«حات قورجىن»

تۇتاستاي الىپ قاراعاندا, قازاق ءتىلىن ءبىلۋ ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ بولعاندىقتان, مۇنى قاي كەزدە دە ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىمەن قاتار قويۋ قاجەت. ال بۇل وڭاي اتقارىلا سالاتىن شارۋا ەمەس ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرگىسى كەلەتىندەرگە ارنايى كۋرستار اشىلىپ, عىلىمي-ادىستەمەلىك ماتەريالدار شىعارىلىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وسى ورايدا مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ قىزمەت سالاسىندا تۇلعانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن مانساپتىق ءوسۋىنىڭ فاكتورى دەگەن تۇسىنىك ورنىقتىرۋ ماڭىزدى.

ەلىمىزدە ءتىل تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانعانى, ونىڭ دايەكتىلىكپەن جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءتىل ساياساتىندا دۇرىس باعىت ۇستانىپ, قولداۋ تانىتىپ وتىرعانى قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى جارقىن ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى. ماسەلەن, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىندا ءىس مەملەكەتتىك تىلدە, اتاپ ايتقاندا, ىشكى قۇجات اينالىمى مەن شىعىس قۇجاتتارى تەك قانا قازاق تىلىندە جۇرگىزىلەدى. مۇنى مەملەكەتتىك قىزمەتتە قازاق ءتىلىنىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, دامىتۋعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇلەس قوسۋ دەپ باعالاعان ءجون.

دوسىم ورىنباەۆ,

باتىس قازاقستان وبلىسى مامانداندىرىلعان

اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ جەتەكشى مامانى

ورال

قايىرىمدىلىق ساۋاپتى ءىس دەسەك تە...

قايىرىمدىلىق – قازاق حالقىنىڭ قانىنا ەرتە زاماننان-اق سىڭگەن اسىل قاسيەت. سونىڭ ارقاسىندا جەتىمىن جىلاتپاعان, جەسىرىن اعايىن اراسىنان ۇزاتپاعان. وسىناۋ ومىرشەڭ ءداستۇر عاسىردان-عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتىر.

رەسپۋبليكا كۇنى قارساڭىندا «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ «اشىق الاڭ» باعدارلاماسى ءوزىنىڭ كەزەكتى حابارىن ءبىز جوعارىدا جازبامىزدىڭ تاقىرىبىنا شىعارعان قايىرىمدىلىق قورلارىنا ارنادى. كوپتەن ويىمىزدا جۇرگەن سان ءتۇرلى ساۋالداردىڭ جاۋابىن وسى حاباردان تاپقانداي اسەردە قالدىق.

بارشاعا بەلگىلى, بۇگىندە قايىرىمدىلىق قورلارى دەگەن جەتىپ ارتىلادى. ولاردىڭ قايسىسىنىڭ ءىسى دۇرىس, قايسىسىنىكى بۇرىس ەكەنىن ءبىلىپ بولمايدى. حالىق اراسىندا ولار تۋرالى سان قيلى پىكىر دە ەستىلىپ قالادى. كوڭىلگە قوناتىن پىكىر ايتاتىندار دا, تىم اسىرەلەپ جىبەرەتىندەر دە بار.

قالاعا كەلگەن ءبىر جولى مارشرۋتتى اۆتوبۋستا وتىرعانبىز. كەزەكتى ايالدامانىڭ بىرىندە قولىندا ارنايى قول جاشىگى بار بويجەتكەن سالونعا ەندى. ءوزىن ۆولونتەر رەتىندە تانىستىرىپ, اۋىر ناۋقاسقا ۇشىراعان الدەبىر سابيگە قامقور قولىن سوزىپ, قارجىلاي كومەك كورسەتۋدى ءوتىندى. مۇندايدا قايىرىمدى جاندار قاراپ قالسىن با, اركىم جاعدايىنا قاراپ, قالتالارىنا قول سالىپ, تيىن-تەبەندەرىن ۇسىنىپ جاتتى. «اللا رازى بولسىن» ايتقان قىزىمىز كەلەسى ايالدامادا ءتۇسىپ قالدى. قايتار جولدا تاعى دا وسى كورىنىس قايتالاندى. بۇل جولى ىشكە ەنگەن بوزبالا دا ماناعى قىزدىڭ ايتقاندارىنا ۇقساس سوزدەردى قايتالاپ, جولاۋشىلار ۇسىنعان تەڭگەلەردى الىپ, راحمەتىن ايتىپ, كەلەسى ايالدامادا قالىپ قويدى.

قايىرىمدىلىق جاساۋ – ساۋاپتى ءىس. مۇحاممەد پايعامبارىمىزدىڭ (س.ا.س.) حاديستەرىندە قايىرىمدى دا ساۋاپتى ىستەردىڭ ادامدى ءتۇرلى بالە-جالادان ساقتايتىندىعى ايتىلادى. قايىرىمدىلىق جاساعان جاقسى-اق, ارينە, الايدا جينالعان قورداعى قارجىنىڭ ادالىمەن شىن ءماجبۇر جانداردى تاپقانىنا نە جەتسىن دەيسىڭ. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ادال قايىرىمدىلىق قورلارى قانشا بولسا دا كوپتىك ەتپەيدى. دەگەنمەن, ولاردىڭ تىم كوبەيىپ كەتۋى دە كوڭىلگە كۇدىك ۇيالاتپاي قويمايدى.

الدان تەك جاقسىلىق كۇتىپ, ءۇمىت ءجىبىن ۇزبەگەن ەل ەمەسپىز بە, جومارت جۇرەكتى جاندارىمىز ازايماسىن.

كارىباي امزە ۇلى,

ەڭبەك ارداگەرى

تۇركىستان وبلىسى

كوشە اتىن بەرۋگە لايىقتى تۇلعا

بىزدەر, ەل اقساقالدارى – زەينەتكەرلەر, جازۋشى-جۋرناليستەر ەرتەدەن اتى بەلگىلى ۇلتىمىزدىڭ جاناشىرى, ەلىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى جولىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان سىماعۇل توكيننىڭ 170 جىلدىعىنا وراي ونىڭ اتىنا كوشە بەرۋ تۋرالى وتىنىشپەن ەل گازەتى «ەگەمەنگە» ارنايى حات جولداپ وتىرمىز.

ورىس-كازاكتارى ەلىمىزدىڭ شۇرايلى دەگەن جەرلەرىن زاڭسىز تۇردە كۇشپەن باسىپ الىپ جاتقان كەزدە ەل-جۇرت ولاردان قاتتى قورقىپ-ۇرىككەن ەدى. وسى تۇستا س.توكين ەرەكشە باتىرلىق پەن باتىلدىق تانىتىپ, ەلدەن ءوزى جيناپ قولدارىن قويعىزعان نارازىلىق حاتىن پاتشاعا جەتكىزۋ ءۇشىن سانكت-پەتەربۋرگكە ەكى رەت بارعان. 1915 جىلى ءبىرىنشى بارعانىندا سوندا تۇراتىن اتاقتى ادۆوكات ف.پلەۆاكونى, ءبىر جىلدان كەيىن بارعانىندا ادۆوكات ن.مۋراۆەۆتى جانىنا ەرتىپ العان كورىنەدى. وسىنىڭ وزىنەن-اق س.توكيننىڭ ورىس زيالىلارىنىڭ الدىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولعان تۇلعا ەكەنى انىق اڭعارىلادى.

كەيىنگى ساپارىنىڭ ناتيجەسىندە پاتشا ورىس-كازاكتارىنىڭ زاڭسىز باسىپ العان جەرلەرىنىڭ ءبىرازىن قايتارىپ بەرگىزەدى. دەگەنمەن, وشىككەن جاۋ قويسىن با, سانكت-پەتەربۋرگتەن ورىنبورعا وتاربامەن قايتىپ كەلە جاتقان كەزىندە قاستاندىق جاساتقىزادى. قاسىنداعى سەرىكتەرى دەنەسىن ورىنبورعا جەرلەيدى. ونىڭ ءىسىن جەر شارۋاشىلىعىن باسقارعان ءىنىسى حاكىمبەك توكين ءارى قاراي جالعاستىرىپ, رەسەي شەكاراسىنا جاقىن جەرلەردى ساقتاپ قالۋدا كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى. كەيىن بالاسى ماحمۇد سىماعۇلوۆ, ءىنىسى حاكىمبەك توكين پاتشا ساياساتىنا قارسى بىرنەشە كوتەرىلىس ۇيىمداستىرىپ, اقىرى حالىق باتىرى امانگەلدى يمانوۆپەن بىرگە اتىلعان.

حالقىمىزدىڭ باقىتتى بولاشاعى جولىندا ەرلىكپەن ءومىرىن قيعان سىماعۇل توكينگە الماتى جانە قوستاناي قالالارىنان كوشە اتىن بەرۋ ابدەن لايىقتى دەپ بىلەمىز.

تۇرسىنبەك توكين,

قازاقستان جانە گرۋزيا

جازۋشىلار وداقتارىنىڭ مۇشەسى

الماتى