ورك دايىندىعى پىسىقتالدى

وتىرىسقا cىرتقى ىستەر, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىك­تەرىنىڭ, سونداي-اق تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ (تمد) باي­قاۋ­ش­ىلار ميسسياسىنىڭ, باق وكىل­دەرى قاتىستى. بەينەكون­فەرەن­تسيا رەجىمىندە وبلىستاردىڭ, استانا, الماتى, شىمكەنت قالا­لارىنىڭ اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارىنىڭ توراعالارى مەن مۇشەلەرى قاتىستى. سۋردو­اۋدارماسى بار ونلاين-ترانسليا­تسيا كوميسسيانىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسى جانە Youtube ارقىلى ءوتتى.

وتىرىستى اشقان ورك توراعا­سى نۇرلان ءابدىروۆ رەفەرەندۋم جونىندەگى ناۋقاندى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ بارىسىندا ورتا­لىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى ءداستۇرلى تۇردە شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايتىنىن اتاپ ءوتتى.

كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى ماسەلە حالىقارالىق ۇيىمدار مەن شەت مەملەكەتتەردىڭ بايقاۋشىلارىن اككرەديتتەۋ قورىتىندىلارى تۋرالى ورك حاتشىسى مۇحتار ەرمان بايانداما جاسادى. ول «2024 جىلعى 6 قازانعا بەلگىلەنگەن رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەزىندە شەت مەم­لەكەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ بايقاۋشىلارى, شەتەل­دىك بۇق­ارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىل­دەرىنىڭ قىزمەتىنىڭ كەيبىر ماسە­­لەلەرى تۋرالى» 3 قىركۇيەكتەگى قاۋ­لىعا سايكەس, اككرەديتتەۋ استانا ۋاقىتى بويىنشا 30 قىركۇيەكتە ساعات 18.00-دە اياقتالعانىن حابارلادى.

وسىلايشا, قازاقستاندا اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا بايقاۋعا 30 شەت مەملەكەت پەن 4 حالىقارالىق ۇيىم (تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس) اتىنان 177 بايقاۋشى قاتىسادى.

ورك شاقىرۋى بويىنشا رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەزىندە بايقاۋعا 14 مەملەكەتتىڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى, ونىڭ ىشىندە ازەربايجان, بەلارۋس, تاجىكستان جانە وزبەكستاننىڭ ورتالىق سايلاۋ ورگاندارىنىڭ توراعالارى قاتىسادى.

وتىرىستا سىرتقى ىستەر ءمي­نيسترى­­نىڭ ورىنباسارى رومان ۆاسي­لەنكو مينيسترلىكتىڭ 37 ەلدەن 200 شەتەلدىك جۋرناليست اك­كرە­ديتتەلگەنىن, ولار دا رەسپۋبلي­كالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى بايقاپ, جاريا­لايتىنىن حابارلادى.

وتىرىستىڭ ەكىنشى ماسەلەسىنە كوشكەن ورك باسشىسى رەفەرەندۋم تۋرالى كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس, ۋچاسكەلىك رەفەرەندۋم كوميسسيالارى دا­ۋىس بەرۋ كۇنى, ۋاقىتى, ورنى جانە ءتارتىبى تۋرالى ازاماتتاردى داۋىس بەرۋ كۇنىنە دەيىن 10 كۇننەن كەشىكتىرمەي, ياعني وسى جىلدىڭ 26 قىركۇيەگىنە دەيىن حاباردار ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ناۋقاندا كوميسسيالار داۋىس بەرۋگە قۇقىعى بار ازاماتتاردى رەفەرەندۋمعا جەكە شاقىرۋعا دەن قويدى. شاقىرۋ­لاردىڭ بىرىڭعاي نىسانىن ورك اۋماقتىق رەفەرەندۋم كوميسسيالارىمەن بىرلەسىپ ازىرلەدى.

بۇدان ءارى اۋماقتىق رەفەرەن­دۋم كوميسسيالارىنىڭ توراعا­لارى داۋىس بەرۋ كۇنىنە دايىن­دىق بارىسى, سونداي-اق ازاماتتاردى اقپاراتتاندىرۋ جونىندە قابىلدانعان شارالار جانە جەكەلەگەن ۋچاسكەلەردە داۋىس بەرۋدىڭ باستالۋى مەن اياقتالۋىنىڭ وزگە ۋاقىتىن بەلگىلەۋ تۋرالى باياندادى.

ورك توراعاسى ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى ازاماتتاردى رەفەرەندۋمعا دايىندىق بارىسى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋعا كوپ كوڭىل بولەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ازاماتتاردىڭ الداعى رەفەرەندۋمدى دايىنداۋ مەن وتكىزۋ تۋرالى تولىق ءارى شىنايى اقپارات الۋ قۇقىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ماتەريالدارىنىڭ (بەينە-اۋديوروليكتەر, پلاكاتتار, ادىستەمەلىك جانە باسقا ماتەريال­دار) كەشەنىن ازىرلەدى. سونداي-اق SMS-حابارلامالار, ءموبيلدى بانكينگتەردە PUSH-حابارلامالار ارقىلى ازاماتتاردى قوسىمشا حاباردار ەتۋ كوزدەلگەن. بۇل جۇمىس داۋىس بەرۋ كۇنىنە دەيىن جالعاسادى.

ن.ءابدىروۆ «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس جۇرگىزىلۋگە ءتيىس رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا بايلانىستى قوعامدىق پىكىرگە ساۋال سالۋدىڭ زاڭنامالىق اسپەكتىلەرىنە دە نازار اۋداردى. ول رەفەرەندۋم جانە سايلاۋ تۋرالى زاڭناماعا سايكەس قوعامدىق پىكىرگە ساۋال سالۋ ناتيجەلەرىن, رەفەرەندۋم ناتي­جە­لەرىنىڭ بولجامدارىن, رەفە­رەن­دۋمعا بايلانىستى وزگە دە زەرتتەۋ­لەردى بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىندا, ونلاين-پلاتفورمالار­دا داۋىس بەرۋ كۇنىنە دەيىن بەس كۇن ىشىندە جانە داۋىس بەرۋ كۇنى جا­ريا­­لاۋعا جول بەرىلمەيتىنىن ەسكە سالدى.

كۇن تارتىبىندەگى ءۇشىنشى ماسەلە – رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرۋ كۇنى سانيتارلىق-پروفيلاكتيكالىق شارالاردى قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى باس مەم­لەكەتتىك سانيتارلىق دارىگەرى سار­حات بەيسەنوۆا حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكادا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قاتىستى ەپي­دەميالىق جاعداي تۇراقتى. وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىس­تىرعاندا سىرقاتتانۋشىلىق 7 ەسەگە ازايدى. وسى جىلدىڭ قىركۇ­يەگىندە رەسپۋبليكادا جرۆي-دىڭ 544 مىڭ جاعدايى تىركەلدى, بۇل وت­كەن جىلدىڭ قىركۇيەگىندە سىر­قات­­تانۋ­شىلىق دەڭگەيىنەن 27%-عا تومەن.

رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەزىندە جرۆي جانە تۇماۋ­مەن سىرقاتتانۋشىلىق بويىنشا ەپيدەميالىق ماۋسىمنىڭ باستالۋىن ەسكەرە وتىرىپ, رەفەرەندۋمعا قاتىسۋشىلاردىڭ جينالۋىنا جول بەرمەي, ولاردىڭ اعىنىن رەتتەۋ, اۋانى باپتاۋ جۇيەسىنىڭ ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلاردى تۇراقتى جەلدەتۋ, سونداي-اق ارنايى جۋعىش زاتتاردى قولدانا وتىرىپ, ىلعالدى جيناۋ جۇرگىزۋ ۇسىنىلدى.

وتىرىستان كەيىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ءۇشىن ءداستۇرلى بريفينگ ءوتتى. جيىن بارىسىندا ورك مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى جانە باسقا دا سپيكەرلەر جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.