جىلقى ءتىستى ەر

قۇرىلىم-سيپاتى حاقىندا ايتار بولساق: الدىڭعى قاسى بيىك, ارتقى قاسى وتىرۋعا ىڭعايلى جاتاعان. قازاقشا ايتقاندا, ورنىقتى ەر. مۇنداي ەر الىس ساپارعا نەمەسە جورىققا شىققاندا ادامدى شارشاتپايدى. ياعني ادامنىڭ ارقاسى قۇرىسىپ, بەلى تالمايدى.

ال قوس قاپتالىنىڭ ورنالاسۋى مەن الشاقتىعى جىلقىنىڭ ارقاسىنا كەرەمەت ۇيلەسەتىندەي قالىپقا ءتان. ەردىڭ جالپى سيپاتى قازاقتىڭ ويشىل اقىنى شاكارىم قاجى قۇدايبەردى ۇلى ايتقانداي:

«اتقا تىنىش, ادامعا جانە جايلى,

الدى-ارتى بىردەي سۇلۋ كوزگە ىڭعايلى,

وعاش, اعات, وقىرا, سىزاتى جوق,

ەر قايدا سىر سىمباتى تۇگەل سايلى».

ەردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جىلقىنىڭ ازۋ ءتىسىن اعاشقا شەكىتە ءسىڭىرىپ, كومكەرە جاساعانى. جىلقى تىستەرىن ارانىڭ ۇياسى سياقتى ءبىر-بىرىنە قيۋلاستىرىپ, وتە شەبەر ورناتقان جالعىز جادىگەر ازىرگە. مىنا تىستەردىڭ جىلقى ت ۇلىگىنىكى ەكەندىگى ارنايى لابوراتوريادا حيميالىق ءتاسىل ارقىلى انىقتالىپتى.

جۇمىستى ورىنداعان شەبەر اۋەلى جىلقى ءتىسىنىڭ ءمورى وشپەگەن بولىگىن جۇقالاپ 1-1,5 مم قالىڭدىقتا كەرتىپ الىپ, ونى التى بۇرىشتى پىشىنگە كەلتىرگەنى انىق بىلىنەدى. ودان كەيىن ەردىڭ الدىڭعى قاسىن تولىق, الدىڭعى قاپتالدىڭ اشىق تۇسى مەن ارتقى قاپتالدىڭ قانجىعالىق بولىگىن شەبەرلىكپەن قاپتاپ شىققان.

وسىعان قاراپ-اق ورتا عاسىردا كوشپەلىلەردىڭ قولونەرى قانشالىقتى دامىعانىن اڭعارۋعا بولادى. ويتكەنى جاراتىلىستا ەڭ قاتتى زات ءتىس. سونىڭ ىشىندە جىلقىنىڭ ءتىسى. ونى اسا شەبەرلىكپەن جۇقالاپ ءتىلۋ ءۇشىن قازىرگى زاماننىڭ تۇسىنىگىمەن ايتقاندا, لازەرلىك قۋاتقا يە اسپاپ قاجەت.

مۇنداي ىسكە كەز كەلگەن جىلقى ءتىسى جاراي بەرمەسى حاق. مىنا تىستەر فيزيكالىق تۇرعىدان تولىق جەتىلگەن جىلقىنىڭ ءتىسى ەكەنى كورىنىپ تۇر. جىلقىعا جاقىن جۇرەتىن ادامدار جاقسى بىلەدى. ق ۇلىننان باستاپ توعىز جاسقا تولعانعا دەيىن جىلقىنىڭ استىڭعى تىسىندە ءمور تۇرادى. ال ۇستىڭگى ءتىستىڭ ءمورى 13 جاسقا دەيىن كەتپەيدى. ءمورى كەتكەن ءتىس سارىقايراقتانادى. ياعني ءتىستىڭ ءمورى كەتىپ, جالاڭاشتانادى. وسى جالاڭاش جوعالعان سوڭ تىستە قاراوزەك پايدا بولادى. قاراوزەكتە ءمور بەدەر بولمايدى. دەمەك, ەردى كومكەرگەن تىستەردىڭ ايقىن مورىنە قاراپ – بۇل تىستەر 9-13 جاس ارالىعىنداعى ەركەك جىلقىنىڭ ءتىسى دەگەن پايىم جاساپ وتىرمىز.

سونداي-اق, ەردىڭ التىن-كۇمىس ويۋمەن اشەكەيلەنگەن الدىڭعى قاسى كوز تاراتادى.

«ەر-تۇرمان ات ابزەلىن كۇمىستەپ ەم,

كۇردەلى ءىس, كوپ-اق مۇندا جۇمىس دەگەن,

قاپتالعان جامبى كۇمىس جالت-جۇلت ەتىپ,

ياپىراي دەگىزگەندەي كىم ىستەگەن», دەپ اتاقتى ەرشى, شىلىڭگىر ۇستا داركەمباي شوقپاروۆ ايتقانداي, بۇلاي التىن جانە كۇمىستى قاتار قولدانىپ, ءبىر-بىرىنە قيىستىرا ورنەكتەپ, جيەك سالۋ تەك قانا كەرەمەت شەبەردىڭ قولىنان كەلەتىن ءىس.

بۇل جادىگەر قازىر ۇلانباتىر قالاسىنداعى شىڭعىس حان مۋزەيىنىڭ تورىندە تۇر. وعان دەيىن قۇندى مۇرا ەۋروپانى اينالىپ امەريكاعا بارعان. سول جەردە انتيكۆاريات دۇكەن ۇستايتىن جەكە ساۋداگەردىڭ قولىندا تۇرعان. ونى اقش-تا تىرلىك جاساپ جۇرگەن موڭعول جىگىتتەرى كورىپ, ساتىپ الادى دا, 2020 جىلى مۋزەيگە اكەلىپ تاپسىرىپتى. ءسويتىپ, الەمدى شارلاپ يەسىن تاپپاي جۇرگەن جادىگەر موڭعولدىڭ مەنشىگى بولىپ شىعا كەلدى.