ءدۇبىرلى دودانىڭ جاڭعىرىعى

ءدۇبىرلى دودانى ۇيىم­داس­تىرۋشى وكىلەتتى ورگان رە­تىندە قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ ۇكىمەتى, دۇنيەجۇزىلىك ەتني­كالىق سپورت تۇرلەرى كونفەدەراتسياسى, تۇركى مەملەكەتتەر ۇيىمى, قازاقستان ۇلتتىق سپورت تۇرلەرى قاۋىمداستىعى تانىلسا, مار­تەبەلى جارىسقا قولداۋ كور­سەتىپ وتىرعان حالىق­ارالىق ۇيىم­دار – يۋنيسەف (بۇۇ بالالار قورى) مەن يۋنەسكو-نىڭ شتاب-پاتەرى.

وسى ورايدا دۇنيەجۇزىلىك كوشپە­لىلەر ويىندارىنىڭ تاريحىنا توقتالا كەتەيىك.

ءى دۇنيەجۇزىلىك كوشپە­لىلەر ويىندارى 2014 جىلى قىرعىز­ستان­نىڭ شولپان-اتا قالاسىندا ۇيىم­داستىرىلىپ, وعان 19 مەملەكەتتىڭ 583 سپورتشىسى قاتىسىپ, سپورتتىڭ 10 ءتۇرى بويىنشا سايىستى.

ءىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى تاعى دا شولپان-اتادا ۇيىم­داس­تىرىلىپ, وعان 62 مەملەكەتتىڭ 1 200 سپورتشىسى قاتىسىپ, ولار سايىستىڭ 26 ءتۇرى بويىنشا ءوزارا مىقتىلاردى انىقتادى.

ءىىى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى دا ءۇشىنشى دۇركىن شولپان-اتا قالاسىندا ءوتىپ, وعان 82 مەملەكەتتىڭ 2 000 سپورتشىسى ويىننىڭ 37 ءتۇرى بويىنشا سايىستى.

ءىV دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىن­دارى تۇركيانىڭ يزنيك قالاسىندا ۇيىم­داستىرىلىپ, وعان 81 مەملەكەتتىڭ 1 500 سپورتشىسى قاتىسىپ, ولار ويىننىڭ 13 ءتۇرى بويىنشا سايىسقان.

ال كەشىكپەي ەلوردا تورىندە جالاۋىن كوتەرگەلى وتىرعان V دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارى الداعى قىركۇيەك ايىنىڭ 8–14 ارالىعىندا استانا قا­لاسىندا وتكەلى وتىر. بۇعان 85 مەم­­لە­كەتتىڭ 2 000 سپورتشىسى ويىننىڭ 21 ءتۇرى بويىنشا 97 مەدالدى ساراپقا سالماق.

بۇل رەتكى V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىن وتكىزۋ جونىندەگى ديرەكتسيا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مۇراتبەك قىپشاقباەۆتىڭ مالىمەتىنە جۇگىنسەك, سارىارقادا وتۋگە ءتيىس ءدۇبىر­لى دودا سپورت, مادەنيەت, عىلىم اتتى ءۇش باعىت بويىنشا ۇيىمداستىرىلادى.

 

سپورتتىق باعدارلاما

استاناداعى بايراقتى باسەكەنىڭ سايىس باعدارلاماسىنا 21 سپورت ءتۇرى ەنىپ وتىر. بۇل سايىس تۇرلەرىنە 370 ادام تورەشىلىك جاسايدى.

اۋدارىسپاق: 60 كگ, 70 كگ, 80 كگ, 90 كگ, 100 كگ, +100 كگ سالماق دارەجەسى بويىنشا وتەدى.

بايگە: ۇشقىر بايگە (1 600 م), ۇشقىر بايگە (2 400 م), ۇشقىر بايگە (3 200 م), جورعا (9 000 م), قۇنان بايگە (11 000 م), توپ بايگە (18 000 م), الامان جارىس (25 000 م).

جامبى اتۋ: ماجار ءستيلى, كورەي ءستيلى, تۇرىك ءستيلى, جامبى اتۋ ءستيلى, «تايتۇياق» سايىسى.

تەڭگە ءىلۋ: «بەس بەلەس», «قوس قۇلاش», «جەتى قۇت» تۇرلەرى.

ءداستۇرلى ساداق اتۋ: پۋتا ءستيلى, قالقان ءستيلى, جامبى ءستيلى.

قازاق كۇرەسى: ەرلەر: 55 كگ, 60 كگ, 66 كگ, 74 كگ, 82 كگ, 90 كگ, 100 كگ, +100 كگ. ايەلدەر: 48 كگ, 52 كگ, 56 كگ, 60 كگ, 65 كگ, 70 كگ, 77 كگ, +77 كگ سالماق دارەجەسى بويىنشا بەلدەسەدى.

الىش. قىرعىزدىڭ ۇلتتىق بەلبەۋ كۇرەسى. ەرلەر سالماق دارەجەلەرى: – 60 كگ, 70 كگ, 80 كگ, 90 كگ, 100 كگ, +100 كگ. ايەلدەر سالماق دارەجەسى: 55 كگ, 60 كگ, 65 كگ, 70 كگ, 75 كگ, +75 كگ سالماق بويىنشا بەلدەسەدى.

كۋراش.  ەرلەر سالماق دارەجەلەرى: 60 كگ, 66 كگ, 73 كگ, 81 كگ, +100 كگ. اي̆ەلدەر سالماق دارەجەسى: 57 كگ, 70 كگ, 87 كگ-عا دەيىن.

اسىق اتۋ. اسىق اتۋ, بەس اسىق تۇرلەرى.

وردا. اسىق ويىنىنىڭ ءبىر ءتۇرى. جارىس قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ «وردا ويۋنۋ» فەدەراتسياسىنىڭ ەرەجەسى بويىنشا وتەدى.

ماس-رەستلينگ. سولتۇستىك رەسەي تۇرعىندارىنىڭ ويىنى. قارسىلاستار ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى وتىرىپ, اياقتارىن تاقتاي̆عا تىرەپ, ەكى قولىمەن تاياقشا ۇستاي̆دى. جەڭىسكە جەتۋ ءۇشىن سپورتشى قارسىلاسىنىڭ قولىنان تاياقتى ج ۇلىپ الۋى نەمەسە ونى تاياقپەن بىرگە ءوز جاعىنا تارتىپ شىعارۋى كەرەك. كەزدەسۋ ءبىر بالۋاننىڭ ەكى جەڭىسىنە دەي̆ىن سوزىلادى. سالماق دارەجەسى ەرلەر اراسىندا: 65 كگ, 70 كگ, 80 كگ, 90 كگ, 105 كيلوعا دەيىن; ايەلدەر اراسىندا: 55 كگ, 65 كگ, 75 كگ-عا دەيىن.

اشتىرما ابا گيۋرەشي: تەك ەرلەر قاتىساتىن تۇرىكتەردىڭ ۇلتتىق بەلبەۋ كۇرەسى. سالماق دارەجەسى: 60 كگ, 70 كگ, 80 كگ, 90 كگ-عا دەيىن.

كورەش. كوشپەلىلەردىڭ كونە كۇرەس ءتۇرى: سالماق دارەجەسى (ەرلەر) 65 كيلو, 75 كيلو, 80 كيلو, 90 كيلو, +90 كگ.

ارقان تارتىس. كوماندا قۇرامى 20 سپورتشى (10 ەر, 10 ايەل), ەرلەر قۇراماسىنىڭ بىرىككەن سالماعى 720 كگ, ايەلدەر قۇراماسىنىڭ بىرىككەن سالماعى 560 كگ-دان اسپاۋى كەرەك.

وۆاري. باتىس افريكا حالىقتارىنىڭ زياتكەرلىك ويىنى. ەكى ادام وي̆ناي̆دى. وي̆ىن تاقتاسىندا ەكى قاتار ورنالاسقان التى بىردەي̆ شۇڭقىرشا بولادى. بۇل وي̆ىن 48 شارمەن وي̆نالادى.

مانگالا. تۇرىك حالىقتارىنىڭ زياتكەرلىك ويىنى. ەكى ادام وي̆ناي̆دى. وي̆ىن تاقتاسىندا ەكى قاتاردا ور­نالاسقان التى بىردەي̆ شۇڭقىرشا بولادى. بۇل وي̆ىن دا 48 تاسپەن وي̆نالادى.

سپورتتىق سايىستارعا ەلىمىز قۇرا­ماسىن دايارلاۋ ءىسى ۇلتتىق جانە ات سپورتى تۇرلەرى ورتالىعى مەكەمەسىنە جۇك­تەلگەن. «كوشپەلىلەر ويىنىنا قاتى­ساتىن قازاقستان قۇراماسى تىڭعىلىقتى دايىندالىپ جاتىر», دەيدى ۇلتتىق جانە ات سپورتى تۇرلەرى ورتالىعىنىڭ باسشىسى باقداۋلەت ءسابيت.

ۇلتتىق قۇراما دايىندىق بارىسىندا 13 دۇركىن حالىقارالىق, 39 دۇركىن رەسپۋبليكالىق وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىستى. سونداي-اق 23 حالىقارالىق, 17 رەسپۋبليكالىق تۋرنيرگە قاتىسىپ, تاجىريبە جەتىلدىرگەن.

سونىمەن قاتار ءدۇبىرلى دودا كەزىندە ونەر كورسەتەتىن ەلىمىز قۇراماسىنىڭ فۋنكتسيونالدىق جانە پسيحولوگيالىق جاعدايىن باقىلاۋ ءۇشىن عالىمداردان تۇراتىن جۇمىس توبى قىزمەت جاساپ جاتىر.

 

مادەني باعدارلاما

مادەني باعدارلاما سپورتتىق باع­دار­لامادان كەم تۇسپەيدى. مادەني باع­دار­لاما اياسىندا «بىرلىك كەرۋەنى», «ەتنواۋىل», «كوشپەلىلەر الەمى» جوبا­لارى جۇزەگە اسىرىلادى.

«بىرلىك كەرۋەنى» جوباسى بۇكىل ەلىمىزدى قامتيدى. جوبانىڭ يدەياسى – بۇكىل ەلدى دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا تارتۋ. ءار وڭىردە بىرلىك كەرۋەنى ءوتىپ, ول وڭىردەگى بەلگىلى سۋ كوزىنەن باستالىپ, كيەلى سۋدى جيناپ, قالانىڭ باستى كوشەلەرىمەن تاسىپ, استاناعا جونەلتەدى. سۋ قۇيىلعان تورسىقتى استاناعا ويىنداردىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىساتىن باتىر جەتكىزەدى. «بىرلىك كەرۋەنى» جوباسى اياسىندا وڭىر­لەردەن 3 كيىز ءۇي جونەلتىلىپ, ولار «كوش­پەلىلەر عالامى» ەتنواۋىلىنا ورنا­تىلادى.

ءدۇبىرلى دودا كۇندەرى جالپى كولەمى 10 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان ەتنو­اۋىل ساحناسىندا 150-دەن اسا ءارتۇرلى ما­دەني ءىس-شارا وتەدى. اتاپ ايتساق, وتاندىق قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمە-جار­مەڭكەسى, اقىندار ايتىسى, ءمۇشايرا, «كوشپەلىلەر عالامى» اتتى قويىلىم, ءسان كورسەتىلىمى (پوديۋم), ەتنومادەني باعىتتى ناسيحاتتايتىن ءان-جىر, كونتسەرت, ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرى, ت.ب.

سىرتتان كەلەتىن 2500-گە تارتا رەس­مي قوناققا ەلوردا تورىنەن 32 قو­ناق­ۇي ساپالى جابدىقتالىپ جاتىر. ونىڭ ەكەۋى قوسشى قالاسى اۋماعىنا ورنالاسقان. سونداي-اق ءدۇبىرلى دودانى تاماشالاۋعا سىرتتان 100 مىڭداي تۋريست كەلەدى دەگەن بولجام بار. ويىن كەزىندە قىزمەت كورسەتەتىن ەرىك­­تى­لەر سانى – 1 000 ادام. كوبى – ستۋدەنت­تەر.

 

عىلىمي باعدارلاما

ۇلى دالا ءدۇبىرى دوداسىنىڭ ءبىر سا­لاسى – عىلىمي باعدارلاما. اتالعان باعدار­لاما اياسىندا قىركۇيەك ايىنىڭ 9–11-ءى كۇندەرى «تاريح جانە مادەنيەت», «سپورت», «ورتالىق ازيا كوشپەلىلەرىنىڭ تاماقتانۋى» اتتى ءۇش سەكتسيادان تۇراتىن «كوشپەلىلەر: تاريح, ءبىلىم, تاعىلىم» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا وتەدى. بۇل باسقوسۋعا كورەيا, سلوۆاكيا, شۆەيتساريا, موڭعوليا, مالايزيا, اقش عالىمدارى بايانداما جاساۋعا ءوتىنىش بەرىپ وتىر.

V دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويى­نىن ۇيىمداستىرىپ, وتكىزۋ ءۇشىن قوناقتار مەن سپورتشىلاردى تاسى­مال­داۋعا جانە شارۋاشىلىق جۇ­مىستارىنا 100 ۇلكەن اۆتوبۋس, 35 شاعىن اۆتوبۋس, 10 شاعىن جۇك كولىگى, 150 ەكونوم كلاسس كولىگى, 25 بيزنەس كلاسس كولىگى, 23 جوعارى ساناتتى كولىك قىزمەت كورسەۋگە ءازىر.

سونىمەن قاتار كوشپەلىلەر ويىنىن وتكىزۋ ءۇشىن اككرەديتاتسيالاۋ, جابدىقتاۋ جانە لوگيستيكالىق ورتالىق (تۇران داڭعىلى, 59) جۇ­مىسىن باستاپ كەتتى. الدىن الا بولجام بويىنشا كوشپەلىلەر ويىنىن ناسيحاتتاۋ ىسىنە 100-دەن اسا مەديا سەرىكتەس جۇمىلاتىن ءتۇرى بار.