كەڭ بايتاق جەرىمىزدەگى قورىمداردىڭ قويناۋى كونەدەن قالعان تاريحي جادىگەرلەردەن كەندە ەمەس. بۇعان ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى الماتى وبلىسىنىڭ كەگەن اۋدانى, ۇزىنبۇلاق اۋىلى ماڭىندا دالالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە تاعى دا كوز جەتكىزدىك. جوبا الماتى وبلىسى مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسى مەن «الماتى وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇرانى قورعاۋ جونىندەگى ورتالىق» كمم قولداۋىمەن قولعا الىنعان.
ىرگەسى ەرتەدە قالانعان ۇزىنبۇلاق اۋىلى ماڭىنداعى تاۋ بوكتەرىندەگى توپىراقتى سوناۋ كەڭەستىك زاماننان بەرى ءوڭىر تۇرعىندارى ءتۇرلى قاجەتتىلىككە پايدالانىپ كەلەدى. قۇرىلىس قارقىن العان سوڭعى جىلدارى توپىراق الۋ جەدەل قارقىنمەن جۇزەگە اسىپ, ونىڭ اۋماعى بىرنەشە گەكتار جەردى قامتىدى. ءالى كۇنگە دەيىن جەرگىلىكتى حالىق بۋلدوزەر, ەكسكاۆاتور, تاعى باسقا تەحنيكانى جالداپ, توپىراق اكەتىپ جاتىر. توپىراق العان كەزدە جەرگىلىكتى حالىق كەي جەرلەردەن ۇنەمى ادام مەن مال سۇيەكتەرىن تاۋىپ الاتىن. وتكەن جىلى جوعارىدا اتى اتالعان ورگان وكىلدەرى وسىنداي اقپاراتتى العان سوڭ قازبا جۇمىستارىنا قاراجات ءبولۋ تۋرالى شەشىم شىعارىپ, ونى ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى جۇزەگە اسىردى.
«مۇنداعى قورىم اپاتتىق جاعدايداعى بىرنەشە قورعانداردان تۇرادى. كەيبىر قورعاندار تۇگەلدەي جويىلىپ كەتكەن, بىرقاتارى جارتىلاي بۇزىلعان, تاعى دا سول سياقتى. كەيبىر مۇددەلى ادامداردىڭ تاراپىنان جاسالىنۋى مۇمكىن اپاتتىق جايتتاردى بولدىرماۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءبۇتىن وبالار قازىلىپ, ءتۇرلى ارتەفاكتىلەر (قىش, اعاش قالدىقتارى, جىلقى ۇزەڭگىلەرى, تەمىردەن جانە قولادان جاسالعان توعالار), ادام قاڭقاسى مەن جان-جانۋارلاردىڭ سۇيەك قالدىقتارى قازىپ الىندى. تابىلعان ولجاعا قاراعاندا, قورعانداردىڭ باسىم بولىگى تۇركى داۋىرىنە ءتان. قورىمنان تابىلعان ەكى ازۋ ءتىسى ساقتالعان قاباننىڭ تومەنگى جاق سۇيەگى مامانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. بالكىم بۇل جىلقىنىڭ جاق سۇيەگى دە بولۋى مۇمكىن, ەگەر قاباننىڭ جاق سۇيەگى بولسا, وندا ول وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. مۇنىڭ كۋلتتىك سيپاتى بولعاندىعى انىق», دەيدى ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور دوسبول بايقوناقوۆ.
ەۋرازيا ايماعىندا قاباننىڭ ازۋ تىسىنەن جاسالعان قۇرالدار مەن اشەكەيلەر نەوليت داۋىرىنەن باستاپ كەڭىنەن كەزدەسە باستايدى. جانۋاردىڭ بەينەسى ەلىمىزدەگى جارتاس سۋرەتتەرىندە ءجيى ۇشىراسادى. قولا ءداۋىرى مەن ەرتە تەمىر عاسىرىندا قابان اۋلاۋعا شىعۋ جاۋىنگەرلەر ءۇشىن كوزسىز ەرلىك بولعان ەدى. كوپتەگەن حالىقتاردىڭ ءداستۇرلى دۇنيەتانىمىندا قابان توتەم رەتىندە بەلگىلى بولدى نەمەسە ول ەرلەرگە ءتان كۇش-قۋاتتى سيپاتتادى, سونداي-اق ءونىمدى تۇردە كوبەيۋدىڭ رامىزدىك مانىنە اينالدى.
ۇزىنبۇلاق قورىمى ماماندارعا وڭتۇستىك-شىعىس قازاقستاندى مەكەندەگەن ەجەلگى تۇركىلەردىڭ ماتەريالدىق جانە رۋحاني مادەنيەتى تۇرعىسىندا نەگىزدەمەلىك دەرەككوز ۇسىنىپ وتىر.
الماتى وبلىسى,
كەگەن اۋدانى