سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن جەتىلدىرۋ – ۋاقىت تالابى. دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىندە بۇل الدەقاشان قالىپقا تۇسكەن شارۋا. قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق قوعامدى العا جەتەلەيدى دەسەك, ادىلەت ورىندارى مەن بۇقارا اراسىندا تۋىنداعان مىڭسان ساۋالعا جۇيەلى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ءتورتىنشى بيلىك وكىلدەرىنە اۋقىمدى مىندەت جۇكتەلەدى. جۋرناليستەر قۇقىق تاقىرىبىنا قالام تەربەگەندە قانداي ماسەلەگە نازار اۋدارعانى ابزال؟ سوت ۇدەرىسىنە قاتىساتىن تىلشىلەر كاسىبي مامان رەتىندە وزدەرىن قالاي ۇستاۋى كەرەك؟ بۇل سۇراقتاردىڭ جاۋابى بىلىكتى زاڭگەرلەردى, سۋديالار مەن مەديا مامانداردى ءبىر الاڭدا توعىستىرعان سەمينار-كەڭەستە سارالاندى.
الماتى قالاسىندا سوت اكىمشىلىگى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ استاناداعى باعدارلامالار كەڭسەسى مەن فريدريح ەبەرت قورى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان ءىس-شاراعا ەل ايماقتارىنان زاڭ سالاسىندا جازاتىن جۋرناليستەر ارنايى شاقىرىلدى. اعارتۋشىلىق باعىتتا وربىگەن سەميناردا ماسس-مەديا تۋرالى قابىلدانعان جاڭا زاڭ اينالاسىندا تۋىندايتىن تالاپ-تىلەكتەر, سوت پەن جۋرناليستەردىڭ كاسىبي بايلانىسى, سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋدىڭ تىڭ باعىتتارى, اۆتورلىق قۇقىق سەكىلدى تاقىرىپتار تالقىلاندى.
قۇقىق تاقىرىبىنا قالام تەربەۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. اسىرەسە ادام تاعدىرى تالقىعا تۇسەتىن سوت ءىسىن جاريالاۋدا ءمان بەرەتىن نازىك ماسەلە از ەمەس. سوتتاعى جۋرناليست مىنەز-قۇلقىنىڭ ەتيكالىق نورمالارى, سوت شەشىمدەرىنەن الىنعان اقپاراتتى دۇرىس پايدالانۋ, وبەكتيۆتىلىك ءوز الدىنا, قۇرعاق ەموتسيا مەن جالعان دولبارعا ەرىك بەرمەي, ناقتى ءارى ساۋاتتى اقپارات تاراتۋ ءتىلشىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنىڭ جەمىسى. سول سەكىلدى قۇزىرلى ورىن وكىلدەرى تاراپىنان ورىنسىز ەسكەرتۋ الىپ, سوت زالىندا ءوز قۇقى شەكتەلمەس ءۇشىن دە جۋرناليستەرگە زاڭ تالاپتارىن بۇگە-شۇگەسىنە دەيىن بىلگەنى ابزال.
جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا, سۋديا ايجان كۋلباەۆا, قۇقىقتىق مەديا ورتالىعىنىڭ ماماندارى گۇلميرا ءبىرجانوۆا مەن ديانا وكرەموۆا ەكى كۇن بويى سوت ۇدەرىسىنىڭ قىر-سىرى تۋرالى اڭگىمەلەپ, سالاداعى تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. ەركىن پىكىر الماسۋ فورماتىندا وتكەن سەميناردا سوت ءىسىنىڭ كوپ ايتىلا بەرمەيتىن ەرەكشەلىكتەرى, سۋديالاردىڭ تۇلعالىق بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋ, قىلمىستىق ىسكە تورەلىك ايتاتىن قازىلاردىڭ ءار ىستەن كەيىن كەشەتىن ەموتسيالىق ءحالى تۋرالى تىلشىلەر كوكەيدەگى ساۋالدارىن جولداپ, تولىمدى جاۋاپ الدى. فريدريح ەبەرت اتىنداعى قوردىڭ استاناداعى وكىلدىگىنىڭ باسشىسى زاۋرەش شۋتوۆا قۇزىرلى ورىندار مەن جۋرناليستەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بايلانىستىڭ الەمدىك ءورىسى, بۇل باعىتتاعى دامىعان ەلدەر تاجىريبەسى تۋرالى شولۋ جاسادى. سەميناردىڭ ينتەراكتيۆتى بولىگىندە تىلشىلەر قاۋىمى سوت قىزمەتكەرىنىڭ ءرولىن سومداپ, ال سۋديالار كەرىسىنشە وزدەرىن ءبىر ءسات باق وكىلى رەتىندە سەزىنىپ كوردى.
«سوت اكىمشىلىگى مۇنداي مازمۇنداعى سەمينار-كەڭەستەر وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرىپ كەلەدى. بۇل قوس تاراپ ءۇشىن دە پايدالى. باق وكىلدەرى – حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى التىن كوپىر. سوتتان قورقۋدىڭ قاجەتى جوق. جۋرناليستەر بۇقاراعا سوت سالاسىنىڭ اشىقتىعىن جەتكىزۋى قاجەت. حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋدا كاسىبي مامانداردىڭ ءرولى زور. جۋرناليستەر سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستى بولعانى ءجون. ءبىز سۋديالار پورتالى ارقىلى ءاربىر كەلىپ تۇسكەن سۇراققا جاۋاپ بەرىپ, باق بەتىندە جاريالانعان ماتەريالدارمەن ءجىتى تانىسىپ وتىرامىز. جۋرناليستەر اقپاراتتىڭ شىنايىلىعىنا كوز جەتكىزۋى ماڭىزدى. سوتقا سىن ايتۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالعانداي. اسىرەسە بلوگەرلەر تاراپىنان ورىنسىز سىن ىزدەپ, نەگىزسىز جاريالانىمدار جاسايتىن تۇستار بولادى. سوت سالاسىن جازۋدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بار. اقپاراتتىڭ جىلدام جۇيتكىگەن داۋىرىندە كيبەرشابۋىل, كومپيۋتەرلىك قىلمىس, وزگە ادامنىڭ اتىنان ونلاين نەسيە راسىمدەۋ سەكىلدى الاياقتىق فاكتىلەرى بەلەڭ الدى. قالام ۇستاعان قاۋىم حالىقتى مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردەن ساقتانۋعا شاقىراتىن ماتەريالدارعا كوبىرەك نازار اۋدارسا يگى», دەيدى ەلەنا ماكسيۋتا.
سەمينار بارىسىندا اۆتورلىق قۇقىق ماسەلەسى كەڭىنەن ايتىلدى. زاڭگەر گۇلميرا ءبىرجانوۆا عالامتورداعى ءبىر عانا فوتوسۋرەتتى سىلتەمەسىز جاريالاعانى ءۇشىن ميلليونداعان تەڭگە قارجىلاي شىعىنعا ۇشىراپ جاتقان رەداكتسيالار بارىن العا تارتتى. مۇنداي جايمەن بەتپە-بەت كەلمەس ءۇشىن, ماماندار مۇقيات بولعانى ءجون. سەبەبى ءوزىنىڭ تۇسىرگەن سۋرەتىن عالامتورعا جاريالاپ, ماقساتتى تۇردە سوتقا بەرىپ, قارجى تالاپ ەتەتىندەر بار.
ءىس-شارا سوڭىندا سەمينارعا قاتىسقان باق وكىلدەرىنە ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپىنان ارنايى سەرتيفيكات تاپسىرىلدى.
الماتى