پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا ەگىن وراعىنىڭ قورىتىندىسى قارالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, كولىك ءمينيسترى, بىرقاتار وبلىس اكىمدەرى ديقانداردى ساپالى تۇقىم, مينەرالدى تىڭايتقىشپەن قامتاماسىز ەتۋ, ءونىمدى وتكىزۋ, ەكسپورتتىق نارىقتى كەڭەيتۋ تۋرالى باياندادى.
جيىن-تەرىم جيناقى ءوتتى
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە قاراعاندا, بيىل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى ەگىس القابى 23,3 ملن گەكتاردى قۇرادى. ونىڭ 16,7 ملن گەكتارىنا ءداندى داقىل ەگىلدى. دالا جۇمىستارى 99,7%-عا اياقتالدى. 26,5 ملن توننا استىق باستىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر كوكتەمگى ەگىس جانە كۇزگى جيىن-تەرىم جۇمىستارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالاردىڭ بارلىعى قابىلدانعانىن ايتتى. ماسەلەن, سالانى جەڭىلدىكتى قارجىلاندىرۋ كولەمى العاش رەت رەكوردتىق 580 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. بۇل قاراجات ەگىنشىلەردى تىكەلەي نەسيەلەۋگە, پايىزدىق مولشەرلەمەنى ارزانداتۋ مەن فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا باعىتتالدى. كەلەسى جىلى قارجىلاندىرۋ كولەمىن 700 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ جوسپارلانعان. اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ليزينگپەن ساتىپ الۋعا 120 ملرد تەڭگە تارتىلدى. سونداي-اق ديقاندار تۇقىممەن, تىڭايتقىشپەن قامتاماسىز ەتىلدى.
اتالعان شارالار اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلىنىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا جوعارى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. اتاپ ايتقاندا, بيىل قانت قىزىلشاسىن رەكوردتىق كولەمدە جينايمىز دەپ وتىرمىز. جامبىل وبلىسىندا ول گەكتارىنان 700 تسەنتنەردەن اسىپ ءتۇستى.
«ەندىگى باستى مىندەت – جينالعان ءونىمدى ساقتاۋ مەن وتكىزۋ. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, جينالعان استىقتى شاشپاي-توكپەي دەر كەزىندە تاسىمالداۋدى, كەپتىرىپ, ەلەۆاتورلارعا جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. بارلىق استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارى ۇزدىكسىز جۇمىس رەجىمىنە كوشۋگە ءتيىس. ءداندى-داقىلداردى ساقتاۋ ماسەلەسى ەرەكشە نازارعا الىنسىن. سونداي-اق فيتوسانيتارلىق قىزمەت استىق ساپاسىنا قاتاڭ باقىلاۋ جاساۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بولاشاق ەگىنگە ارنالعان تۇقىم قورىن 100% قامتاماسىز ەتۋ ءلازىم», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرى الدىنا وندىرىلگەن ءونىمدى وتكىزۋ مىندەتى قويىلدى. استىقتى ءداستۇرلى نارىق – ورتالىق ازيا مەن اۋعانستانعا, سونداي-اق يمپورتتىڭ ءوسۋى بولجاناتىن جاڭا نارىق – پاكىستان, يندونەزيا, برازيليا جانە مالايزياعا دا جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتكەن دۇرىس. بيىلعى ەگىننەن شامامەن 12 ملن توننا استىق ەكسپورتتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى كولىك مينيسترلىگى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك-مەن بىرگە ۇزدىكسىز تاسىمالدى ۇيىمداستىرىپ, ۆاگوندارمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى كەستەسىن بەكىتۋگە ءتيىس.
ۇكىمەت باسشىسى ديقانداردى تىڭايتقىشپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. ونەركاسىپ مينيسترلىگىنە وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن بىرگە ديقاندار ءۇشىن تىڭايتقىشتىڭ قاجەتتى كولەمىن شىعارۋعا الدىن الا قامدانۋ تاپسىرىلدى. ال اكىمدىكتەرگە جەتكىزۋ شارتتارىنا ۋاقتىلى قول قويىپ, قويمالاردا تىڭايتقىشتىڭ قاجەتتى قورىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. الداعى جىلى وڭىرلەردە قولدانىلاتىن مينەرالدى تىڭايتقىشتار كولەمى 1,9 ملن تونناعا دەيىن جوسپارلانعان.
پرەمەر-مينيستر 2025 جىلعى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ ناۋقاندارىن ۋاقتىلى وتكىزۋگە ارنايى توقتالدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرلەسىپ, بيىلعى 1 جەلتوقساننان باستاپ ديقانداردى ەرتە قارجىلاندىرۋدى قولعا الۋدى جۇكتەدى. وتىرىس سوڭىندا ۇكىمەت باسشىسى ەگىن وراعىن ۋاقتىلى اياقتاعانى ءۇشىن ديقاندارعا العىس ءبىلدىردى.
«مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ەڭبەك ادامى – ەلدىڭ بايلىعى. استىقتى القاپتىڭ ءدانى ديقاننىڭ قاجىرلى ەڭبەگىمەن, ماڭداي تەرىمەن وسەدى. سوندىقتان ەڭبەكتەرىڭىز جانا بەرسىن. بارشاڭىزعا اماندىق-ساۋلىق پەن ساتتىلىك تىلەيمىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
قانت قىزىلشاسىنىڭ رەكوردتىق ءونىمى
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ رەسپۋبليكادا ءداندى داقىلداردى جيناۋ اياقتالعانىن, جۇگەرى جيناۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. بيىل جوعارى ونىمدىلىككە قولايلى اۋا رايى مەن اگروتەحنولوگيالاردى دۇرىس قولدانۋ, ياعني ساپالى تۇقىم پايدالانۋ, مينەرالدى تىڭايتقىش ەنگىزۋ مەن وسىمدىكتەردى ءتيىمدى قورعاۋ ارقىلى قول جەتكىزىلدى.
«الايدا اگروتەحنولوگيالاردى ساقتامايتىن شارۋاشىلىقتار دا بار. ساپاسىز تۇقىم پايدالانادى, تىڭايتقىش ەنگىزبەيدى, وسىمدىكتى قورعاۋ قۇرالىن جەتكىلىكسىز قولدانادى, تەك جاقسى اۋا رايىنا عانا ءۇمىت ارتادى. ناتيجەسىندە, ولاردىڭ كورسەتكىشى اۋداندا ورتاشا دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي تومەن بولدى. مىسالى, قوستاناي وبلىسىنىڭ مەڭدىقارا اۋدانىنداعى «اگرو جەر» شارۋا قوجالىعى 5 تس/گا ونىمدىلىك كورسەتتى. سونداي-اق اقمولا وبلىسىنىڭ جارقايىڭ اۋدانىنداعى «دونسكوي اگرو» شارۋا قوجالىعى 5,4 تس/گا ءونىم الدى. مۇنداي جاعداي بارلىق وبلىستا كەزدەسەدى. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمدەرىنەن اگروتەحنولوگيا تالاپتارىن ساقتامايتىن شارۋاشىلىقتارمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى سۇرايمىن», دەدى ا.ساپاروۆ.
ول 2025 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەنگىزىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان مىندەتتەمەلەر تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىن دۇرىس اقپاراتتاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى.
ءداندى داقىلداردى جيناۋدىڭ اياقتالۋىنا بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مايلى داقىلداردى جيناۋعا كوشىرىلدى. بۇگىندە مايلى داقىلداردى جيناۋ 1,9 ملن گەكتاردا نەمەسە ەگىستىك القابىنىڭ 66%-ىندا جۇرگىزىلدى. جالپى, مايلى تۇقىمدار كولەمى 2,1 ملن توننانى قۇراپ, ورتاشا ونىمدىلىك 10,7 تس/گا بولدى. سونداي-اق كارتوپتىڭ جالپى ءتۇسىمى 2,8 ملن توننانى قۇراپ, ونىمدىلىك 236 تس/گا بولدى. كوكونىس داقىلدارى 3,8 ملن توننا جينالىپ, ونىمدىلىك 309 تس/گا جەتكەن.
«بيىل قانت قىزىلشاسىنىڭ رەكوردتىق ءونىمى كۇتىلەدى. قانت قىزىلشاسىنىڭ 10 مىڭ گەكتارى نەمەسە 40%-ى جينالىپ, ونىمدىلىك 540 تس/گا-نى قۇرادى. بارلىعى 549 مىڭ توننا جينالدى. جامبىل مەن جەتىسۋ وبلىسى اكىمدىكتەرى جاڭا ءونىمدى قانت زاۋىتتارىنا جەتكىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ, ءاربىر اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرۋشىسىنىڭ جيناۋ كەستەسىنە سايكەس قىزىلشانى قابىلداۋ كەستەسىن جاساعانىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇگىندە وڭدەۋگە 432 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسى جەتكىزىلدى», دەدى مينيستر.
كۇرىش جيناۋ تولىعىمەن اياقتالىپ, ونىمدىلىك 57 تس/گا قۇرادى, بارلىعى 562 مىڭ توننا باستىرىلدى. ماقتا 74 مىڭ گا نەمەسە 69%-ى جينالىپ, ونىمدىلىك 25 تس/گا بولدى. جالپى, 185 مىڭ توننا ماقتا جينالدى. ماقتا بويىنشا اگروتەحنولوگيالاردى ساقتاۋ, اتاپ ايتقاندا, زاماناۋي تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىن قولدانۋ ناتيجەسىندە تۇركىستان وبلىسىنداعى «تۇركىستان ماقتا اگروونەركاسىپتىك كەشەنى» شارۋا قوجالىعى 60 تس/گا جوعارى ونىمدىلىككە قول جەتكىزدى, بۇل وبلىس بويىنشا ورتاشا ونىمدىلىكتەن 2,5 ەسە جوعارى. مۇنداي تاجىريبە تۇركىستان وبلىسىنىڭ ماقتاشىلارى اراسىندا كەڭىنەن تاراتىلۋعا ءتيىس.
استىق تاسىمالداۋ قارقىنى باسەڭدەمەيدى
وتىرىستا كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ بيىلعى ەگىن استىعىن تاسىمالداۋعا دايىندىق بارىسى تۋرالى باياندادى. ونىڭ مالىمەتىنشە, كۇز باسىنان بەرى تەمىرجول كولىگى ارقىلى استىق تاسىمالىنىڭ دەڭگەيى ارتىپ كەلەدى. وتكەن ايدا 1,05 ملن توننا استىق تاسىمالداندى. بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 24%-عا ارتىق. ونىڭ ىشىندە ەكسپورتقا 867 مىڭ توننا جەتكىزىلسە, رەسپۋبليكا ىشىندە 186 مىڭ توننا تاسىمالداندى.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى سەكىلدى ءداستۇرلى نارىقتارعا ەكسپورتتاۋ كولەمى 28%-عا ارتتى. يران باعىتى بويىنشا تاسىمالدار قايتا جاندانىپ, قىركۇيەكتە 140 مىڭ توننا استىق ەكسپورتتالدى. بۇل رەتتە, اقتاۋ پورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمى قولدانىلىپ جاتىر.
«قازان ايىندا جوسپارلى تاسىمالداۋ كولەمى 1,25 ملن توننا استىقتى قۇرايدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس ۋاقىتى كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا 26%-عا كوپ. جىل سوڭىنا دەيىن استىق تاسىمالداۋ كولەمى جوعارى قارقىندا بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. اي سايىنعى كولەم 1,2–1,3 ملن توننا ارالىعىندا ساقتالادى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنە, قىتاي جانە تاعى دا باسقا نارىقتارعا قاجەتتى ەكسپورتتىق تاسىمالداردى تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شەكارالىق وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ قۋاتى جەتكىلىكتى», دەدى م.قاراباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا استىق تاسىمالىنا ارنالعان 11,8 مىڭ ارنايى ۆاگون جۇمىلدىرىلعان, ونىڭ 6 مىڭى ەكسپورتتىق قاتىناستا جۇمىس ىستەيدى. وعان قوسا, 16 مىڭ بىرلىك جابىق ۆاگون قولدانىلىپ وتىر.