جاپونيادان باستاۋ العان جوبانىڭ بەرەرى مول

اۋىل كاسىپكەرىنىڭ ەڭسەسىن كوتەردى

ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسىنا قاتىسۋشىلارعا كاسىپكەرلەر پالاتاسى تاراپىنان بارىنشا قولداۋ كورسەتىلەدى. مۇنداعى ورتاق ماقسات – بەلگىلى ءبىر ەلدى مەكەندەگى شاعىن كاسىپكەرلەردى قولداپ, ادامي كاپيتالدى, ىسكەرلىك قابىلەتتى دامىتۋ, جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. وسىلايشا, بيزنەسكە اينالاتىن ءونىم ارقىلى كىرىستى ارتتىرىپ, ەكونوميكالىق الەۋەتتى كوتەرۋ. جوباعا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلەر, ىسكەرلىك باستاماسى بار كەز كەلگەن تۇرعىن قاتىسا الادى.

قوناەۆ قالاسىنىڭ ورتالىعىندا بيىل ەكىنشى رەت ۇيىمداستىرىلعان جارمەڭكەگە ءوڭىردىڭ 62 ءونىم ءوندىرۋشى كاسىپ يەلەرى قاتىسىپ, جۇمىستارى ساراپقا سالىندى. وعان وبلىس اكىمدىگىنىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

«جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – اۋىل تۇرعىندارىن نارىقتا سۇرانىسقا يە, بىرەگەي ساپالى وڭىرلىك ءونىم جاساۋعا تارتۋ. بىلتىر كورمەگە وبلىستىڭ 57-ءى كاسىپكەرى قاتىستى, ال جەڭىمپاز اتانعان 3 جەكە كاسىپكەرگە ءونىمدى تاڭبالاۋ, ستاندارتتاۋ جانە ودان ءارى وتكىزۋ بويىنشا سۇيەمەلدەۋ كورسەتىلدى. ناتيجەسىندە, تابيعي جۇننەن تاپىشكە توقۋدى يگەرگەن «دالەلحانقىزى» جەكە كاسىپكەرلىگى ءوز ونىمدەرىن تۇركيا مەن ۇندىستانعا, «سەدموي ەلەمەنت» جەكە كاسىپكەرلىگى تابيعي تازا بىلعارىدان جاسالعان سومكە مەن اكسەسسۋار ءوندىرىسىن دامىتىپ, وندىرگەن ونىمدەرىن رەسەيگە ەكسپورتتاۋعا قول جەتكىزدى. جارتىلاي فابريكاتتار ءوندىرىسىن دامىتىپ وتىرعان «Alibaba» جەكە كاسىپكەرلىگى پيتستسەريا جانە ءدامحانا اشۋ ارقىلى بيزنەسىن كەڭەيتتى. ءبىز قوعامدا ەڭبەكقورلىقتى دارىپتەۋىمىز كەرەك. ادال ەڭبەك پەن جاۋاپكەرشىلىك قوعامدىق ەتيكانىڭ وزەگى بولۋعا ءتيىس», دەدى شاراعا قاتىسقان وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام يساتاەۆ.

تابيعي ءونىم ءوندىرىپ, تانىمال بولدى

ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جارمەڭكەسىنە ايماقتىڭ بارلىق اۋدانى بەلسەنە اتسالىسىپ, وزدەرى وندىرگەن تابيعي تازا, بالعىن ونىمدەرىن جارقىراتا ۇسىندى. جارمەڭكەدە ەت-ءسۇت, نان ونىمدەرىمەن قاتار, اتاكاسىپتى ارقاۋ ەتكەن قولونەر بۇيىمدارى دا ويىپ ورىن الدى.

«اۋىلىمىز ءتۋريزمنىڭ قاينار كوزىنە اينالىپ وتىر. جامبىل اۋىلى ارقىلى اتاقتى شوعانساي, اقكول دەمالىس ورىندارىنا كۇنىگە تۋريستەر اعىلادى. ءوزىمىز الا جازداي بايىنقول وزەنىنىڭ بويىندا وتىرامىز. بەرىسى ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان كەلسە, ارىسى – الىس-جاقىن شەتەلدىكتەر. ولاردىڭ تابيعي دامگە, قۇرت-ىرىمشىك, قىمىزعا سۇرانىسى جوعارى. سول سەبەپتى, مال باسىن كوبەيتىپ, ونىڭ ءونىمىن تابىس كوزىنە اينالدىرۋعا وتباسىمىزبەن جۇدىرىقتاي جۇمىلا كىرىسىپ كەتتىك. شا­ڭىراق كوتەرگەنىمىزگە شيرەك عاسىر بولدى. سودان بەرى مال باعىپ, تىرشىلىك ەتىپ كەلەمىز. وسى كۇنى وتاعاسى تولەپبەرگەن ۋسبانوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن «دانا» شارۋا قوجالىعىن دامىتىپ جاتىرمىز. وسىنداي مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ءوزىمىزدىڭ تابي­عي ءونىمىمىزدى برەندكە اينالدىرىپ, ونىمدىلىگى مەن وتىمدىلىگىن ارتتىرساق دەگەن نيەتتەمىز», دەيدى رايىمبەك اۋدانى جامبىل اۋىلىنان كەلگەن كاسىپ يەسى ايىم ابدراحيموۆا.

كۇندە ساۋىلاتىن 30–40 ليتر شاما­سىنداعى بيە, سيىر سۇتىنەن قىمىز بەن قايماق, ماي, قۇرت ءوندىرىپ, ونى ەكولوگيالىق تازا ءارى تۇتىنۋشىعا قولايلى ىدىستارعا سالىپ, تارتىمدىلىعىن ارتتىرا تۇسكەن ەڭبەك ادامىنىڭ وتاندىق كاسىپتى دامىتۋعا دەگەن قۇلشىنىسى زور. بۇل جولدا تىنىمسىز ىزدەنىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىرى – ءارتۇرلى تۇسكە بويالعان ويماقتاي قۇرتتارىن العاشىندا كامپيت دەپ قالعان ەدىك. دوڭگەلەك, ءتورت بۇرىشتى اعاش قالىپتارعا, قاعاز قوراپتارعا سالىنعان بۇل قۇرتتارى «قورجىن», «قۇداعي قورجىن» سىندى تارتۋ-تارالعىعا قوسۋدا تاپتىرماس ءدام سانالارى ءسوزسىز.

«تابيعي ءونىمدى الۋعا تۇتىنۋشىلار تاراپىنان سۇرانىس جوعارى. ولاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋمەن قاتار, ەرەكشە ءدام سىيلاۋ ءۇشىن قۇرتتىڭ قۇرامىنا قويقاراقات, سيىرقاراقات پەن بۇلدىرگەندى ەزىپ, قوسامىن. سوندا وسىنداي ادەمى ءتۇس جانە تاڭدايدا بال تاتيتىن ءدام بەرەدى. قۇرتتىڭ قۇرامىندا ەشقانداي بوگدە زات جوق», دەيدى ىسكەر جان.

الا تاڭنان تۇرىپ, كوز بايلانعانشا بەل جازباي ەڭبەك ەتەتىن شارۋا ادامىنىڭ ەندىگى ارمانى – تۋعان اۋىلىندا ءتۋريزمدى دامىتىپ, كاسىبىنىڭ مول ءناسىبىن كورۋ.

كاسىپ ءۇشىن الماتىدان اۋىلعا اتتانعان

«تاۋدىڭ ءار الۋان گۇلدەرىنەن الىنعان تابيعي, تازا بال» دەپ كەزەگى كوبەيگەن تۇتىنۋشىلارعا قولىنداعى سارى التىنداي بالىن ۇسىنىپ, قۇرامىن ءتۇسىندىرىپ جاتقان جاس وتباسىنىڭ كاسىبى ەرىكسىز نازار اۋدارتتى. جاقىنداي ءتۇسىپ, تىلدەسۋدىڭ رەتىن تاپتىق.

«الماتى قالاسىندا تۋىپ-وسسەك تە, ءۇي-جايىمىزدى ساتىپ, اۋىلعا بارعانى­مىزعا ءۇش جىل بولدى. شونجىدا ومار­ت­ا­شىلىقپەن اينالىسامىز. وسى سالادا تاجىريبەسى مىقتى ومارتاشى كىسىلەر­دىڭ اقىل-كەڭەسىمەن باستاعان ءىسىمىزدى ىلگە­رىلەتىپ, بال ءوندىرىسىن دامىتۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى, ءبىلىم-بىلىگىمىزدى سالىپ جاتىرمىز. ومارتاشى بولۋ – وڭاي ءىس ەمەس. تىنىمسىز ەڭبەكتى, تاباندىلىق پەن توزىمدىلىكتى قاجەت ەتەدى. سونىڭ ارقاسىندا مول ءونىم الىپ, ونى ءوزىمىزدىڭ عانا ەمەس, تۇتىنۋشىلداردىڭ يگىلىگىنە جاراتۋعا مۇمكىندىك بار. تابيعي, تازا بال ونىمدەرىنىڭ ادام دەنساۋلىعىنا تيگىزەر پايداسى زور», دەگەن ماليكا مەن فارۋح ماراتوۆتار بيىلعى ماۋسىمدا ەڭبەكتەرىن ەسەلەپ, 2 توننا تابيعي بال وندىرگەندەرىن ايتتى.

ارا شارۋاشىلىعىنان وندىرىلەتىن بال بالاۋىزىن, ءپروپوليسىن, انالىق ءسۇتى مەن توزاڭىن پايدالانۋ, سونىمەن قاتار ءولى بال اراسىنان جاسالعان تۇنبا دا وتە پايدالى ەكەنىن ەسكەرسەك, جاس ومارتاشىلاردىڭ ءىسىن قولداۋ قاجەت-اق. ءشوبى شۇيگىن رايىمبەك, كەگەن اۋداندارىنا شىعىپ, جاز بويى بال جينايدى. ءسويتىپ, توككەن تەرلەرىنىڭ وتەۋى ىسپەتتى ونىمدەرى الماتى قالاسى مەن ۇيعىر, پانفيلوۆ اۋداندارىندا جانە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ساۋدالانىپ جاتىر. كاسىپتىڭ كوزىن تاپقان جاس وتباسى وسى جازدا «اتامەكەن» پالاتاسىنان 1 ملن تەڭگە گرانت ۇتىپ, وعان ارا شارۋاشىلىعىنا قاجەت كەرەك-جاراقتارىن ساتىپ العان. بال ارالارىنىڭ ۇياسىن كوبەيتكەن. «كەڭ بولساڭ, كەم بولمايسىڭ» دەمەكشى, جاس ومارتاشىلاردىڭ بيىل وندىرگەن ءونىمىنىڭ 100 كيلوسىن از قامتىلعان جانە كوپبالالى وتباسىلار مەن بالاباقشالارعا قايىرىمدىلىق كومەك رەتىندە ۇلەستىرىپ, جومارتتىق جاساعاندارىن دا ايرىقشا اتاعانىمىز ابزال.

ىسكەر جاننىڭ ءىسى العا باسادى

ىسمەرلىكتى ايگىلەگەن جارمەڭكەگە ەڭبەكشىقازاق اۋدانى, تەسكەنسۋ اۋىلىندا تۇراتىن نۇرجۇما ءادىلباي مەن زايىبى بەيسەناي قىدىرالى سىرماق, تۇسكيىز, شىمىلدىق, ماتادان تىگىلگەن ويۋلى داستارقان سىندى كوز جا­ۋىن الاتىن قولونەر بۇيىمدارىن, اۋىلدا وسەتىن قارااعاشتان جاساعان تورسىق, استاۋ ءتارىزدى تۇرمىستىق زاتتارىن جانە كەستەلەنگەن كارتينالارىن ارقالاي كەلىپتى. ون بەس جىل بۇرىن قىتايدان اتامەكەنگە ورالعان قانداستارىمىز ناۋقاندىق جيىن-تەرىن ۋاقىتىندا جالدانىپ جۇمىس ىستەپ, ناپاقا تاپسا, بيىلدان باستاپ ءوز كاسىپتەرىن اشىپ, كەڭەيتۋگە كۇش سالىپتى. وعان اۋىل-ايماقتاعى اعايىننىڭ ساپالى بۇيىمدارىنا تاپسىرىس بەرىپ, ونىمدەرىنىڭ وتىمدىلىك تانىتۋى سەبەپ.

سونداي-اق التى ايدان بەرى قۇس شارۋا­شى­لىعىن دامىتۋعا نيەتتەنىپ, بودەنە وسىرۋمەن اينالىساتىن «كەگەن» جەكە كاسىپ­كەرلىك يەسى دۋلات ىلىك ۇلى دا وسى كۇنى 400-گە جۋىق بودەنە ءوسىرىپ, ودان 150 شاقتى جۇمىرتقا الىپ, ساۋداعا شىعارىپ وتىر. ول ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» جوباسىنا قاتىسۋ كاسىپكەرلەرگە سونى سەرپىن بەرەرىنە سەنىمدى.

جالپى, وڭىردە كاسىپكەرلىكتىڭ ءورىسى كەڭەيىپ كەلەدى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ 319 ەلدى مەكەنىندە 32,2 ملرد تەڭگەگە 1 266 كاسىپكەرلىك نىسانى اشىلدى. اتالعان جوبالار 3,5 مىڭ اۋىل تۇرعىنىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە سەبىن تيگىزدى. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 8,3 ملرد تەڭگەگە مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنى نەسيە الدى. جاستارعا شاعىن نەسيە بەرۋ بويىنشا 387 ازامات 1,8 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرۋمەن قامتىلدى. وسى جىلى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن دامىتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 28,6 ملرد تەڭگە ءبولىندى (كرەديتتەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى سۋبسيديالاۋعا – 27,3 ملرد تەڭگە جانە نەسيەلەرگە ءىشىنارا كەپىلدىك بەرۋگە – 1,3 ملرد تەڭگە). سونداي-اق بيزنەس-يدەيا­لاردى ىسكە اسىرۋعا وتەۋسىز گرانتتار حا­لىق­تىڭ وسال توپتارى ساناتىنداعى 260 ازاماتقا بەرىلدى (400 اەك / 1,5 ملن تەڭگەگە دەيىن). بۇل مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا اۋىل شارۋاشىلىعى, ازىق-ت ۇلىك, جۋعىش زاتتار, اعاشتان جاسالعان بۇيىمدار جانە باسقا دا ونىمدەر وندىرىسىندە ءوز ءىسىن اشۋعا جانە كاسىپكەر اتانۋعا مۇمكىندىك بەردى.

وڭىردە وتكەن ء«بىر اۋىل – ءبىر ءونىم» كورمەسىنىڭ جەڭىمپازدارى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك وتەۋسىز گرانتتىڭ ۇمىتكەرى اتاندى.

الماتى وبلىسى