عاريفوللا فيلارمونياسىنىڭ جاڭا ماۋسىمى

كەيىنگى كەزدە باتىس قازاقستان وبلى­سى­نىڭ مادەني ومىرىندە بىرنەشە ەلەۋلى وزگەرىس بولدى. مامىر ايىنىڭ سوڭىندا عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا مەن «اتامەكەن» ونەر ورداسى بىرىكتىرىلىپ, ءبىر ۇجىمعا اينالدى. بەلگىلى اقىن, بۇعان دەيىن ورالداعى قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىن كرەاتيۆتى باسقارىپ كوزگە تۇسكەن باۋىرجان حاليوللا ۇلكەن ونەر ۇجىمىنىڭ تىزگىنىن قولىنا الىپ, ۇرشىقشا ءۇيىرىپ اكەتتى. بۇل وڭ ىستەرگە بيىلعى مامىر ايىندا عانا وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىلىعىنا كەلگەن قۋانىشبەك مۇحانعاليەۆ تە وڭ ىقپال ەتسە كەرەك. وڭىردە ۇلتتىق ونەردىڭ, قازاقى مادەنيەتتىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي ءبىر كەزەڭ باستالدى. بۇعان وسى «ساز الەمى» كونتسەرتى دە كوزىمىزدى جەتكىزگەندەي.

ماۋسىماشار كونتسەرتتى جۇرگىزۋگە الماتىدان «شالقار» راديوسىنىڭ رە­داك­تور-جۇرگىزۋشىلەرى گۇلميرا ءنالى­باي مەن تالانت ارعىنعالي ارنايى شا­قىرىلعان ەكەن. وسىنىڭ وزىنەن ۇيىم­داستىرۋشىلاردىڭ كورەرمەن الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنگەنى بايقالىپ تۇردى. ءسوز قادىرىن بىلەتىن قوس ساڭلاق تا ايانىپ قالمادى – ءسوزى مەن سازى ۇيلەسكەن ادەمى ءىس-شارا كوڭىلدەن شىقتى.

بۇدان بۇرىن دا ايتقانبىز – سوڭعى ۇلگىدەگى ەرەكشە تەحنيكامەن جابدىق­تال­عان, بۇگىنگى كۇننىڭ تالابىنا جاۋاپ بە­رەتىن «اتامەكەن» سارايى بۇل جو­لى دا بارلىق مۇمكىندىگىن بايقاتتى. في­لار­مونيا قۇرامىنا كىرەتىن بىرنەشە ۇجىم – مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى مير­زادا سەرىكقىزى جەتەكشىلىك ەتەتىن «اتامەكەن» حالىق ءبيى ءانسامبلى, تيمۋر مەڭ­دىعاليەۆ باسقاراتىن «اتامەكەن» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى, اسلان عۇما­­روۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «اتامەكەن» فولك­لورلىق ءانسامبلى, مادەنيەت سالا­سىنىڭ ۇزدىگى ەركىن نۇرىمبەتوۆ باس ديريجەر ءارى كوركەمدىك جەتەكشى بولىپ وتىرعان داۋلەتكەرەي اتىنداعى قازاق حالىق اسپاپتارى وركەستر, مادەنيەت سالا­سىنىڭ ۇزدىگى نيكيتا گوۆوروۆ باسقاراتىن شامعون قاجىعاليەۆ اتىنداعى ەسترادا­لىق-سيمفونيالىق وركەستر, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى ۆلاديمير باياندين جەتەك­شىلىگىندەگى «اتامەكەن» كامەرالىق ءانسامبلى, تەك قانا كاسىبي ءبيشى جىگىتتەردەن قۇرالعان «اتامەكەن» ەرلەر بي ءانسامبلى (بالەتمەيستەرى سۇلتان ءداۋىتوۆ), قۇرا­مىندا 25 ءانشى بار «اتامەكەن» كامەرالىق حورى (حورمەيستەرى كۇنسۇلۋ كوپتىلەۋوۆا), مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى ۆالەري پولۋبابكين جەتەكشىلىك ەتەتىن «اتامەكەن» ۆوكالدى اسپاپتار ءانسامبلى – بارلىعى 200-دەن اسا ونەرپاز ءبىر مەزگىلدە ساحنادا ونەر كورسەتكەن ساتتەرى دە بولدى. اسىرە­سە قوس وركەستر نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «ما­حامبەت» پوەماسىن ورىنداعان كەزدە مىڭ جارىم ادامدىق «اتامەكەن» سارايى ۇلى دۇبىرگە تولىپ, كوكتەن نايزاعاي وينا­عانداي اسەر ەتتى. اتالعان ونەر ۇجىم­دارىمەن قاتار, اتى ايگىلى ونەر شەبەر­لەرى – قاتيموللا بەردىعاليەۆ, ساۋلە تاۋداەۆا, ساعادات راحمەتجانوۆ, سەرىك ءابدىراحمانوۆ, قايرات كاكىموۆ سىندى ءداستۇرلى انشىلەر توبى, ولاردىڭ ءىزبا­سارلارى – كۇلاش قۋانىشقاليەۆا, اسقات وراز, داستان ەسەنتەمىروۆ, ەرنار ءومىرالى, فارحات ورازوۆ, اقمارال كەمەلحانوۆا, جانارگۇل ساركەنوۆا, ايجان مۇحامبەتجانوۆا, بەيبىت قاجىعاليەۆ, نازگۇل قابيەۆا, نۇرالى ايتۋعانوۆ جانە باسقالارى بار. سوپرانالار شەرۋىن جاساعان مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىكتەرى اقسۇلۋ جۇماليەۆا, اقمارال احمەتوۆا, البينا ناۋرىزاليەۆا, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى ەلميرا ۋساەۆا, «باريتوندار شەرۋىنە» شىققان دامير ساتىباەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مۇرات ءامىرحانوۆ, التىنبەك ورازوۆ, ايبەك تۇراربەكوۆ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى قاناتقالي قوجاقوۆ, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى ايبار حايىرحانوۆ تا حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. اككاردەون اسپابىن ادامشا سويلەتكەن گالينا كالاشنيكوۆا, «جايلاۋكول كەشتەرىن» ساعىندىرعان سيعۆاتوللا ەشكاەۆ, ايدانا ورىنعاليەۆا, اسلانبەك قۋاناليەۆ, ارۋجان بيسەمباي, دارحان قۇلباباەۆ, گۇلفاريزات نۇرسەيى­توۆا, ازات قابيەۆ, «اسىل ارماندى» اڭساتقان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جاڭىلسىن حاسانوۆا, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرلەرى مارات ساربوپەەۆ, داريا باقىتوۆا, ومار حي­باشەۆ, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى مايرا حايداروۆا, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى جاسكەلەڭ عايساعاليەۆ, اقجايىقتىڭ بەيرەسمي بويتۇمارىنا اينالعان «اق­جايىق – ارۋ مەكەنىم» ءانىن بىرگە شىر­قا­عان قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى دونە­دىل قاجىموۆ, جاسكەلەڭ عايساعاليەۆ, جاڭىل­سىن حاسانوۆا, مارات ساربوپەەۆ, مايرا حايداروۆا, داريا باقىتوۆا... شىنى كەرەك, بۇل ونەر ۇجىمدارىنىڭ ارقايسىسى, جەزتاڭداي انشىلەردىڭ ءاربىرى جەكە كونتسەرت بەرىپ, جالپاق جۇرتتى اۋزىنا قاراتا الاتىنداي قابىلەتى بارىن ەل بىلەدى.

ءبىر تاڭعالارلىعى, كونتسەرت باستان-اياق جاندى داۋىستا ءوتتى.

ء«بىز بۇل ۇردىسكە كوشكەنىمىزگە ءبىراز ۋاقىت بولدى. بۇدان كەيىن دە باتىس قازاق­ستان وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ, «اتا­مەكەن» ونەر ورداسىنا تيەسىلى ونەر ۇجىم­دارىنىڭ بارلىق كونتسەرتى تەك جاندى داۋىس­تا وتەتىن بولادى. قوس مەكەمە قوسىل­عاننان بەرى دە اتقارىلعان جۇمىس, جەتكەن جەتىستىك از ەمەس. بيىل عاريفوللا قۇرمانعاليەۆتىڭ تۋعانىنا – 115 جىل. وسى مەرەيتويدى كەشەندى تۇردە اتاپ ءوتۋ جۇ­­مىسىن ماۋسىم ايىنان باستاپ كەت­تىك», دەيدى مەكەمە باسشىسى باۋىرجان حاليوللا.

شىنىندا دا باۋىرجان ەرگەن ۇلى كەيىنگى جىلدارى جەتىم بالانىڭ كۇيىن كەشىپ كەتە جازداعان ءداستۇرلى ءان ونەرى­نىڭ مارتەبەسىن ءوز ورنىنا قويدى. «مۇحيت­تىڭ مۇراگەرلەرى» جوباسى اياسىندا با­تىس ءداستۇرلى ءان مەكتەبى وكىلدەرى جانە «اتامەكەن» ەتنو-فولكلورلىق ءان­سامبلىنىڭ ءان كەرۋەنى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ بارلىق اۋدانىن ارالاپ, مۇحيت پەن عارەكەڭنىڭ اندەرىن ناسيحاتتادى. داۋلەتكەرەي اتىنداعى قازاق حالىق اسپاپتارى وركەسترى دە «وينا, شىرقا, وركەستر!» كونتسەرتىمەن وبلىستىڭ بۇكىل اۋدانىنا گاسترولدىك ساپارمەن باردى. ۇلكەن وركەستردىڭ تايلى-تاياعىمەن جولعا شىعىپ, ەل ارالاپ ونەر كورسەتۋى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بولماعان وقيعا ەكەن!

«بۇل جوبانىڭ باستى جاڭالىعى – عا­رەكەڭدى جاڭا قىرىنان تانىتتىق. اۋدان­داعى حالىق داڭقتى ءانشىنىڭ بۇرىن ەش جەردە ورىندالماعان رومانس جانرىنداعى ليريكالىق اندەرىن العاش تىڭدادى. بۇل شىعارمالاردى وركەسترگە لايىقتاپ جازعان – كوركەمدىك جەتەكشى ءارى باس ديريجەر ەركىن نۇرىمبەتوۆ. سونىمەن بىرگە «اتامەكەن» عيماراتىندا ع.قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى ءداستۇرلى انشىلەر كابينەتى جاساقتالىپ, ءىشى تولىقتاي بەزەندىرىلدى», دەيدى باۋىرجان حاليوللا.

بيىل 21 مامىردا مادەنيەت قىزمەت­كەرلەرىنىڭ مەرەكەسىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «مادەنيەت پەن ونەر – ەل ومىرىندەگى وتە ماڭىزدى سالا. ونەر – ۇلتتىڭ جانى, ال مادەنيەت – رۋحاني كەلبەتى. بۇل قوس قۇندىلىقتى وركەنيەتىمىزدىڭ وزەگى دەۋگە بولادى. ونى ساقتاپ, بايىتا ءتۇسۋ – ورتاق پارىز» دەگەن بولاتىن. كەيىنگى جىلدارى پرەزيدەنت جارلىعىمەن رەسپۋبليكاداعى بىرنەشە ونەر ورداسى «اكادەميالىق» جانە «ۇلت­تىق» دەگەن مارتەبەگە يە بولدى. «ساز الەمى» كونتسەرتى ۇستىندە جۇرگىزۋشى تالانت ارعىنعالي مەن گۇلميرا ءنالىباي وسى تۋرالى ايتا كەلىپ, «ونەردىڭ سان-سالاسىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ وتىرعان وسىنداي ۇجىم قانداي قوشەمەتكە دە لايىقتى عوي. نەگە عاريفوللا قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونياعا «اكادەميالىق» اتاعىن بەرمەسكە؟» دەگەن ويدى ورتاعا تاستادى. بۇل ۇسىنىستى حالىق ەرەكشە ىقىلاسپەن قولداپ, دۋىلداتا قول سوقتى.

ايتا كەتەيىك, عاريفوللا قۇرمانعا­ليەۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق فيلارمونياسىندا قازىرگى تاڭدا 300-دەن استام ادام قىزمەت ەتەدى. ولاردىڭ ىشىندە «پاراسات» وردەنىنىڭ 1 يەگەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ 6 يەگەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايرات­كەرى قۇرمەتتى اتاعىنىڭ 9 يەگەرى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ 2 لاۋرەاتى, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ 14 يەگەرى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى توسبەلگىسىنىڭ 29 يەگەرى بار ەكەن. مۇنىڭ ءبارى – ساحنادا توگىلگەن سان­جىلدىق تەردىڭ, شىنايى ەڭبەكتىڭ جەمىسى.

بيىل عانا شامعون قاجىعاليەۆ ەسىمىن يەلەنگەن ەسترادالىق سيمفونيالىق ور­كەستر ايگىلى ديريجەردىڭ تۋعان جەرى جاڭا­قالا اۋدانىنا ساپار شەگىپ, ارنايى كونتسەرت بەردى. وركەسترگە سيقىرلى تاياق­شا­نىڭ سى­رىن ۇعىپ, ءتىلىن مەڭگەرگەن شام­عون قا­جىعاليەۆتىڭ ەسىمى بەرىلۋ قۇر­مەتىنە تامىز ايىنىڭ سوڭىندا «اتا­مەكەن» كونتسەرت زالىندا تەكتىنىڭ تۇياعى نارىن قا­جىعاليەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «ور­كەستر ءۇنى» ات­تى كونتسەرت ءوتتى. ديريجەردىڭ اسىل جارى جاڭىلسىن قاجىعاليەۆا, اياۋ­لى قىزى قارلىعاش شامعونقىزى جانە قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ديرەكتورى مەدەت قۋانىشەۆ قۇرمەتتى قوناق رەتىندە ارنايى شاقىرىلدى.

ءدۇبىرى التى قۇرلىققا جەتكەن V دۇ­نيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى كەزىندە استانادا ءار وبلىستىڭ مادەنيەت كۇندەرى ءوتتى عوي. ايتۋلى شاراعا كەلگەن قوناقتارعا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن ع.قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونياسى تانىستىردى. «اقجايىقتان – ەركە ەسىلگە!» اتتى كونتسەرتتى كورەرمەن جىلى قابىلدادى.

«25–30 تامىز ارالىعىندا وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ سامارقان قالاسىندا وتكەن ءXىىى حالىقارالىق «شارك تارونالاري» («شىعىس اۋەندەرى») اتتى ۇلتتىق مۋزىكا فەستيۆالىنە قازاقستان اتىنان «اتامەكەن» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلى قاتىسىپ, 80 مەملەكەت اراسىنان جۇلدەلى ءىى ورىنعا يە بولدى. قىركۇيەك ايىندا استانا قالاسىندا العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان حالىق قاھارمانى روزا باعلانوۆا اتىن­داعى حالىقارالىق ۆوكالدىق كونكۋرستان ع.قۇرمانعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيانىڭ ءانشىسى ارۋجان بيسەمباي جۇلدەلى ءىى ورىنعا يە بولدى. قوس جۇلدە دە – وبلىس مادەنيەتىنىڭ قورجىنىنا سالىنعان ۇلكەن ولجا», دەيدى باۋىرجان ەرگەن ۇلى.

الداعى كۇندەرى استانا قالاسىندا قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى عاريفوللا قۇرمان­عاليەۆتىڭ 115 جىلدىعىنا ارنالعان قورىتىندى كەش وتەدى. سول كەزدە سۇيىك­تى ۇجىمىنا «اكادەميالىق» دەگەن انىق­تاۋىش سۇراپ وتىرعان اقجايىق ەلى ءبىر ءسۇيىن­شى حابار ەستىسەك دەپ ەلەڭدەپ وتىر. قابىرعاسى 1966 جىلى قالانعان قارا شاڭىراق بۇعان لايىق تا.

باتىس قازاقستان وبلىسى