جەتىسۋدا تسەح پەن زاۋىت كوبەيىپ كەلەدى. ماسەلەن, «كلاسس ستەكلو» شاعىن كاسىپورنى اينەك ۇگىندىسىن بالقىتىپ, ءجىپ ءيىرىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارىنا پايدالانادى. بۇگىندە ءونىمىن وزگە ونىرلەرگە دە تاسىمالداپ, بولاشاقتا ۇلكەن زاۋىتقا اينالۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە بۇعان سۇرانىس تا جوعارى.
يننوۆاتسيالىق جوبالار كونكۋرسىنىڭ نەگىزىندە 5 ملن تەڭگە مەملەكەتتىك گرانت ۇتىپ, شىنى قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, كاسىبىن دامىتىپ وتىرعانداردىڭ ءبىرى – وسى «كلاسس ستەكلو» جشس. شاعىن تسەح 2012 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ون جىلدان اسا تاريحى بار ءوندىرىس ورنى جىل سايىن ءونىم كولەمىن ۇلعايتىپ جاتىر.
«مەملەكەتتىك گرانت سوماسىنا قىتايدان قاجەتتى جابدىقتار ساتىپ الدىق. سىنعان اينەكتەن شىنى تالشىقتارىن شىعارامىز. سوندىقتان ءبىزدىڭ جوبامىز «جاسىل ەكونوميكا» سالاسىنا قاتىستى. بۇل ءوز كەزەگىندە ايماقتىڭ ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋعا ۇلەس قوسادى دەپ ەسەپتەيمىن. قازىر تسەحتا كۇنىنە 300 كگ شىنى تالشىعى شىعارىلادى. ونى قۇرىلىس فيرمالارى قۇرىلىس ارماتۋرالارىن ازىرلەۋگە قاجەت ماتەريال رەتىندە ساتىپ الىپ جاتىر», دەيدى كاسىپورىن باسشىسى دانيل كيم.
ايتۋىنشا, زاۋىتتا جينالعان اينەك سىنىقتارى ۇساقتالىپ, جۋىلعان سوڭ 1 300 گرادۋستىق ىستىقتا قىزدىرىلادى. بالقىتىلعان شىنى سۇزگىدەن وتكىزىلگەننەن كەيىن, ارنايى قوسپا قوسىلىپ, ۇزىلمەيتىن ءجىپ وندىرىلەدى. قۇرىلىسقا اسا قاجەتتى بۇل ءجىپتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – مۇلدە شىرىمەيدى, وتقا تۇسسە دە جانبايدى. بۇگىندە اتالعان كاسىپورىندا 7 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. ايىنا 10 مىڭ كيلوعا تارتا ءجىپ وڭدەيدى. شىنى تۋرايتىن جانە تسەحقا قاجەت وزگە دە قۇرىلعىلاردى «كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا بەرىلگەن گرانتقا ساتىپ العان. ولار قوقىسقا تاستالعان ونىمدەردى قايتا وڭدەپ, تابىس تاۋىپ قانا قويماي, ەكولوگيانى جاقسارتۋعا دا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
ء«بىزدىڭ كاسىپورىندا وندىرىلگەن بۇل ءونىم قۇرىلىس سالاسىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. كوبىندە بەتون جانە كىرپىش سىندى قۇيمالاردىڭ اراسىنا قوسىلىپ, تور توقىپ, ارماتۋرا ازىرلەۋگە دەيىن پايدالانىلادى. سونىمەن قاتار ەكولوگيالىق تۇرعىدان دا تازا جانە توق وتكىزبەيتىن قاسيەتى بار. سول ءۇشىن ەنەرگەتيكا سالاسىندا دا سۇرانىس جوعارى. بۇگىندە ونىمگە الماتى, شىمكەنت, تاراز قالالارىنداعى ءوندىرىس ورىندارى مەن رەسەي ەلىنەن تاپسىرىس كوپ ءتۇسىپ جاتىر», دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورى.
تسەح قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنشا, ىستىققا ءتوزىمدى شىنى تالشىقتارى قانىقپاعان پوليەفيرمەن, ۆينيل ەفيرىمەن, ەپوكسيدتى جانە فەنولدى شايىرلارمەن ۇيلەسىمدى. ول قايىق, كەمە, ۇشاق, اۆتوموبيل بولشەگى, پانەل, رەزەرۆۋارلاردى جاساۋ ءۇشىن كەڭىنەن قولدانىلادى. قازىر ءوندىرىسىن وركەندەتۋگە بەيىل كاسىپكەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كوپ. جۇمىس باستاعانىنا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولعان بۇل كاسىپورىن ءار مەزگىل مەملەكەتتىڭ قارجىلاي قولداۋىنا يە بولىپ كەلەدى.
«پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋدا 249 جوباعا, ءىشىنارا كەپىلدەندىرۋدە 118 جوباعا قولداۋ كورسەتىلدى. ودان بولەك, 5 ملن تەڭگەلىك گرانت بەرۋدە 3 جوبانى قامتۋ جوسپارلانعان. وسى جوبالاردىڭ نەگىزىندە وڭىردە 450-دەن استام جۇمىس ورنى قۇرىلادى. وعان قوسا ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋگە قاتىستى 2 جوباعا 50,7 ملن تەڭگە قاراستىرىلدى. كەلەر جىلى دا وسىنداي جۇمىستار جالعاسادى. كاسىبىن وركەندەتۋدىڭ رەتىن تاپپاي وتىرعان ازاماتتار ۇسىنىس بىلدىرسە بولادى», دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى اسحات كارىباەۆ.
مەملەكەتتىك گرانت ۇتىپ, جيھاز جاسايتىن تسەح اشىپ, شارۋاسىن شالقىتىپ وتىرعانداردىڭ ءبىرى – تالدىقورعاندىق جەكە كاسىپكەر داۋلەت قۇمارحان. ول مەملەكەتتەن العان قايتارىمسىز گرانتقا تسيفرلىق جۇيە ارقىلى باسقارىلاتىن ستانوكتار اكەلىپ ورناتقان.
«جيھاز جاساۋمەن بۇرىننان اينالىسامىن. بۇعان دەيىن جيھازدىڭ بەتكى قاسبەتىن الماتىدان تاپسىرىسپەن الدىراتىنبىز. كەيدە ونى ۇزاق كۇتىپ, جۇمىس تۇرىپ قالاتىن. ەندى مەملەكەتتەن كورسەتىلگەن قارجىلاي قولداۋ ناتيجەسىندە جيھازدىڭ بەتكى قاباتىن ءوز تسەحىمىزدا جاساي باستادىق. ءدال وسىنداي امبەباپ جابدىقتا ادەمى ىشكى ەسىكتەر جاساۋ دا جوسپارىمدا بار», دەيدى كاسىپكەر.
2024 جىلى 9 ايدىڭ وزىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 60-تان اسقان. كاسىپ اشىپ, شارۋاسىن دوڭگەلەتەم دەگەندەرگە ۇكىمەتتەن قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە بيىل شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قارجىلاي قولداۋعا 7,4 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
جەتىسۋ وبلىسى