ادەبيەت الىپتارىن ايگىلەگەن

قانسەيىت ابدەز ۇلىنىڭ ەسىمى اتال­عاندا, ەسىمىزگە كلاسسيك تاكەن الىمقۇلوۆ تۇسەتىنى بەلگىلى. زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى «مەنەن كەيىن قالامىما يە بولاتىن بەس قا­لام­گەر...» دەپ تاكەن الىمقۇلوۆتى العاش اتا­عانىن بۇرىنىراق ەستىگەنبىز. ول اۋەزوۆ ءىزبا­سارى بولعان قالامگەردىڭ ءومىرى مەن شىعار­ما­شىلىعىنا قاتىستى بەس كىتاپ جازدى.

ادەبيەتتانۋدا ورنى بار عالىمنىڭ تاياۋ­دا عانا «اتامۇرا» باسپاسىنان «الاش پەرزەنتى» كىتابى جارىق كوردى. كىتاپتىڭ بەتاشار ءسو­زىن جاز­عان ادەبيەتتا­نۋشى عالىم, جازۋشى نۇر­داۋلەت اقىش قانسەيىت ابدەز ۇلىنىڭ شىعار­ماشىلىعىن جان-جاقتى زەرتتەگەنى بىر­دەن اڭعارىلادى.

كىتاپ ناعىز ادەبي-سىن زەرتتەۋلەرگە­ ارنالعان. مەنىڭشە, جاڭاشا جازىلعان مەمۋارعا دا ۇقساي­دى. سەبەبى عالىم تەك قانا جەكە تۇلعا تۋرالى قا­تىپ قالعان قاعيداتتاردى ونشا ەلەمەي, حا­لىققا ۇعى­نىقتى كەڭ تىنىس­پەن تولعاپتى. ادە­بيەت الىپ­تارىمەن قالاي كەزدەسكەنى, ونداعى كوڭىل كۇيدى تاماشا جازا بىلگەنىن اڭعارماۋ مۇم­كىن ەمەس. جالپى سانى 24 زەرتتەۋدىڭ قاي­سىسىن الساڭىز دا, العاشقى سوي­لەم­دەرىنەن-اق وزىنە باۋ­راپ الادى.

پروفەسسوردىڭ «الاش پەرزەنتى» اتتى زەرتتەۋ پۋبليتسيستيكاسى تەك قانا ەل ەرتەڭى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, سول جولدا قۇربان بولعان الاش الىپتارى تۋرالى. ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, مۇستافا شوقاي, سماعۇل سادۋاقاس­ ۇلى, ق.كەمەڭگەر ۇلى سىندى الاش ارداق­تىلارىنىڭ مادەني ءھام عىلىمي مايداندا ەتكەن ەڭبەكتەرىنە ادەبي تۇرعىدان تەرەڭىرەك توقتالادى.

حح عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا جارىق كورگەن ايگىلى پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ «جىل قۇستارى», «كوك سەڭگىرلەر», «سارا ءسوزدىڭ ساردارلارى» اتتى ەڭبەكتە­رىندە تولىقتاي تاريحي ءادىل باعاسىن الماعان ن.تورەقۇلوۆ, س.قوجانوۆ, ت.رىسقۇلوۆ, س.سەيفۋللين, ت.جۇرگەنوۆ, ب.سۇلەەۆ, ي.توقتىباەۆ, م.جولدىباەۆ, ش.توقجىگىتوۆ, ا.اسىلبەكوۆ سىندى قازاق ادەبيەتى مەن مادە­نيەتىنە ەڭبەگى سىڭگەن ۇلت قاي­راتكەرلەرىنىڭ شىعارماشىلىعىنا عىلىمي تۇرعىدا العاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جان-جاقتى زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەنىن ايرىقشا اتاپ وتەدى.

جانعارا دادەباەۆ, قان­سەيىت ابدەز ۇلى, دانداي ىسقاق­ ۇلى, نۇرداۋلەت اقىش, بەكەن ىبىرايىم ۇلى سەكىلدى بىرقاتار سىن ساربازدارى راسىندا ادە­بيەت­تانۋ عىلىمىنداعى سىندى جاڭاشا جولمەن جالعاستىرعانى ماقالالارىنان انىق بايقالادى. بۇگىنگى سىن مەن كەشەگى سىندى سالىستىرساق, اناعۇرلىم ايىرماشىلىقتى اڭعارامىز. بۇگىنگى ادەبي سىن وتكەنگە قاراعاندا وزگەشە ءبىر جاڭا ارناعا بۇرىلعان سياقتى. كەز كەلگەن شىعارمانىڭ وسال تۇسى مەن ولاق سويلەمدەرىن قاراپايىم عانا سوزبەن سىناپ, ماقتامەن با­ۋىزدايدى. ونداي قاسيەت جوعارىدا اتى اتالعان ادەبيەت سىنشىلارىنىڭ شىعارماشىلىعىنان انىق بايقالادى. قانسەيىت ابدەز ۇلىنىڭ دا ادەبي پورترەتتەرى, عىلىمي باياندامالارىنان ءبىز ايتقان ادەبي سىننىڭ ەرەن ۇلگىسى كورىنەدى.

ءسوز باسىندا اتاپ وتكەنىمىزدەي, بۇل كىتاپ جاڭا ءبىر «عىلىمي مە­مۋارعا» ۇقسايدى. سەبەبى كوپ­تە­گەن زەرتتەۋىنىڭ العاشقى سوي­لەمدەرىن ءوز كەيىپكەرىمەن قالاي جولىق­قاندىعىنان باس­تايدى. سونىمەن قاتار اۆتور سول ءادىسى ارقىلى وقىر­مان­مەن سۇحباتتاسۋدىڭ تاماشا ءبىر ءتاسىلىن تاپقانداي كورىنىس بەرەدى.

كورنەكتى عىلىم جانە ءدىن قايراتكەرى ءابساتتار قاجى دەربىسالى تۋرالى تەبىرەنىپ جاز­­عان ء«ۇمىت شىراعىن ۇستاپ وتكەن عۇلاما» اتتى ەستە­لىگىن دە تىڭ ماعلۇماتتارمەن ادىپتەگەن.

ءارىسى مۇحتار اۋەزوۆ, بەرىسى بەيسەن­باي كەنجەباەۆ, زەي­نوللا قابدو­لوۆ­تار­دىڭ مەكتە­بى­نەن تۇلەپ ۇش­قان ادەبيەتتانۋشى عالىم, پروفەس­سور قان­سەيىت ابدەز ۇلىنىڭ «الاش پەر­زەنتى» اتتى كىتابى­نىڭ تۇ­ساۋ­كەسەر ءراسىمى ۇلتتىق كىتاپحانادا ءوتتى.

تۇساۋكەسەر كەشىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان اقىن, ۇعا اكادەميگى, فيلولوگيا عىلىم­دارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى باۋىرجان جاقىپ ءىس-شارانىڭ ماز­مۇندى وتۋىنە مۇرىندىق بولدى. جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆ قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشتى.

سىرتقى مۇقاباسىمەن قاتار تيپوگرافيا­لىق مۇمكىن­دىكتەردى شەبەر قولدانا بىلگەن «اتامۇرا» باسپاسىنىڭ پرەزيدەنتى, بەلگىلى باس­پاگەر, قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى راقىمعالي قۇل-مۇحاممەد پەن شارانىڭ وتۋىنە ىقپال جاساعان مادەنيەت ماي­تالمانى, ۇلتتىق كىتاپ­حانا­ ديرەكتورى, قازاقستان كىتاپ­حانالىق وداق توراعاسى باقىت­جامال وسپانوۆاعا اۆتور العىس ايتتى.

قانات التىنبەك,

ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ­عىلىمي-ادىستەمەلىك قىزمەتى مامانى