زاماناۋي ەت كومبيناتىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنا از ۋاقىت قالعانى جونىندە جاعىمدى جاڭالىق بار.

تاساشى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنان بوي كوتەرگەن «كە­گەنمياسپروم» جشس ەت كومبينا­تىنىڭ قۋاتتىلىعى تو­لىعىمەن ىسكە قوسىلار بولسا, تاۋ­لىگىنە 40 ءىرى قارا, 150 ۇساق مال, 10 جىلقى سويى­لادى. كومبينات قۇرىلىسىن وبلىس جانە كەگەن اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «BAZIS-ا» كورپوراتسياسى ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن 2021 جىلى باستاعان. نىسان جىل اياعىندا ىسكە قوسىلادى.

«ەت كومبيناتىنا كەگەن, ۇيعىر, رايىمبەك اۋداندارىنىڭ, سونداي-اق كورشىلەس قىرعىز ەلىنىڭ دە مالىن قابىلدايتىن بولامىز. كاسىپورىنعا جەرگىلىكتى حالىق تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسادى. قازىردە كومبينات جۇمىسىنا ورنالاساتىن 60-قا جۋىق ادامدى وقىتىپ, ماماندىققا دايارلاۋدامىز. مۇندا سويىلعان مالدىڭ ەتىنەن تاۋلىگىنە 1,5 توننا شۇجىق ونىمدەرىن, 1000 بانكا كونسەرۆىلەنگەن ءونىم دايارلاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى كومبينات قۇرىلىسىنىڭ 90 پايىزى اياقتالىپ, قۇرال-جابدىقتارى تولىق ورناتىلدى. ءوندىرىس جەلىسىن ىسكە قوسۋ الدىندا 2-3 ءىرى قارانى سويىپ, تەحنيكالىق سىناقتان وتكىزدىك. قازىر وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتتارىن الۋعا قاتىستى جۇمىستار جاسالىپ جاتىر», دەگەن «كەگەنمياسپروم» جشس ديرەكتورى توقتاربەك بايمولداەۆ  اۆتوماتتاندىرىلعان ەت كومبيناتىنىڭ جۇمىس ۇدەرىسى­مەن تانىستىردى.

جوبانىڭ جالپى قۇنى 2,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. كومبينات ماڭايىنان مالدىڭ تەرىسى مەن ءجۇنىن وڭدەيتىن تسەحتار دا ىسكە قوسىلاتىن بولادى. قالدىقسىز ءونىم ءوندىرۋدى كوزدەگەن كاسىپورىن باسشىلارى وسى سالالاردى دامىتۋدا بىلىكتى مامانداردى ىزدەستىرىپ, الدىن الا وقىتىپ جاتقانى تۋرالى دا جان-جاقتى باياندادى. ەت كومبيناتى جۇمىسىن باستاسا, مال ءوسىرىپ وتىرعان اۋىل حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى ارتۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتەرى انىق.

30 وتباسى باسپانالى بولدى

باسپانالى بولۋ باستى ماسەلەگە اينالعان ۋاقىتتا جىلداپ كەزەگىن كۇتكەن جانداردىڭ تۇرعىن ءۇي كىلتىن قولىنا العان قۋانىشىنا ورتاقتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. كەگەن اۋىلىنىڭ ىرگەسىنەن بوي تۇزەگەن جاڭا ۇيلەر كوز قىزىقتىرادى. كەيىنگى بەس جىلدا 71 ءۇي سالىنعان. جاڭا شاعىن اۋدانعا بىلتىردان باستاپ ءۇي كەزەگىندە تۇرعان كوپبالالى, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلار مەن اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, بيۋدجەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى قونىستانىپ كەلەدى. جاقىندا وسى ساناتتاعى 30 وتباسىنا كەگەن اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرباقىت تەڭىزباەۆ جاڭا باسپانانىڭ كىلتتە­رىن سالتاناتتى تۇردە تابىس ەتتى.

«5 بالانىڭ اناسىمىن جانە 2 قىزدىڭ اسىراۋشىسىمىن. وسى 7 بالانى ءوسىرىپ, جەتكىزىپ كەلەمىن. ءۇيدىڭ كەزەگىن 10 جىل كۇتتىم. بۇگىن كەزەگىم كەلىپ, ءۇيدىڭ كىلتىن الىپ, قۋانىپ وتىرمىز. ەندى بالالارىم قىسىلىپ-قىمتىرىلماي سارايداي ۇيدە اسىر سالىپ ويناپ, ەمىن-ەركىن وسەتىن بولدى», دەيدى جانارىنا جاس العان كوپبالالى انا ەلميرا نۇرتاەۆا.

تالاپقا ساي سالىنعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ بولمەلەرى كەڭ ءارى جا­رىق. جىلىتۋ پەشتەرى قويىلىپ, اۋىز­سۋ مەن جارىق جەلىلەرى ىسكە قوسىلعان. زاماناۋي ۇلگىدەگى ءۇيدىڭ تابالدىرىعىن اتتاعان جۇرت اتا داستۇرگە ساي شاشۋ شاشىپ, باتا بەرىپ, اقجارما تىلەكتەرىن ارناپ جاتتى.

«بۇگىنگى كۇنگە دەيىن اۋدانىمىزدا 70-تەن اسا وتباسى باسپانالى بولدى. قولدانىسقا بەرىلگەن 30 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 942 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, يگەرىلدى. مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا مۇنداي قۋانىشتى ساتتەر ءارى قاراي دا جالعاساتىن بولادى», دەگەن اۋدان اكىمى قو­نىس يەلەرىن قۋانىشتارىمەن قۇتتىقتادى.

بۇگىنگى كۇنى اۋداندا 500-گە جۋىق ادام ءۇي كەزەگىندە تۇرعانىن ەسكەرەر بولسا, مۇنداي جاعىمدى جاڭالىقتار جالعاسىنا تاباتىن بولادى.

ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا كەگەن اۋىلىنداعى ز.نۇرقادىلوۆ اتىنداعى ونەر مەكتەبىنىڭ ۇجى­مىمەن, ۇزىنبۇلاق, اق­ساي اۋىل­دارىنىڭ جول قۇرىلىس­تارىمەن, قارقارا, جىلىساي اۋىلىنداعى فەلدشەرلىك-اكۋ­شەر­­لىك پۋنكت, مادەنيەت ءۇيى مەن بالالار ويىن الاڭى, شاعىن فۋتبول الاڭى­نىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىمەن تا­نىستىق.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ ما­سەلەلەرى جونىندەگى كەڭەيتىلگەن كەڭەستەگى سوزىندە: «اتقارۋشى جانە وكىلدى بيلىك اراسىندا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋ وتە ماڭىز­دى. قا­جەت بولسا, ولاردى قول­داپ وتىرۋ كەرەك. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك ساياساتتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ەل مۇددەسىن ەسكەرە وتى­رىپ شەشىم قابىلداۋعا جول اشادى», دەپ اتاپ ءوتتى. سوندىقتان بۇقارانىڭ كوتەرگەن ۇسىنىس-تىلەكتەرىن باستى نازارعا الىپ, تولعاندىرعان 193 پروبلەمالىق ماسەلەنىڭ كارتاسى دايىندالىپ, وڭتايلى شەشىم تاۋىپ كەلەدى. اۋدانىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق دامۋى­نا سەرپىن بەرەر ينۆەستيتسيالىق جاڭا جوبالاردى قولداپ, جۇزەگە اسىرۋدا بىرلەسە جۇمىستار جاساپ كەلەمىز», دەدى ءباسپاسوز تۋرىن  تۇيىندەگەن اۋدان اكىمى ن.تەڭىزباەۆ.

الماتى وبلىسى,

كەگەن اۋدانى