كۇن وتكەن سايىن دۇرىس تاماقتانۋ ادامزات الدىندا تۇرعان ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالىپ كەلەدى. دۇكەن سورەلەرىنەن تابيعي ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تابۋ قيىن. ياعني تاماق ءونىمى نارىعىنداعى احۋالدى قالىپتى قاداعالاۋ كۇردەلى بولىپ وتىر. ەلىمىزگە سىرتتان اكەلىنگەن تەحنولوگيالارى بەلگىسىز, سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن قاۋىپتى ساپاسىز تاماق ونىمدەرىنە توسقاۋىل قويماي, بۇل ماسەلەنى جولعا قويا الماسىمىز انىق.
دەننىڭ ساۋلىعى ەڭ الدىمەن دۇرىس تاماقتانۋدان باستالاتىنىن بىلسەك تە, كۇندەلىكتى ومىردە بۇل ماسەلەگە اسا ءمان بەرمەيمىز. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ ساراپتاۋىنشا, الەمدەگى مەرزىمسىز ءولىم جاعدايلارىنىڭ 80 پايىزى ءتورت نەگىزگى قاۋىپتەن تۇرادى. ونىڭ ىشىندە فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندەۋى مەن دۇرىس تاماقتانباۋ كوش باسىندا تۇر. عالام دابىل قاعىپ وتىرعان بۇل پروبلەما ءبىزدى دە اينالىپ وتپەيدى.
دەنساۋلىققا ەڭ پايدالىسى – ومىرلىك قۋات كوزىن تابيعاتتىڭ وزىنەن الۋ. ۋاقىت اعىمىنا ساي بۇل ءداستۇر كەلمەسكە كەتتى دەمەسەك تە, جۇرتتىڭ بارىندە بىردەي تابيعي تاماقتاردى عانا تۇتىنۋ مۇمكىندىگى جوق. بۇگىنگى دامىعان تەحنولوگيالار زامانىندا ادامزاتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى مۇلدە باسقا ارناعا بۇرىلدى. الەمدىك زەرتتەۋ بويىنشا 65 جاسقا دەيىن ءولىم قۇشقانداردىڭ 12 پايىزى – قاتاڭ ديەتا, شامادان تىس تاماقتانۋ, زياندى تاعامداردى ءجيى تۇتىنۋدان تۋىنداعان اۋرۋلاردىڭ سالدارىنان كوز جۇمعاندار. قيمىل-قوزعالىس كۇرت ازايىپ, ارتىق كولوريا, اعزاعا دۇرىس سىڭبەگەن تاماق سەمىزدىككە شالدىققانداردىڭ سانىن ارتتىرعان. عالىمدار ارتىق سالماقتىڭ 98 پايىزى تاماقتان, تەك ەكى پايىزى عانا ەندوكرينولوگيا مەن جۇيكە جۇيەسىنە بايلانىستى ەكەنىن, ادام بويىنداعى 4 كگ ارتىق سالماق ءومىر ءسۇرۋ مەرزىمىن ءبىر جىلعا قىسقارتاتىنىن دالەلدەپ وتىر.
وكىنىشتىسى سول – سەمىزدىككە ۇشىراعانداردىڭ باسىم بولىگى كامەلەت جاسىنا تولماعان جەتكىنشەكتەر. رەسمي مالىمەت بويىنشا, الەمدە 175 ميلليون بالانىڭ سالماعى 100 كيلودان ارتىق. ماماندار بۇل كەسەل ادام اعزاسىنا زياندى قانىققان ماي قىشقىلدارىنىڭ, ءارتۇرلى دامدەۋىشتەر مەن ترانسمايلاردىڭ وشاعى سانالاتىن فاستفۋد ونىمدەرىن, ءتۇرلى گازدى سۋسىنداردى شامادان تىس تۇتىنۋدىڭ سالدارى ەكەنىن ايتادى. بۇگىندە اتىنان ادام جاڭىلاتىن ءتۇرلى فاستفۋدتار, شەتەلدىڭ جىلدام دايارلاناتىن تاعامدارى مەن جارتىلاي فابريكات ونىمدەر قوعامدىق سيپات الىپ, ومىرىمىزگە دەندەپ ەنىپ كەتتى. ونىڭ ءبىر عانا دالەلى, كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدەگى فاستفۋد تاعامدارىن ساتۋ كولەمى 50 پايىزعا, فاستفۋد مەيرامحانالارى 48 پايىزعا, ال وندا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ سانى 29 پايىزعا وسكەن. بۇل دەگەنىڭىز – ەل تۇرعىندارى تەك فاستفۋد تاعامدارىنا جىلىنا قىرۋار قارجى جۇمسايدى دەگەن ءسوز.
«فاستفۋدتىڭ اتاسى سانالاتىن ءتۇرلى بۋرگەرلەردىڭ قۇرامىنداعى اروماتيزاتور, بوياعىشتار, انتيوكسيدانت پەن كونسەرۆانتتار, دامدەۋىشتەر ءبىر ءدامىن تاتقان جاندى باس تارتا المايتىن جاعدايعا جەتكىزەدى. اعزامىزعا اسا قۋات بەرمەسە دە, باۋىر مەن جۇرەككە, قانتامىرلارىنا ماي بوپ جينالادى. تەز تويدىرادى ءارى جەپ وتىرعان ادامنىڭ كوڭىل كۇيىن جاقسارتادى. دارىگەرلەر مەن ماماندار قانشا جەردەن دابىل قاقسا دا, تىلگە جۇمساق بولعانمەن اجالعا ايدايتىن اۋرۋلاردىڭ اپانىنا بالاناتىن بۇل تاعامداردان تىيىلاتىن ءتۇرىمىز جوق. مۇنداي ونىمدەردى ۇزدىكسىز تۇتىنۋ, سەمىزدىك, اتەروسكلەروز, گيپەرتونيا, گاستريت, حولەستسيستيت, ينفاركت سياقتى اۋرۋلارمەن قاتار قاتەرلى ىسىكتەردى دە دامىتاتىن كۇشكە يە», دەيدى دارىگەر مارجان بولاتقىزى.
مامان ايتىپ وتكەندەي, اپتاپ ىستىقتا ءشولىمىزدى باساتىن نەشە ءتۇرلى قۇتى-قالبىرلارداعى قىزىلدى-جاسىلدى سۋسىنداردىڭ اعزامىزعا تيگىزەر الاپات زيانىن مىڭ سان رەت ەستىسەك تە, ونى ويلاپ باس قاتىرا بەرمەيمىز.
«كەز كەلگەن گازدالعان سۋسىننىڭ قۇرامىندا كومىرقىشقىل گازى كەزدەسەدى. ول سۋسىننىڭ ۇزاق ساقتالۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنداي سۋسىندار اسقازان سەكرەتسياسىنىڭ قابىنۋىنا, ىشەك اۋرۋلارىنىڭ ورشۋىنە اكەلەدى. قانت نەمەسە جەڭىل سىڭەتىن كومىرسۋلار ادام اعزاسىنا تۇسكەننەن كەيىن تەز ىدىراپ, ارتىق سالماقتىڭ جينالۋىنا, ءارى قاراي سەمىزدىككە جانە قانداعى قانت مولشەرىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى قانت ديابەتىنە اپارىپ سوقتىرۋى عاجاپ ەمەس», دەيدى دارىگەر.
عالامتور بەتىندەگى زەرتتەۋ-تاجىريبەسىنە ۇڭىلسەك, ءتاتتى گازدالعان سۋسىن ىشكەننەن كەيىن اعزامىزدا مىناداي ۇدەرىستەر بەلەڭ الادى.
«ون مينۋت ىشىندە بىرنەشە قاسىق قانت بىردەن اعزامىزعا تۇسەدى. كوپ كولەمدە قابىلدانعان قانت قۇرامىنداعى فوسفور قىشقىلىنىڭ اسەرىنەن جۇرەك اينىمايدى. 20 مينۋتتان كەيىن قان قۇرامىندا ينسۋلين مولشەرى كۇرت شارىقتاپ, باۋىر دەنەدەگى ارتىق قانتتى مايعا اينالدىرادى. 40 مينۋتتان سوڭ دەنەمىزدى كوفەين دەندەيدى. كوز قاراشىعى ۇلكەيىپ, قان قىسىمى جوعارىلايدى. ويتكەنى باۋىر قانعا ۇلكەن كولەمدە قانت جىبەرەدى. اعزاداعى رەتسەپتورلاردى توقتاتادى. ادام ۇيقىسىراي باستايدى. 45 مينۋتتان كەيىن ادام دەنەسى دوفومين گورمونىن نورمادان كوپ وندىرەدى. ول ميدىڭ جۇمىسىن باسەڭدەتەدى», دەيدى مامان.
ديەتولوگتەر تاماقتانۋدىڭ ەڭ دۇرىس ءتارتىبى رەتىندە كۇنىنە ءتورت مەزگىل تاماقتانۋدى مويىنداپ وتىر. تاڭعى, تۇسكى, ءتۇس اۋا جانە كەشكى اس ءىشۋدىڭ اراسىنداعى ۇزاقتىق ءتورت-بەس ساعاتتى قۇراۋعا ءتيىس. اسىرەسە كەشكى اسىمىزدى ۇيقىعا جاتاردان كەمى 2-3 ساعات بۇرىن ءىشۋدى قاتاڭ قاعيداعا اينالدىرۋ كەرەكتىگىن العا تارتادى. ءتىپتى دۇرىس تاماقتانۋدى ارىقتاۋ ءۇشىن پايدالانعاننىڭ وزىندە, تۇتىناتىن كالوريا مولشەرى جۇمسالاتىن ەنەرگيانى وتەۋگە ءتيىس. ول ناقتى ادامنىڭ جىنىسىنا, جاسىنا, جەكە فيزيولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە, ءومىر ءسۇرۋ سالتىنا, جۇمىس ىستەۋ سيپاتىنا بايلانىستى.
سايىپ كەلگەندە, ءار ادامنىڭ دەنساۋلىعى – ءوز قولىندا. اقپاراتتىڭ كەڭ زامانىندا ءاربىر ازامات پايدالى اس پەن زياندى تاعامداردىڭ اراجىگىن اجىراتا بىلگەنى ابزال.
الماتى